Кіріспе

Torngat Mountains National Park) - Канаданың Лабрадор түбегіндегі ұлттық саябағы. Парк Квебектің солтүстігін Лабрадор теңізімен араласқан таулы жерлерді қамтиды. Бұл Атлантикалық Канададағы ең үлкен ұлттық парк және Арктикалық Кордильерадағы ең оңтүстік ұлттық парк. Ол ішінара Торнгат тауларын қамтиды, бұл Канаданың Роки тауларынан шығысқа қарай ең биік таулар. Торнгат таулары ұлттық паркі Лабрадор мен Нунавиктің инуиттері жермен қарым-қатынасын құрметтеу үшін құрылған. Парктер Канадасы осы топтармен жердің экологиялық тұтастығын сақтау үшін, сондай-ақ келушілерге парктің инуит топтарымен болған тарихы туралы ақпарат беру үшін жұмыс істейді. Субарктикалық таулар инуиттердің үлкен отанының бөлігі болып табылады, олар инуиттер Нуннатанг деп аталады. Парктегі және оның айналасындағы аймақты инуиттер басқарады және оны "Нунациавут" деп атайды, бұл олардың ана тілінде "біздің әдемі жеріміз" деп аударылады. Таулар инуиттер үшін маңызды орын болып табылады және "рухтар орны" деп аталады. 2005 жылы 1 желтоқсанда Лабрадордың инуиттік жер талаптары туралы келісімді қабылдауымен Torngat Mountains ұлттық парк қорығы деп аталатын аймақ ұлттық парк құру ниетімен бөлінді. 2008 жылдың 10 шілдесінде Нуньвик инуиттерінің жерді иелену туралы келісім күшіне енген кезде парк ресми түрде құрылды және Ұлттық парк қорығы Лабрадордағы алғашқы Торнгат таулары ұлттық паркіне айналды. Торнгат тауларында әр түрлі жануарлар мен өсімдіктер бар. Жергілікті мәдениеттер өздерінің азық-түлік ресурстары мен мәдениеттері үшін карибумен тығыз байланысты және оған тәуелді. Бұл саябақ жануарлар дүниесін қорғайды, оның ішінде: боралдық орманды карибу, қара аюлар, лабрадор қасқырлары, қызыл және арктикалық түлкілер, ақ аюлар, саябақ соколы және алтын бүркіт. Төрт түрлі климаттық аймақ осы түрлердің бірге өмір сүруіне мүмкіндік береді. Температура көтерілген сайын мұз қысқарып, бұталар тез өсіп, жергілікті тұрғындар, түрлер мен туристерге әсер етеді. Парк жыл бойы ашық, оған чартерлік әуе рейсі, круиздік кеме немесе қар мотоциклі арқылы кіруге болады. Бұл жерде жаяу жүру, шұңқырлану және байдаркамен жүзу сияқты жабайы табиғатқа бағытталған демалыс түрлері ұсынылады.

Паркті құру

1970 жылдары Канаданың парктері елдің 39 аймағында ұлттық парктер құруды мақсат етті, олар өсімдіктер мен ландшафтқа байланысты таңдалды. Бұл жоспардың бір бөлігі ретінде Торнгат таулары қорғауға таңдалды. Лабрадор мен Нунавик инуиттері де Торнгат тауларын сақтауға мүдделі, өйткені бұл жер олардың мәдениеті мен тарихында жатыр. Инуиттердің құқықтары мен мүдделерін, олардың жермен қарым-қатынасын құрметтеу мақсатымен осы топтармен ынтымақтастық орнатылды. Канададағы Роки тауларынан басқа ең биік таулар болғандықтан, Торнгат таулары табиғатты сақтау үшін қажет пейзаж болды. Паркті пайдалану барлық канадалықтарға арналған, ал Nunavik және Labrador Inuit-ке арнайы жерді және оның ресурстарын пайдалану үшін ерекше қызығушылық беріледі. Бұл - саябақтың кейбір мақсаттары. Парктің мақсаттары оның экологиялық тұтастығын сақтау, инуиттер тарихымен бөлісу және паркті қолдау үшін көбірек келушілерді тарту. Торнгат таулары туралы алаңдаушылықты шешу үшін экологиялық тұтастықтың мақсаты соңғы атаулар арқылы сақталды. Бұған түрлердің оқшауланған және бөлінген аймағы және адамның бұл аймаққа араласуы жатады. Аңшылық және балық аулаудан тыс іс-әрекеттерді кеңейту үшін Нунавик туризм қауымдастығы құрылды, бұл олардың бизнесін кеңейту мақсаттарына және инуиттердің тарихын үйретуге көмектесті. Сонымен қатар, кейбір аймақтық инуит ұйымдары ресурстарды басқару, қоршаған ортаны қорғау және экономикалық даму қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін құрылды. Парк шекарасына шығыста Лабрадор теңізінің төменгі су белгісі, оңтүстікте Саглек фиорды, батыста Квебек провинциясының шекарасы және солтүстікте Ньюфаундленд ұшы кіреді. Ол Железді қапталды қамтымайды, өйткені ол Лабрадор инуиттеріне тиесілі. Парк Ньюфаундленд провинциясының шекарасынан тыс жерлерге таралмайды, батыстағы шекаралар осылайша таңдалды. Ол Ньюфаундтың шығыс жағалауына дейін созылып, Гренфелл саңылауы, Эклипс арнасы және Медведь шұңқыры орналасқан. Келісім бойынша, 72520 шаршы шақырым жер Инуиттерге берілді. Қазір бұл жерді инуиттер басқарады және оған "Нунациавут" деген атау берді. Нуньатсиавут - біздің әдемі жеріміз, инуктитут тілінде. Бұл дегеніміз, екі держава да оны ұстау мен басқаруды, сондай-ақ оны қамтамасыз ететін ресурстарды бөлісуі керек. Қасқырлар мен карибулар жыртқыш аңдар сияқты, ал қыста карибулар лишайниктерге тәуелді. кейбір тұтқырлар табылды (мысалы, сақиналы тұтқырлар, капотты тұтқырлар, арфалық тұтқырлар, порттық тұтқырлар және т.б.) Торнгат тауларының жағалауында жүзіп жүрген кит. Төрт түрлі климаттық аймақтар (яғни, тау альпілік климаты, жағалаудағы фьордтар мен бассейндер климаты, оңтүстік ішкі аңғарлар климаты және Арктикалық флора) Торнгат таулары арқылы әртүрлі түрлердің өмір сүруіне қолайлы ортаны жасайды. Арлекинді қаздар, карибулар және сағалар Торнгат тауларында кездесетін қауіп төндіретін түрлер ретінде анықталды. Торнгат тауларындағы жануарлар дүниесі мен таулардан көрініс алу - бұл көрікті жерлердің бірі.

Көрмеге келушілер мен іс-шаралар

Парк жылына 600-ден аз келушіге қол жеткізеді. Паркті әуе, теңіз немесе жаяу жүріп тамашалауға келетіндер осы ғажайып жердің табиғатын және мұнда тұратын адамдармен мәдени байланыстарын тереңдете алады. Саглек буынының маңындағы Саглек фьордының солтүстік жағында Силуакта қарулы инуиттермен бірге келушілер жартасты жағалаулардан төменгі бұталар мен шатқалдардан басталып, ақырында тыныш мұздық көлге дейінгі жолдарды басып өтеді. Теңіз мұзы климатты реттеуде, температураны басуда маңызды рөл атқарады, ал теңіз мұзының жағалауға жақын аймақта азаюы жергілікті тұрғындардың соңғы жылдары бұрын-соңды болмаған ыстыққа жиі ұшырауына байланысты. Сондай-ақ, оның тундраның өнімділігіне әсері бар екені дәлелденді. Арктиканың барлық аймақтарында "ағашқа айналу" байқалады. Ағаш бұталары биік, үлкен болып, бұрын белгісіз жерлерде пайда болады. Болжамдарға сәйкес, 2039 және 2043 жылдар аралығында Торнгат таулары ұлттық паркіне жататын бұталық мекендер саны 2014 жылмен салыстырғанда шамамен 50 пайызға артады деп күтілуде. Шрубификация жергілікті инуиттер мен жануарлар дүниесінің тіршілігін қиындатады. Ашықтан бұталар жазда және қыста жол жүруді қиындатады, бұл қар мотоциклдары сияқты көлік құралдарын қауіпті етеді. Сонымен қатар, қара немесе полярлық аюлардың орналасуын түсіну қиындатылады, ал олардың орналасуын білмесең, туризмді қауіпті етіп, туристер мен олар арасындағы қақтығыстың мүмкіндігін арттырады. Шрубификация жергілікті азық-түлік өндірісі мен жинауға, әсіресе жидек өнімдерінің қол жетімділігі мен өнімділігінің төмендеуіне әсер етті. Сонымен қатар, бұл лишайниктердің көптігі мен әртүрлілігіне зиян келтіреді, бұл Торнгат тауларындағы карибулардың маңызды азық-түлік көзіне кедергі келтіреді.