Кіріспе

Асқазан бездері - асқазанның ішкі қабығында орналасқан, ас қорыту процесінде маңызды рөл атқаратын бездер. Олардың бөліністері асқазанның ас қорыту согын құрайды. Асқазан бездері асқазан қабықшаларына (фовеолаларға) ашылады. Асқазан шырышты қабығы асқазан эпителийлі қабығын бездегі тері жасушалары бөліп шығаратын асқазан қышқылынан және ас қорыту ферментінің бөлінуі пепсиннен қорғау үшін қажетті шырышты өндіретін беткі шырышты жасушалармен (фовеоляр жасушалармен) қапталған. Жер бетіндегі шырышты жасушалар ілгекпен ілесіп, ішінара асқазан қуыстарын жауып тұрады. Басқа шырышты бөліп шығаратын жасушалар бездердің мойындарында болады. Бұл шырышты қабықшалар басқа шырышты қабықшалар шығарады. Асқазан безінің екі түрі бар: экзокриндік оксинтикалық без және эндокриндік пилорикалық без. Асқазан бездерінің негізгі түрі - оксинтикалық бездер. Олар асқазанның түпкі бөлігі мен денесінде болады. Бұл бездерді көбінесе жай ғана асқазан бездері деп атайды. Оксинтикалық безде тұз қышқылы мен ішкі факторды өндіретін тері жасушалары және пепсиноген мен асқазан липазын өндіретін бас жасушалар болады. Пилоралық без пилоралық аймақта, асқазанның қалған 20% -ында орналасқан. Пилоралық бездер негізінен пилоралық антрамда орналасқан. Пилоралық без G-клеткаларынан гастрин бөліп шығарады. Пилорикалық бездер оксинтикалық бездерге ұқсас, бірақ олардың тері жасушалары жоқ.

Бездер түрлері

Асқазан бездері - асқазанның қабықшасындағы бездер, олар ас қорыту процесінде маңызды рөл атқарады. Барлық бездерде асқазанды және ішінара асқазанды жауып тұратын шырышты бөліп шығаратын фовеолярлық жасушалар (сонымен қатар беткі шырышты жасушалар деп те аталады) және асқазан бездерінің мойындарында шырышты бөліп шығаратын шырышты мойын жасушалары бар. Іштің барлық қабаттарын асқазан шырышты қабығы етіп қаптаған шырышты қабық асқазан қабығын тері жасушалары өндіретін және оксинтикалық бездерден шығарылатын тұз қышқылының әсерінен қорғайды. Асқазан бездері көбінесе экзокринді бездер болып табылады және олардың барлығы асқазан қабықшасының ішіндегі асқазан қуыстарының астында орналасқан. Асқазанның шырышты қабығы сансыз асқазан қуыстарымен қапталған, әрқайсысында 35 асқазан бездері орналасқан. Мұрынның шырышты қабықшалары шырышты шығарады, тері қабықшалары тұз қышқылы мен ішкі факторды бөліп шығарады, бас қабықшалары пепсиноген мен асқазан липазын бөліп шығарады. Асқазан шырынында су, тұз қышқылы, ішкі фактор, пепсиноген және тұздар бар. Ересектер күніне 2-3 литр асқазан шырынын шығарады. Олар басқа асқазан бездеріне қарағанда аз және шырышты қабықтағы тереңдікте орналасқан. Оның екі түрі бар: қысқа түтікшелері бар қарапайым түтікшелер немесе он екі елі ішектің Бруннер бездеріне ұқсас құрама рацемозалар. Фундикалық бездер (немесе оксинтикалық бездер) асқазанның түпкі және денесінде орналасқан. Олар екі немесе одан да көп түтікшеден тұратын, қарапайым, тура түтікшелер. Оксинтикалық - қышқыл бөліп шығаратын, олар тұз қышқылы мен ішкі факторды бөліп шығарады.

Ұяшықтың түрлері

Асқазан шырынында миллиондаған асқазан шұңқырлары (фовеола деп те аталады) бар және олардың қажетті тарлығы асқазан безінің түтікше түрін анықтайды. Бір ғана түтікке бірнеше жасуша түрін орналастыруға болады. Әрбір асқазан безінің пішіні ұқсас; олардың барлығы шұңқырдың кіреберісінің жанында мойын аймағы және түтіктердің төменгі бөлігіндегі базальды аймақтар ретінде сипатталады. Асқазанның шырышты қабығынан эпителий шұңқырға өтеді, ал мойында эпителий жасушалары қысқа баған тәрізді түйіршікті жасушаларға айналады. Бұл жасушалар түтікті толығымен толтырады, ал қалған люмен өте нәзік арна ретінде жалғасады. Асқазан бездерінде кездесетін жасушаларға шырышты мойын жасушалары, бас жасушалар, тері жасушалары, G жасушалары және энтерохромаффин тәрізді жасушалар (ECL) жатады. Барлық бездердің алғашқы жасушалары асқазан қуыстарын жабатын фовеоляр жасушаларды бөліп шығаратын шырышты құрайды. Мұнда пайда болатын шырышты қабық шырышты мойын жасушаларынан гөрі аз қышқылды болады. Тамырдың түпкі жағында және денеде орналасқан ұрық бездерінде басқа екі жасуша түрі бар: асқазанның бас жасушалары және тері жасушалары (оксинтті жасушалар). Фвеоляр жасушалар (үстіңгі шырышты жасушалар) - асқазанның ішкі жағын жауып, оны асқазан қышқылының коррозиялық әсерінен қорғайтын шырышты өндіретін жасушалар. Бұл жасушалар асқазанның шырышты қабығын жауып, асқазанның шұңқырларына кіреді. Мұрындық жасушалар асқазан бездерінде, тері жасушаларының арасында орналасқан. Олар олардың беткі түрінен қысқа және олардың апикальды бетінде муцин түйіршіктерінің мөлшері аз. Бас жасушалар (зимоген жасушалары/пептикалық жасушалар) Олар бездің базалық аймақтарында кездеседі және проферменттер немесе зимогендер пепсиноген (пепсиннің алғысы) және прореннин (реннин немесе химозиннің алғысы) бөлінеді. Прореннин жас сүтқоректілерде (балалық кезең) бөлініп шығады. Ересектерде ол бөлінбейді. Бас жасушалар сондай-ақ аз мөлшерде асқазан липазын да өндіреді. Асқазан липазасы майды қорытуға аз үлес қосады. Оксинтік жасушалар деп те аталатын париетальды жасушалар ("parietal" - "қабырғаға қатысты") асқазан бездерінің бүйір қабырғаларында көптеп кездеседі. Париэтальды жасушалар тұз қышқылын (асқазан қышқылын) бөліп шығарады. Бұл асқазан үшін тез арада қол жетімді болуы керек, сондықтан олардың қабырғаларындағы орналасуынан олардың каналикульдер деп аталатын нәзік арналардың секреторлық желілері асқазан қуысының барлық аймақтарына шыға алады. Таңбаша жасушаларының тағы бір маңызды секрециясы - ішкі фактор. Ішкі фактор - В12 витаминінің сіңірілуі үшін қажетті гликопротеин. Энтероэндокринді жасушалар Олар әдетте асқазан бездерінің базальды бөліктерінде болады, олар үш жасуша түріне бөлінеді энтерохромафинді жасушалар (ECL жасушалары), G жасушалары және D жасушалары. Энтерохромафин тәрізді жасушалар (ECL жасушалары) Олар серотонин мен гистаминді бөліп шығарады. Бұл жасушалар асқазанның рН-і тым жоғары болған кезде гистаминді сақтайды және шығарады. Гистаминді шығаруды Г- клеткалардан гастриннің бөлінуі ынталандырады. D жасушалары D жасушалары соматостатинді бөліп шығарады. Соматостатин асқазан traktінен гормондардың бөлінуін тежейді.

Клиникалық маңызы

Фундикалық без полипозы - бұл fundus және асқазанның денесі көптеген полиптерді дамытатын медициналық синдром. Зыянды анемия зақымдалған тері жасушалары В12 витаминін сіңіруге қажетті ішкі факторды өндіре алмағанда пайда болады. Бұл В12 витаминінің жетіспеушілігінің ең көп таралған себебі.