Кіріспе
1914-1915 жылдардағы қысқы операциялар - Ұлыбритания үкіметі Соғыс атаулары комитетінің 1921 жылғы есебінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 23 қараша 1914 жылдан 6 ақпан 1915 жылға дейінгі әскери операцияларға берілген атау. Операциялар Батыс майданда британдық экспедициялық күш (BEF) тұтқындаған француз және бельгиялық Фландрияда өтті. Батыс майданның солтүстік флангі 1914 жылдың соңында теңізге жарыс кезінде жоғалғаннан кейін, франко-британдықтар қазан айында Лиллге қарай шабуыл жасады, содан кейін BEF, бельгиялықтар және француздық Сегізінші армия Бельгияға шабуыл жасады. Неміс шабуылдары 21 қазанда басталды, бірақ 4-ші армия (Вюртемберг герцогы Альбрехт) және 6-шы армия (Баварияның мұрагерлік ханзадасы Руппрехт) Есер шайқасында (16-31 қазан) және оңтүстікке қарай Іпрес шайқасында (19 қазан - 22 қараша) екі жаққа да үлкен шығынмен аз мөлшерде жерді ала алды. 8 қарашада немістер жағалаудағы ілгерілеу сәтсіз аяқталғанын және Ипрді алу мүмкін емес екенін түсінді. Екі жақтың да шабуылдары тез жеңілді, қарсылас әскерлер дала қорғанысын жасақтады, оларға қарсы шабуылдар қымбат шығынға ұшырады. 1914 жылдың қарашасында І Іппер шайқасының соңында екі жақ та шаршап, оқ-дәрілері аз және моральдық құлдыраудан зардап шекті; кейбір жаяу әскер бөлімдері бұйрықтарды қабылдамады. Бірінші Фландрия шайқасындағы өзара жеңілістен кейін обал соғысы болды, онда екі жақ та қыстың ауа райы, өзара шаршау және созылмалы жабдық пен оқ-дәрілердің жетіспеушілігіне байланысты өздерінің позицияларын жақсартуға тырысты.
Winter operations 1914–1915 is the name given to military operations during the First World War, from 23 November 1914 – 6 February 1915, in the 1921 report of the British government Battles Nomenclature Committee. The operations took place on the part of the Western Front held by the British Expeditionary Force (BEF), in French and Belgian Flanders. After the northern flank of the Western Front had disappeared during the Race to the Sea in late 1914, the Franco British attacked towards Lille in October, then the BEF, Belgians and the French Eighth Army attacked in Belgium. A German offensive began on 21 October but the 4th Army (Generaloberst Albrecht, Duke of Württemberg) and 6th Army (Generaloberst Rupprecht, Crown Prince of Bavaria) were only able to take small amounts of ground, at great cost to both sides, at the Battle of the Yser (16–31 October) and further south in the First Battle of Ypres (19 October – 22 November). By 8 November, the Germans realised that the advance along the coast had failed and that taking Ypres was impossible. Attacks by both sides had quickly been defeated and the opposing armies had improvised field defences, against which attacks were costly failures. By the end of the First Battle of Ypres in November 1914, both sides were exhausted, short of ammunition and suffering from collapses in morale; some infantry units refused orders. The mutual defeat of the First Battle of Flanders was followed by trench warfare, in which both sides tried to improve their positions as far as the winter weather, mutual exhaustion and chronic equipment and ammunition shortages allowed.
Теңізге жүгіру
1914 жылдың 17 қыркүйегінен 17 қазанына дейін соғысушылар қарсыласының солтүстік жағын бұруға өзара әрекеттесті. Жоффр француздық екінші армияға 2-9 қыркүйек аралығында Францияның шығысынан шығысқа қарай қозғалып, француздық алтыншы армияның солтүстігіне қарай қозғалуға бұйрық берді, ал Фалькенхейн неміс 6-армиясына 17 қыркүйекте неміс-француз шекарасынан солтүстік флангқа қозғалуға бұйрық берді. Келесі күні француздар Эйннің солтүстігіндегі шабуылдарын бастады, содан кейін Фалькенхейн 6-армияға француздарды кері қайтарып, флангты қамтамасыз етуге бұйрық берді. Француздық Екінші армия алға жылжи бастағанда, ол 24 қыркүйекте ашық фланг емес, неміс шабуылына ұшырады; 29 қыркүйекте Екінші армия сегіз корпустан тұрады, бірақ неміс күштері Лилльдің жанында қарсылық көрсетті, неміс солтүстік флангінің айналасында алға жылжудың орнына. Неміс 6-армиясы солтүстікке келген кезде, флангты айналып өтудің орнына француздық шабуылға қарсы тұруға мәжбүр екенін анықтады; Францияда неміс әскерлерінің солтүстік флангын қорғаудың екінші мақсаты негізгі міндетке айналды. 6 қазанға қарай француздарға Лильдің айналасындағы неміс шабуылына төтеп беру үшін британдық күшейтулер қажет болды. BEF 5 қазанда Айненен Фландрияға қарай қозғала бастады және Англиядан келген күшейтулермен 4 қазанда Екінші армияның сол жақ флангі бөлімдерінен құрылған Оныншы армияның сол жақ флангіне жиналды.
Тактикалық өзгерістер
1914 жылдың қазан айында француз және британдық артиллерия командирлері жаяу әскердің шабуылдарын қолдаудың тәсілдерін талқылау үшін кездесті. Британдық практика мақсаттар анықталғанға дейін артиллерияны үндемей ұстауға бағытталған. Француз артиллериясы отты (рафаль) атып жіберді, ол жаяу әскер шабуылға кіріскенде тоқтады. Қозғалыстағы атыс екі әдісті біріктіріп ұсынылды және қару мен оқ-дәрі жеткілікті мөлшерде жиналған кезде стандартты практикаға айналды. Фалькенхайн 1915 жылы 7 және 25 қаңтарда меморандумдар шығарды, онда батыс майданда қолданылатын қорғаныс соғысының үлгісі анықталды. Батыста жұмыс күшін азайту арқылы шығыс майданға көбірек дивизиялар жіберілуі мүмкін болды. Алдыңғы сызық қорғанысын шектеусіз уақытқа дейін аз сандағы әскерлермен қамтамасыз ету үшін нығайтылуға тиіс еді; басып алынған аумақтар қарсы шабуылдармен қалпына келтірілуге тиіс еді. Екінші траншея майдан шебінің артында қазылуы керек еді, ол траншеялық гарнизонды баспана ету және жабық байланыс траншеялары арқылы майдан шебінің қасына жеңіл кіру үшін. Егер қарсы шабуылдар алдыңғы траншеяны қалпына келтіре алмаса, артқа қарай желі алдыңғы желідегі қалған бөліктерге қосылуы керек еді, бұл жерді жоғалтуды сызықтағы бұрылыс (Ausbeulung) арқылы шектейтін. Жаңа қорғаныстарды салу 1915 жылдың күзіне дейін жалғасты және Франконың британдық шабуылдарына қарсы өрістеп келе жатқан далалық бекіністер жүйесімен қарсы тұрды, ол шабуылдардың күшейіп келе жатқан күші мен күрделілігін сіңіре алды. 1914 жылғы мобильді операциялар кезінде жау аумағында жұмыс істейтін әскерлер телеграф, телефон және диспетчерлерді пайдалануды күткеннен гөрі сымсыз байланысқа күшейтілген дәрежеде сүйенуге мәжбүр болды. Әскерлердің ешқайсысы сымсыз хабарларды тыңдаудан қорғау үшін жеткілікті шифрлау жүйесін құрған жоқ және барлық шабуылдаушы әскерлер маңызды ақпаратты қарапайым тілмен қамтитын хабарлама жіберді. 1914 жылдың қыркүйегінен қарашасына дейін британдықтар мен француздар 50 неміс хабарламасын ұстады, олар қыркүйек айының ортасында неміс командасының бұзылуын және Марна шайқасының қарсаңында 1-ші және 2-ші армиялар арасындағы алшақтықты көрсетті. Қарапайым тілдегі хабарлар мен неміс хабарламаларын жасыруға жасалған қарапайым әрекеттердің кодтарын шешу ағылшындарға төрт корпустың сегіз шабуылдарының уақытын, орнын және күшін ескертті.
Фестубертті қорғау
Фландрияның қорғанысын реорганизациялауды 15-22 қараша аралығында француз-британдықтар жүргізді, бұл BEF-ті Givenchy-ден Wytschaete-ге дейін, солтүстікке қарай 21 миль (34 км) біртекті майданға қалдырды. Оң жақ флангтағы үнді корпусы 3 км-ге дейін майданды ұстады. Үш апта бойы ауа райы нашар болғандықтан, екі жақ та снарядтар, снарядтар мен шабуылдарды жасады, британдықтар қараша айының соңында бірнеше түнгі шабуыл жасады. 23 қарашада 112-ші неміс жаяу әскер полкі Фестуберттен шығысқа қарай окоптарды басып алды, содан кейін олар Мереут дивизиясының түнгі қарсы шабуылымен қайтадан басып алынды, бұл 919 үнді корпусының зардап шеккеніне әкелді.
Уайтшетке шабуыл
Жоффре неміс дивизияларының Ресей майданына қарай жылжып келе жатқанын білгеннен кейін Батыс майданына шабуылдар сериясын ұйымдастырды. Сегізінші армияға Фландрияға шабуыл жасауға бұйрық берілді және 14 желтоқсанда BEF-пен бірге қатысуға фельдмаршал сэр Джон Френчті шақырды. Джоффр британдықтардың BEF майданының барлық бөлігінде, әсіресе Варнетоннан Мессинге дейін шабуыл жасауын қалады, өйткені француздар Wytschaete солтүстігінен Hollebeke-ге дейін шабуыл жасады. Француздар Листен Ворнетонға және Холлебекке ІІ корпус пен ІІІ корпуспен шабуыл жасауға бұйрық берді, өйткені IV корпус және Үнді корпусы немістерді өздерінің алдына бекіту үшін жергілікті операцияларды жүргізді. Француздар британдық шабуыл француздардың сол жақ қанатынан басталатынын және бірліктер бір-бірінің алдында жүрмеуі керектігін атап өтті. Француздар мен 3-дивизия Витшете мен Пети Буаны басып алуы керек еді, содан кейін Спанбрукмоленді батыстан шабуыл жасаған II корпус және оңтүстіктен шабуыл жасаған III корпус, тек 3-дивизия ғана барынша күш салуға тиіс еді. Оң жақта 5-дивизия шабуыл жасауды және III корпус демонстрация жасауды ойластырды, өйткені ол 10 миль (16 км) майданды ұстап тұрды және бұдан артық ештеңе істей алмады. Сол жақта француз XVI корпусы өз мақсаттарына жете алмады, ал 3-дивизия неміс желісінің ішіне кірді және кесілмеген сымды тапты. Бір батальон неміс фронт окобынан тұтқынға алынып, 42 тұтқынға түсті. Витшатеге шабуылдың сәтсіздігі оңтүстікке қарай шабуылдың тоқтатылуына әкелді, бірақ неміс артиллериясының кек алуы британдық бомбалаудан әлдеқайда ауыр болды. 15-16 желтоқсанда Германияның қорғанысына қарсы шабуыл жасалды, бірақ әсер қалдырмады. 17 желтоқсанда француз XVI және британдық II корпустар шабуыл жасамады, француз IX корпусы Менен жолынан қысқа қашықтықта алға қарай жылжыды және Кляйн Зильбеке мен Биксшутте шағын табыстар болды. Жоффре солтүстіктегі шабуылдарды тоқтатты, Аррастан басқасы және француздардан қолдау сұрады, ол 18 желтоқсанда британдық майдан бойында шабуыл жасауға бұйрық берді, содан кейін шабуылдарды XVI корпусты II корпустың қолдауына және II корпус пен Үнді корпусының демонстрацияларына шектеді. Бұлт Аррас шабуылға және XVI корпусқа қарсы неміс қарсы шабуылға кедергі келтірді, бұл ІІ корпустың қолдау шабуылдарын тоқтатуға әкелді. Алты шағын шабуылдар жасалды 8-ші, 7-ші 4-ші және үнді дивизиялары, олар аз жерді басып алды, олардың барлығы саз бен су басудан кейін ұстауға болмайтын болды, содан кейін Фландриядағы франко-британдық шабуылдар тоқтатылды.
Живаншидің қорғалуы
20 желтоқсанның таңертеңінде Лахор және Меретт дивизиялары ұстаған Үндістан корпусының майданы неміс ауыр артиллериясы мен минометтерімен бомбаланды. Сағат 9:00 -де әрқайсысының он минасы британдықтардың Givenchy lès la Bassée (Givenchy) желісі астында жарылды және ауылдан солтүстікке қарай La Quinque Rue-ге қарай жаяу әскердің шабуылдары болды. Түстен кейін 1-ші дивизияның бригадасы (I корпус) күшейту ретінде алға жіберілді, содан кейін басқа бригада 3:17 сағатқа дейін. Келесі күні екі бригада да түске дейін демалды, содан кейін Живаншиге қарай шабуыл жасады және Фестубертке жақын жерге шабуыл жасады. 1-ші дивизияның үшінші бригадасы түстен кейін келді және таңертең қолға түскен Фестуберттен солтүстік-шығысқа қарай 2 км қашықтықтағы Орчардты қайтарып алуға жіберілді. Су батып қалған жерлер мен неміс автоматтарының атысы алға жылжуды кешіктірді, олар Гарнизонның зейнетке шыққаннан кейін ғана түнгі уақытта ғана Живеншиге жетті. 1-ші гвардиялық бригада мен француз аумақтық әскерлері ауылды қайта алды, бірақ қарсы шабуылдың бұзылуы солтүстік флангтағы Фестубертке жақын жердегі жердің аз мөлшерін неміс қолына қалдырды. 1-ші дивизия бригадалары қараңғыда оқшауланды, ал үнді корпусының қолбасшысы әскерлердің шаршағанын және оларды босату керектігін хабарлады. 21 желтоқсанда І корпус Үндістан корпусын босатуды жоспарлаған еді, бұл 22 желтоқсанда аяқталды.
Живаншидің алғашқы әрекеті
25 қаңтарда неміс сарбазы дезертирлікпен шығып, Куиншиге, оңтүстіктегі француздық позицияларға және солтүстіктегі Живаншиге қарсы неміс шабуылы болатынын жариялады. Шамамен тоқсан минуттан кейін 14-ші дивизияның 79-шы жаяу әскер бригадасының бөлімдері каналдың солтүстік жағалауына шабуыл жасады. Живаншидің маңында неміс жаяу әскері тірек сызығының артындағы мықты нүктелерге жетті, бірақ одан әрі алға қарай келе алмады. 1-ші дивизияның 3-бригадының жедел қарсы шабуыл жасауы, әр батальонға екі ротадан, бір жергілікті резервте және бір бригада резервінде, немістерді кері қайтарып, британдық окоптарды қайтадан басып алды, 72 тұтқынға алды және 135 неміс сарбазын өлтірді.
Куинши ісі
1915 жылдың қаңтар айында жаңбыр, қар және су тасқыны күндіз снайперлер мен артиллерия отыннан қауіп төндірді, ал түнде екі жақ та траншеяларды жөндеуге тырысты. Ескі Ла-Бассе шайқас алаңынан солтүстікке қарай 32 шақырым қашықтықтағы Кеммельге дейінгі аймақ Лиз (Лия) өзенінің алабындағы негізінен жазық, төменгі жатқан шалғынды жерлерден тұратын. Мұнда балшықтан жасалған топырақ бір метрден астам тереңдікте судың сіңіп кетуін тоқтатты, бұл қазбаларды су басады. Лис 7 фут (2 метр) көтерілді, 100 футтан астамға (30 метр) таралды және кейбір траншеялар тасталуы керек болды. Басқа жерлерде обалар екі жағынан да жабылды және үнемі құтқарылды, аралық жер "айлдар" арасынан өрескел атыспен жабылады. Көптеген ер адамдар тізелеріне дейін суға батып, күніне екі рет жеңілдеген. Қаңтар айында Бірінші армиядағы аурулар күніне орташа есеппен 2144 адамды құрады. 1 қаңтарда неміс шабуылы 1-ші дивизияның 2-бригады ұстаған Куинши маңындағы Ла-Бассе каналы маңындағы кірпіш үйінділердегі теміржол беткейіндегі бірнеше британдық бекеттерді басып алды. Түнгі сағат 10-да жасақталған қарсы шабуыл сәтсіз аяқталды, ал 2-қаңтарда таңғы 4-те жасақталған екінші шабуыл сәтсіз аяқталды. 10 қаңтарда британдықтардың үлкен шабуылдары посттарды қайтарып алды және үш неміс қарсы шабуылдарын жеңді, бірақ 12 қаңтарда неміс шабуылдарына байланысты посттарды жоғалтты. Неміс дезертирі Куиншиге, оңтүстіктегі француздық позицияларға және солтүстіктегі Живаншиге қарсы неміс шабуылының күшейе түсетіні туралы айтты. Шамамен тоқсан минуттан кейін неміс 84-бригадасының (29-дивизия) және 79-бригадасының бөлімшелері каналдың екі жағынан шабуыл жасады. Неміс жаяу әскері қолдау сызығының артындағы одақтастардың бекіністеріне жетті, бірақ одан әрі алға қарай келе алмады. Кейінгі уақытта оңтүстік жағалауда қарсы шабуыл басталды және кері қайтарылды, бұл ағылшындықтардың арнадан оңтүстікке қарай кері қайтуына әкеп соқты. 29 қаңтарда тағы екі неміс шабуылы болды, оларды 2-бригаданың екі батальоны сүртіп тастады. 1 ақпанда тағы бір шабуыл темір жолдың беткейіндегі бекетке жасалды, ол қарсы шабуылмен қалпына келтірілді және 32 неміс әскері тұтқынға алынды. 2-дивизия 4-ші ақпанда 1-дивизияны босатты; 6-шы ақпанда 4-ші (Гвардия) бригадасы қараңғыда ешкімнің жерін кесіп өтіп, содан кейін флангілердегі сызықты алға жылжыту үшін шабуыл жасады. Шабуылмен кірпіш үйінділері басып алынып, француздармен қиылыста желі жақсарды. Неміс қарсы шабуылдары, соның ішінде алдау, немістер тобы британдықтарға жақындаған кезде "Аталмаңыз, біз инженерлерміз!" деп айқайлап жіберді. Британдық ресми тарихшы Джеймс Эдмондс мұны заңды айла-шарқ деп атады, өйткені сақ қорғаушы партияға қарсы шығып, тек бір адамға жақындауға мүмкіндік береді деп күтілуі мүмкін.
Талдау
Соғыстан кейін Рейхсархив тарихшылары франко-британ әскерлері 17 желтоқсаннан бастап Аррас пен Арментьер аралығында шабуыл жасағанын жазды. 20 желтоқсанда одақтастардың шабуылдары тоқтатылды, бірақ Каренси, Экури, Нов Шапель және Ла-Басе айналасында шайқастар жалғасты. 1915 жылы 1 қаңтарда Аррастың маңында 6-армияға XIV корпуспен бірге Лорет шұңқырдағы шіркеуді басып алуға бұйрық берілді, содан кейін VII корпус Ла-Бассе каналының екі жағында, Живаншиден Куиншиге дейін шабуылға қосылады, бірақ ресурстар жетіспеушілігі 1915 жылдың ақпанына қарай қымбат шығындарға әкелді.
Кейінгі операциялар
10 наурызда таңғы сағат 7:30-да британдықтар Нев-Шапель ауылының айналасындағы неміс сымдарына 90 [[Орданс QF 18 фунтлы далалық қарулармен, Үндістан корпусы мен IV корпусының отыз бес минуттық артиллериялық бомбалауын бастады, ол он минут ішінде жойылды. Қалған он бес 18-фунтты батарея, алты 6 дюймдік гаубица қоршау батареясы және алты QF 4,5 дюймдік гаубица батареясы, неміс майдан шебіндегі 1 метр тереңдіктегі 3 фут (1 метр) биіктіктегі 4 фут (1 метр) биіктіктегі көпіршіктермен атып тастады. Неміс бекіністері гаубицалық бомбалаумен қиратылды, содан кейін таңғы сағат 8:05-те жаяу әскер шабуыл жасады. Неміс қорғаныстары ортада тез арада басып алынды және Неув-Шапель ауылы таңғы сағат 10:00-де басып алынды. Шабуылдан сол жақта неміс Ягер батальонының екі ротасы 11 шамамен 200 адам және бір пулеметпен алты сағаттан астам уақытқа созылып, кері шегінуге мәжбүр болды, бұл алға жылжуды тоқтатты. Аэрофотографияның пайдасы болса да, ол неміс қорғанысының күшті жерлерін анықтай алмады. Байланыс жетіспеушілігі британдық командирлердің бір-бірімен байланыс жасай алмағанын және шабуылдың ұйымдастырылмауын білдірді, бұл жабдықтауды тоқтатты. 12 наурызда германиялық әскерлер мұрагер принц Руппрехттің қолбасшылығымен қарсы шабуыл жасады, бұл британдықтарды артиллерия оқ-дәрілерінің көп бөлігін пайдалануға мәжбүр етті. Британдық шабуыл 13 наурызда кейінге қалдырылды және екі күннен кейін тоқтатылды.
On the left of the attack, two companies of the German Jäger Battalion 11 with c. 200 men and a machine gun, delayed the advance for more than six hours until forced to retreat, which stopped the advance. Although aerial photography had been useful, it was unable efficiently to identify the strong German defensive points. Lack of communication also meant that the British commanders had been unable to keep in touch with each other and the attack became disorganised, which disrupted the delivery of supplies. On 12 March, German forces commanded by Crown Prince Rupprecht, launched an abortive counter attack which forced the British to use most of their artillery ammunition; the British offensive was postponed on 13 March and abandoned two days later.