Кіріспе

Батыс майдандағы алты армия дивизиясы
басқа науқандар мен соғыс театрлары

Британдық экспедициялық күштердің (БЭК) негізгі шайқастары
1914 жыл
Монс шайқасы
Ле Като шайқасы
Бірінші Марн шайқасы
Айне бірінші шайқасы
Ла Басе шайқасы
Бірінші Ипр шайқасы
1915 жыл
Нёв Шапель шайқасы
Екінші Ипр шайқасы
Фестуберт шайқасы
Лос шайқасы
1916 жыл
Сомма шайқасы
Фремельдегі шабуыл
1917 жыл
Арас шайқасы
Мессин шайқасы
Үшінші Ипр шайқасы
Кембрейдің бірінші шайқасы
1918 жыл
Бірінші Сомма шайқасы (1918)
Лиз шайқасы
Айне екінші шайқасы
Екінші Марн шайқасы
Жүз күндік науқан
Амиен шайқасы
Екінші Сомма шайқасы (1918)
Эфе шайқасы
Кембрейдің екінші шайқасы
Самбр шайқасы

Британдық экспедициялық күштер (БЭК) – Бірінші дүниежүзілік соғыста Батыс майданына британдық армия жіберген алты дивизия. БЭК-ті жоспарлау, Екінші Буер соғысынан (1899–1902) кейін соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Ричард Холдейн жүргізген британдық армияның 1906–1912 жылдардағы Холдейн реформаларымен басталды. БЭК үшін балама соңғы нүкте – 1914 жылдың 26 желтоқсаны, сол күні ол Бірінші және Екінші армияларға бөлінді (соғыстың барысында үшінші, төртінші және бесінші армиялар құрылды). «Британдық экспедициялық күштер» атауы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция мен Фландриядағы британдық әскерлердің ресми атауы болып сақталды. Германия императоры Вильгельм II, БЭК-ті жеңілтек санағандықтан, 1914 жылдың 19 тамызында «сатқын ағылшындарды жою және генерал Френчтің қарапайым армиясынан өту» туралы бұйрық берген деген қаңқу тарады. Сондықтан кейінгі жылдары тұрақты армиядан аман қалғандар өздерін «Ескі жеңілтектер» деп атады. Алайда, императордың осындай бұйрық бергенін растайтын ешқандай дәлел табылмады.

Құрылу

Entente Cordiale шарттарына сәйкес Ұлыбритания Франциямен Еуропа құрлығында Германия империясының әскери агрессиясына қарсы тұру үшін дипломатиялық "келісімге" қол жеткізді. Егер осы екі ел арасында соғыс басталған жағдайда, Британдық армияға Францияға алты жаяу әскер дивизиясынан және генерал сэр Джон Френчтің басшылығындағы бес атқыштар бригадасынан тұратын экспедициялық күш жіберу үшін егжей-тегжейлі жоспарлар жасалды. Экспедициялық күш генерал сэр Дуглас Хейгтің басшылығындағы I корпусқа және генерал сэр Джеймс Гриерсонның басшылығындағы II корпусқа бөлінді, олар 1914 жылдың 15 тамызында Францияға аттанды. Үнді армиясынан келген Экспедициялық күш А тобы келгеннен кейін экспедициялық күшке "британдық" деген префиксі қосылды. 1914 жылдың қазан айында 7-дивизия Францияға келді, бұл III корпустың негізін құрады, ал атты әскер үш дивизиядан тұратын атты әскер корпусын құрады. 1914 жылдың желтоқсанына қарай БЭФ (Британдық экспедициялық күш) осыншалықтай кеңейді, Бірінші армия мен Екінші армия құрылды. 1914 жылдың соңында Монс, Ле-Като, Эйсен және Ипр шайқастарынан кейін ескі британдық тұрақты армия ауыр қаза тапты және жауынгерлік қабілетінің көп бөлігін жоғалтты, бірақ неміс әскерінің шабуылын тоқтатуға көмектесті. Ол генерал сэр Дуглас Хейгпен ауыстырылды. БЭФ штаб бастығы мобилизация кезінде генерал Арчибальд Мюррей болды. 1915 жылдың қаңтарында оның орнын генерал Уильям Робертсон басты. Генерал-лейтенант Ланселот Киггелл 1915 жылдың желтоқсанынан 1917 жылдың қаңтарына дейін штаб бастығы болып қызмет етті, содан кейін генерал-лейтенант Герберт Лоуренс оны алмастырды. Бірінші екі корпусты Хейг (I корпус) және Хорас Смит Дорриен (II корпус) басқарды.

Екінші армия

Екінші армия 1914 жылғы 26 желтоқсанда Бірінші армиямен бір уақытта құрылды. Бірінші командирі – ІІ корпусқа қолбасшылықтан тағайындалған Смит-Дорриен болды. 1915 жылғы мамыр айында Смит-Дорриен қызметтен босатылып, генерал Герберт Плюмер оның орнына келді. Екінші армия Францияда, әсіресе Ипрдегі шығыңқы бөлігінде қызмет етті, кейін 1917 жылғы қарашадан 1918 жылғы наурызға дейін Италияда болды, содан кейін Францияға қайта оралды. Британдықтар неміс әскерінің шабуылын кешке дейін тоқтатты, содан кейін Монстан шегіну кезінде екінші қорғаныс шебіне шегіне бастады, осы шайқаста Ле-Като шайқасына қатысты. Ле-Като шайқасынан кейін BEF немістердің кедергісіз тағы бес күн бойы шегінді, ақырында он үш күнде 400 шақырымға дейін артқа шегінді. Одақтастардың шегінуі Марна өзенінде аяқталды, онда Антанта күштері Парижді қорғауға дайындалды. Бұл 1914 жылғы 5-10 қыркүйекте өткен Марнаның бірінші шайқасына әкелді. Бұл шайқас соғыстың маңызды бұрылыс нүктесі болды: ол немістерге ерте жеңіске жетіуге мүмкіндік бермеді. 13 қыркүйекте Энаның бірінші шайқасы басталды, екі тарап та окоп қазуға кірісті. Одан кейін, окоп соғысы дамыған үш апта ішінде екі тарап та майдандық шабуылдардан бас тартып, бір-бірінің қанатын айналып өтуге тырысты. Бұл кезең «Теңізге жарыс» деп аталды: немістер одақтастардың сол қанатын бұруға, ал одақтастар немістердің оң қанатын бұруға тырысты. Бірінші Ипр шайқасының соңында екі тарап та окоп қазып, «Теңізге жарыс» кезінде болған маневрлік соғыстың орнына окоп соғысы басталды. Батыс майданының үздіксіз окоп желілері енді Солтүстік теңізден Швейцария шекарасына дейін 644 шақырымға созылды. Британ армиясы осы 400 мильдік майданның шағын бөлігін бақылады: соғысқа дейінгі Бельгия шекарасының солтүстігінен Франциядағы Сомма өзеніне дейін, 1914 жылы 32 шақырымнан (20 миль) бастап, 1918 жылы 193 шақырымнан (120 миль) асып, көбінесе Фландрия деп аталатын аймақта.

1915 жыл

1914 жылдың соңынан бастап және 1915 жылы, Ұлыбритания экспедициялық корпусының (BEF) шабуылдары Ипр шығанағы маңында ортасталды. 1915 жылдың қыркүйегінде алты дивизия Лоос шайқасына қатысты – бұл шайқас Ұлыбритания тарапынан алғаш рет у газды қолдануымен ерекшеленді.

1916 жыл

1916 жылы БЭФ Францияның Пикардия аймағына орналасты. Сомма шайқасы сол жылғы британ әскери қызметінің басты бөлігі болды. Одақтас әскерлер Сомма өзенінің солтүстігі мен оңтүстігіндегі 40 шақырымдық (25 миль) учаскеде неміс шебін бұзуға тырысты. Соммадағы шайқастың алғашқы күні БЭФ 57 000 адамдық шығынға ұшырады. Соғыстан кейінгі соңғы есептеу бойынша 419 654 британдық және 204 253 француз қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды; барлығы 623 907 құрбан болғандардың ішінде 146 431 адам қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті.

1917 жыл

1917 жылы БЭФ-тің шабуылдары майдың бойымен жүрді, олар Арас шайқасы кезінде Па-де-Кале аймағында әрекет етті. Содан кейін Мессин шайқасы мен Пасшендейл шайқасына Бельгияда жиналды, және жылды Камбре шайқасында Па-де-Каледе аяқтады.

1918 жыл

1918 жылдың көктемінде BEF Фландрияда және Соммада неміс көктемгі шабуылы кезінде шабуылға ұшырады. Соммадағы екінші шайқас неміс шабуылына BEF-тің жауабы болды. Бұл өз кезегінде Жүз күндік шабуылды бастады, ол батыс майданда неміс әскерінің жеңілісіне әкелді, содан кейін Бірінші және Үшінші армиялар Канал дю Нор шайқасында Гинденбург шебін бұзып өтті. Бұл 1918 жылдың қараша айында соғыстың соңғы шайқасына, Бірінші, Үшінші және Төртінші армиялардың Самбр шайқасына және Бірінші армияның 11 қарашада Монс қаласын басып алуына әкелді.

Империя мен Португалияның үлесі

Британ империясы Батыс майданына әскер шақыру туралы британдық үндеуге жауап берді және Британдық Үндістан армиясының, Канада армиясының, Австралия армиясының, Жаңа Зеландия армиясының және Оңтүстік Африка армиясының ірі құрамалары Францияда қызмет етті. BEF Батыс майданында күрескен португал армиясының көп бөлігін де өз құрамына біріктірді.

Үндістанның экспедициялық күштері А

1914 жылдың қыркүйегінде BEF-ті Үндістан экспедициялық күштері нығайтты, олар ақырында екі корпусты құрады: екі дивизиондық Үндістан кавалериялық корпусын және екі дивизиондық Үндістан жаяу әскері корпусын. 1914 жылдың 30 қыркүйегінде Марсельге, соғыс жарияланғанынан кейін алты апта өткен соң келгеннен кейін, олар Ипр тұсымына жеткізілді және 1914 жылдың қазан айында Ла-Басе шайқасына қатысты. 1915 жылдың наурыз айында 7-ші (Мерут) дивизиясы бригадир-генерал Генри Лукиннің басшылығымен Нойв-Шапель шайқасында шабуылға жетекшілік етуге таңдалды. Бригада 1916 жылдың сәуірінде Францияға келді, 9-шы (Шотландия) дивизиясына бекітілді және 1916 жылдың шілдесінде Сомма шайқасына, ал 14 шілдеде Дельвиль орманы шайқасына қатысты. Бригададағы 3153 адамның ішінде бригада 20 шілдеде ауыстырылғанда бар болғаны 750 адам қалды. Кейін 1917 жылы бригада Аррас шайқасына және Үшінші Ипр шайқасына (Пасшендейл) қатысты. Бригада 1918 жылғы неміс көктемгі шабуылында жойылды және соғыс аяқталған кезде 15 000 адам шығынға ұшырады, оның ішінде 5 000 адам қаза тапты. Канада корпусының алғашқы қолбасшысы генерал Эдвин Альдерсон болды, оны 1916 жылы генерал Джулиан Бинг алмастырды. Олар Екінші Ипр шайқасынан бастап, Сомма арқылы және әсіресе 1917 жылдың сәуірінде Вими қырқасындағы Аррас шайқасында өзгеше көзге түсті. 1918 жылдың көктемінде неміс шабуылынан көп зардап шекпегендіктен, канадалықтарға 1918 жылдың тамызындағы Амиен шайқасынан бастап соғыстың соңғы науқандарында, сондай-ақ Ле Кесной шайқасында көмектесуге бұйрық берілді. Немістер жаңа зеландиялықтарды ерекше әскерлер деп санады, ал тұтқынға алынған барлау есебінде оларды «өте жақсы шабуыл жасаушы дивизия» деп атады.

Австралия императорлық күштері

Австралия императорлық күштері (АИФ) бастапқыда бір жаяу әскер дивизиясы мен бір жеңіл ат бригадасын, сондай-ақ қосымша бөлімшелерді қамтамасыз ету үшін 20 000 саяқты әскерден тұруы тиіс еді. Соғыс аяқталған кезде Батыс майданындағы АИФ бес жаяу әскер дивизиясынан құралды. АИФ-тың бес жаяу әскер дивизиясы Франция мен Бельгиядағы Батыс майданында әрекет етті және 1916 жылдың наурыз айында Мысырды қалдырды. Бастапқыда олар Жаңа Зеландия дивизиясымен бірге I Анзак корпусы мен II Анзак корпусына біріктірілді, бірақ 1917 жылдың 1 қарашасында австралиялық дивизиялар Австралия корпусын құру үшін қайта ұйымдастырылды. 2-дивизия Францияға бірінші болып келді, одан кейін 1-дивизия келді, ал 4-ші және 5-ші дивизиялар 1916 жылдың маусым айында Мысырдан шықты. 3-дивизия соңғы болып келді, ол 1916 жылдың наурыз айында Австралияда құрылып, 1916 жылдың шілде айында Англияға оқу үшін жіберілді, содан кейін 1916 жылдың желтоқсан айында Францияға аттанды. 1914 жылы құрылған кезде АИФ-қа генерал-майор Уильям Тросби Бриджес басшылық етті, ол сонымен қатар 1-дивизияны да басқарды. Бриджес 1915 жылдың мамырында Галлиполиде қаза болғаннан кейін, қолбасшылық міндеті Австралия және Жаңа Зеландия армиясының қолбасшысы болған британдық офицер генерал-лейтенант Уильям Бёрдвудқа ауысты. Бёрдвуд 1916 жылдың 14 қыркүйегінде АИФ-тың ресми қолбасшысы болып бекітілді, сонымен қатар Батыс майданында I Анзак корпусына қолбасшылық етті. Кейіннен Бёрдвудқа 1917 жылдың қарашасында құрылған Австралия корпусының басшылығы тапсырылды. 1918 жылдың мамырында Австралия офицері генерал-лейтенант Джон Монаш корпустың басшылығын өз қолына алды. Бесінші армияға қолбасшылыққа тағайындалғанына қарамастан, Бёрдвуд АИФ-тың қолбасшылығын сақтап қалды.

Португалиялық экспедициялық корпус

Британ үкіметінің португал әскерлерін шақыруына жауап ретінде, 1916 жылдың 7 тамызында Португалия Парламенті португал армиясының Батыс майданға қатысуына келісті. Француз армиясының басшылығындағы 1000 сарбаздан тұратын ауыр артиллерия корпусынан басқа, Батыс майданға жіберілетін португалдық күштердің көп бөлігі британдық қолбасшылықтағы CEP – Corpo Expedicionário Português (Португалия экспедициялық корпусы) құрамына енгізілуі керек еді. CEP генерал Таманьини де Абреудің басшылығымен екі дивизия және корпустық әскерлерден тұратын, барлығы 55 000 сарбазды армия корпусы ретінде ұйымдастырылды. CEP-тің алғашқы әскерлері 1917 жылдың 2 ақпанында Францияға келді. Алғашқы әскерлер 4 сәуірде майданға жетті. 4 маусымда 1-ші дивизияның 1-ші жаяу әскер бригадасы CEP әскерлері қорғаған позицияларға жасалған неміс армиясының алғашқы ірі шабуылын тойтарды. 1917 жылдың 5 қарашасында CEP бірінші армияның тікелей басшылығындағы майданның дербес секторына жауапкершілікті қабылдады. CEP-тің көп бөлігі 1918 жылдың 9 сәуірінде Ла Лиз шайқасында жойылды, 7000-нан астам сарбазды жоғалтты. 1918 жылдың шілдесінен бастап CEP-тің қалған сарбаздары бесінші армияның басшылығымен одақтастардың соңғы шабуылдарына қатысты.

Ньюфаундленд полкі

1914 жылы Ньюфаундленд әлі Канаданың құрамына кірмеген еді. Тек 240 000 халқы бар шағын Доминион соғыста қызмет ету үшін үш батальондық әскер жинады. Ньюфаундленд полкі 1916 жылдың наурыз айында, Галлиполи науқанында қызмет еткеннен кейін, 29-шы дивизия құрамында Францияға жөнелтілді. Ньюфаундленд полкі Сомма шайқасының алғашқы күні дерлік толығымен жойылды, 90%-дан астам шығынға ұшырады. Көмек күші келгеннен кейін Ньюфаундленд полкі соғыс аяқталғанға дейін Батыс майданында қызметін жалғастырды. Полктің қызметіне көрсетілген құрмет ретінде 1917 жылдың желтоқсан айында полк атауына «Корольдік» префиксі қосу құқығы берілді, содан бері полк Корольдік Ньюфаундленд полкі деп аталады.

Британдық Батыс Үндістан полкі

Британдық Вест-Индия полкі – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс Индиядағы британдық колонияларынан еріктілерден құрылған Ұлыбритания армиясының бөлімшесі.

Қарулар

1914 жылға дейін британдық жаяу әскер офицерлері әлі де қылыштарды алып жүрді, ал атты әскер соғыс бойына атты әскер қылышын сақтап қалды. Басқа офицерлердің қаруы – револьвер, оның ең көп таралғандары үш түрлі: Webley MK V немесе VI, Colt New Service және Smith & Wesson қолмен зарядталатын револьвер. Британ экспедициялық күштерінің (BEF) жаяу әскерінің жойқын тиімділігі мен дәлдігі немістерді әр батальонда шамамен 28 пулемет бар деген жаңылыс пікірге келтірді. BEF Францияға түскен кезде әрбір жаяу әскер батальоны мен атты әскер полкі екі Vickers немесе Maxim пулеметімен жабдықталды.

Үгіт медальдары

Жеке басының ерлігі үшін берілетін наградалардан өзге, Британ экспедициялық корпусының (БЭК) барлық мүшелері үш науқан медаліне ие болуға құқылы болды. 1914 жылғы жұлдыз, 1914–15 жылғы жұлдыз, Британ соғыс медалі және Жеңіс медалі. 1914 жылғы жұлдыз 1914 жылдың 5 тамызы мен 22/23 қарашаның түнгі жарымы аралығында Францияда немесе Бельгияда қызмет еткен британдық күштердің офицерлері мен сарбаздарына берілді. Бұл күн Ұлыбританияның Орталық державаларға қарсы соғыс жариялау күнінен кейінгі күн, ал соңғы мерзім Іппрес бірінші шайқасының аяқталуын көрсетеді. Батыс майданында британдық экспедициялық корпусы соғысты күшті жауынгерлік күш ретінде аяқтады, ол АҚШ армиясынан тәжірибелі және сәл ірі, ал француз армиясынан моральдық жағынан жоғары болды.