Бірінші дүниежүзілік соғысындағы Марнаның екінші шайқасы

Кіріспе

1918 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданындағы шайқас

Марнаның екінші шайқасы (15 – 18 шілде 1918) – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданындағы немістердің соңғы маңызды шабуылы болды. Бірнеше жүз танктың қолдауымен одақтас әскерлері жасаған қарсы шабуыл немістердің оң қанатын жеңіп, оларға ауыр шығын келтірді, нәтижесінде шабуыл сәтсіз аяқталды. Германияның жеңілісі Германиямен келісімге қол қойылғаннан шамамен 100 күн бұрын одақтастардың үздіріспей алға жылжуының бастамасы болды.

Өмірбаян

Неміс көктемгі шабуылының қақтығысты аяқтауға сәтсіз аяқталуынан кейін, Бас Шаршылық генерал Эрих Людендорф Фландрия арқылы шабуыл Германияға Британдық экспедициялық корпусына (БЭК) шешуші жеңіс сыйлайды деп ойлады. Өз ниеттерін жасырып, одақтас әскерлерді Бельгиядан аудармақ үшін Людендорф Марна бойында ірі алдау шабуылын жоспарлады.

Неміс шабуылы

Соғыс 15 шілдеде Бруно фон Мудра мен Карл фон Айнем басқарған Бірінші және Үшінші армиялардың 23 неміс дивизиясы Реймстің шығысында Анри Гуро басқаратын француздың Төртінші армиясына шабуыл жасаған кезде басталды. Сол кезде Макс фон Бёнен басқаратын неміс жетінші армиясының 17 дивизиясы, Иоганн фон Эбен басқаратын тоғызыншы армияның көмегімен, Жан Дегутт басқаратын француздың алтыншы армиясына Реймстің батысында шабуыл жасады (Реймс тауының шайқасы). Людендорф француздарды екіге бөлуді жоспарлаған. Реймстің шығысында француздың Төртінші армиясы қарқынды бомбалау мен жаяу әскердің енуіне қарсы терең қорғаныс дайындады. Олардың негізгі қарсылық шебі жаудың далалық артиллериясының қашықтығынан 4-5 км қашықтықта орналасқан, үздіксіз траншеялар желісінен тұрды, ол жау артиллериясының бақылаушыларына көрінбеу үшін кері беткейге қазылған, енуге жол бермеу үшін. Алдыңғы және негізгі қарсылық шебінің арасында да кері еңісте орналасқан екі мықты бекініс шебі болды. Француз артиллериясының желісі майданның артында аз қамтылған болғанымен, қалған қарулары жиі оқ атты, сондықтан немістер оның әлсіздігін атыс қарқыны бойынша анықтамады, бірақ әуе бақылаушылары негізгі қарсылық шебінің артында далалық артиллерияның шоғырланғанын байқады. Неміс шабуыл тактикасы тосын сырға негізделген, бірақ француз барлауы, әуеден бақылау негізінде, нақты ескерту берді және олар траншеялық шабуылда тұтқынға алынған жиырма жеті адамнан шабуыл уақытын білді. Неміс бомбалауы 12:10-ға жоспарланған. Француздар 11:30-да неміс шабуыл траншеяларына оқ атып, шабуылшылардың сенімін күйретті. Немістер от ашып, француздың алдыңғы шебін, көбінесе тастап кетілген артиллерия ұяларын жаулап алды. Шабуылдаушылар француз майданы арқылы оңай өтіп, содан кейін қарсылық шебіне тоқталғанша жылжымалы артиллериялық отпен алға жылжыды. Француздың негізгі шебіне тап болғанда, оларға демалуға, қайта топтасуға және далалық артиллериясы қашықтыққа жеткенше күтуге бұйрық берілді. Олар келесі күні таңертеңгі сағат 08:30-да, жоспарланған уақыттан бір сағат кейін шабуылды қайта бастады. Олар француз артиллериясының күшті отымен тоқтатылды. Түскі уақытта тағы да тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Француздың қарсы шабуылы көп пайда әкелмеді, бірақ неміс командирлерін жеңіске жете алмайтынына көндірді. Төртінші армия енді батыстағы көршілеріне күш жібере алды, олардың жағдайы нашар болған. Батыста, шабуылдың алғашқы күні Марнаның оң жағалауын қорғаушылар өзен жағалауын үш сағат бойы қатты бомбалауға, соның ішінде көптеген газ снарядтарына төтеп беру арқылы ұстап тұруға мәжбүр болды. Осы жамылғы астында штурмдық топтар өзенді әртүрлі көліктермен, соның ішінде 30 адамдық матадан жасалған қайықтармен және салдармен кесіп өтті. Олар одақтас әскерлерінің оты астында 12 жерде скелеттік көпірлерді салуға кірісті. Кейбір одақтас бөлімшелер, әсіресе полковник Улисс Г. МакАлександрдың американдық үшінші жаяу әскер дивизиясының 38-ші жаяу әскер полкі, "Марнаның тасы", бекініп тұрды және тіпті қарсы шабуыл жасады, бірақ кешке қарай немістер Дорманның екі жағында 6 км тереңдігі мен 14 км ені бар көпір басына қол жеткізді, 225 француз бомбалаушыларының әуеден араласуына қарамастан, олар уақытша көпірлерге бомба тастады. Людендорф олардың ілгерілеуін "әскери жеңістің шыңы" деп бағалады. Француздар британдық XXII корпусымен және 85 000 американдық әскермен күшейтілді, ал неміс шабуылы 1918 жылдың 17 шілдесінде тоқтады.

The battle began on 15 July when 23 German divisions of the First and Third armies – led by Bruno von Mudra and Karl von Einem – assaulted the French Fourth Army under Henri Gouraud east of Reims (the Fourth Battle of Champagne The U. S. 42nd Division was attached to the French Fourth Army. Meanwhile, 17 divisions of the German Seventh Army, under Max von Boehn, aided by the Ninth Army under Johannes von Eben, attacked the French Sixth Army led by Jean Degoutte to the west of Reims (the Battle of the Mountain of Reims ). Ludendorff hoped to split the French in two. East of Reims the French Fourth Army had prepared a defense in depth to counter an intense bombardment and infiltrating infantry. Their main line of resistance was four to five km behind the front, beyond the range of the enemy field guns, it was a continuous trench line – to prevent infiltration – dug on a reverse slope so it could not be overlooked by enemy artillery observers on the ground. Between the front and the main line of resistance were two lines of strong points, again mostly on reverse slopes. The French gun line behind the front was lightly manned, but the remaining guns fired frequently, so the Germans did not detect its weakness from rate of firing, although aerial observers did spot a concentration of field guns behind the main line of resistance. German offensive tactics stressed surprise, but French intelligence based on aerial observation gave clear warning and they learned the hour for the attack from twenty seven prisoners taken in a trench raid. The German bombardment was scheduled for 12:10. The French opened fire on the German assault trenches at 11:30, naturally shaking the confidence of attackers. When the Germans opened fire they pounded the almost empty French front line and their counter battery fire struck many vacated gun pits. The attackers moved easily through the French front and then were led onward by a rolling barrage, which soon was well ahead of the infantry because they were held up by the points of resistance. When they encountered the French mainline they were ordered to rest, regroup and wait until their field guns were moved into range. They attacked the main line at 08:30 the following morning, an hour after they had originally scheduled to attack. They were stopped by accurate fire by the bulk of the French artillery. They tried again at noon, but failed. A French counter attack gained little ground, but convinced the German commanders that they could not prevail. The Fourth Army was now able to send reinforcements to their neighbors to the west who had not fared as well. In the west on the opening day of the offensive the defenders of the south bank of the Marne had to hold the river bank by enduring an intense three hour bombardment, including many gas shells. Under this cover stormtroopers swarmed across the river in every sort of transport – including 30 man canvas boats and rafts. They began to erect skeleton bridges at 12 points under fire from the Allied survivors. Some Allied units, particularly Colonel Ulysses G. McAlexander's 38th Infantry Regiment of the American 3rd Infantry Division, the "Rock of the Marne", held fast or even counterattacked, but by evening, the Germans had captured a bridgehead on either side of Dormans 4 mile (6 km) deep and 9 mile (14 km) wide, despite the aerial intervention of 225 French bombers, dropping of bombs on the makeshift bridges. Ludendorff regarded their advance as "the very pinnacle of military victory". The French were reinforced by the British XXII Corps and 85,000 American troops and the German advance stalled on 17 July 1918.

Достасқандардың қарсы шабуылдары

Германияның соғыс майданындағы одақтас әскерлерді жоюға немесе талқандауға шамасы келмеуі, 18 шілдеде одақтас жоғарғы қолбасшысы Фердинанд Фохтың жоспарланған ірі қарсы шабуылға көшуіне мүмкіндік берді. 24 француз дивизиясы, француз командалық бағынысындағы 92-ші және 93-ші жаяу әскер дивизияларын қоса алғанда, басқа одақтас әскерлермен бірігіп, американдық командалық бағынысындағы сегіз ірі американдық дивизиясы және 350 танк жақында құрылған неміс ілгегіне шабуыл жасады. Германияның шабуылына қарсы тұруда одақтастардың дайындығы өте маңызды болды. Одақтастар неміс шабуылдарының ниеттері мен мүмкіндіктері туралы толық мәліметке ие болды деп саналды. Одақтастар неміс жоспарының кілттік тұстарын минуттарына дейін білді. Анық фактіге сәйкес, инженер-капитан Хантер Грант, шабуылды үйлестіруші және инженер-капитан Пейджтің көмегімен, алдау амалын ойлап тапты. Америкалық қарсы шабуылдың жалған жоспарлары бар портфель пневмониядан қайтыс болған адамға қолғаппен байланып, неміс бақылауындағы көпірдің жанында жолдан шығып кеткен көлікке орналастырылды. Неміс әскерлері бұл жоспарларды тауып алып, оларға сеніп, одақтастардың жалған жоспарын жоққа шығаруға бағытталған шабуылға кірісті. Нәтижесінде, Фох басқаратын француз және американдық күштер жаудың әлсіз жерлеріне шабуыл жасап, немістерге кері шегінуден басқа амал қалдырмады. Бұл қақтығыс немістердің толығымен кері шегінуінің бастамасы болды, ол ешқашан толығымен қайтарылмады. Қыркүйек айында тоғыз американдық дивизия (шамамен 243 000 адам) төрт француз дивизиясына қосылып, немістерді Сент-Михель ілгегінен ығыстырды. Бұрын, мамыр айында, Фох неміс шабуылдарының кемшіліктерін анықтаған болатын. Неміс шабуылдарын жеңген күштер негізінен француз әскерлерінен тұрды, американдық, британдық және итальяндық әскерлер қолдау көрсетті. Бұл қарсы шабуылды үйлестіру үлкен қиындыққа толы болды, өйткені Фох "төрт ұлттық қолбасшымен жұмыс істеуге мәжбүр болды, бірақ өз атынан бұйрық беруге ешқандай нақты құқығы болмады – олар біріккен күш ретінде күресуге және әртүрлі тілдердің, мәдениеттердің, доктриналардың және күресу стильдерінің күрделі мәселелерін шешуге тиіс болды". 19 шілдеде итальян корпусы неміс шабуылы кезінде 24 000-ға жуық сарбаздан құралған жауынгерлік құрамының 9 334 офицері мен сарбазын жоғалтты, сәтті түрде неміс әскерінің шабуылын тоқтатты. Генри Матиас Бертелот Ардре аңғарында тікелей шабуылға шыққан екі жаңадан келген британдық жаяу әскер дивизиясын – 51-ші (Гайленд) және 62-ші (Вест Ридинг) дивизияларын, итальяндықтармен бірге (Тарденуа шайқасы – айналасындағы Тарденуа жазығының атымен аталған) шабуылға жіберді. Немістер 20 шілдеде кері шегінуге бұйрық берді және көктемгі шабуыл басталған позицияға қайта оралды. Олар одақтастардың қысқыштарына қарсы флангтық позицияларын нығайтты және 22-сі күні Людендорф үстіңгі Уурктан Марфоға дейінгі шегініске бұйрық берді. Одақтастардың қымбатқа түсетін шабуылдары минималді нәтижелерге жетті. 27 шілдеде немістер өз орталық бөлігін Fère en Tardenois артына қайтарып алды және балама теміржол желісін аяқтады. Германия батыстағы Суассонды ұстап тұрды. 1 тамызда генерал Шарль Мангеннің 10-армиясының француз және британдық дивизиялары шабуылды қайтадан бастады, шамамен 8 км тереңдікке жетті. 6 тамызда одақтастардың қарсы шабуылы неміс шабуылдарына байланысты тоқтатылды. Осы кезде ілгек азайтылды және немістер Айн және Весле өзендері бойымен жүретін шекараға кері шегінді; фронт 45 км-ге қысқартылды.

The German failure to break through, or to destroy the Allied armies in the field, allowed Ferdinand Foch, the Allied Supreme Commander, to proceed with the planned major counteroffensive on 18 July; 24 French divisions, including the American 92nd and 93rd Infantry Divisions under French command, joined by other Allied troops, including eight large American divisions under American command and 350 tanks attacked the recently formed German salient. The Allied preparation was very important in countering the German offensive. It was believed that the Allies had the complete picture of the German offensive in terms of intentions and capabilities. The Allies knew the key points of the German plan down to the minute. There is a legend, possibly true, that engineer Cpt. Hunter Grant, along with the help of engagement coordinator and engineer Cpt. Page, devised a deceptive ruse. A briefcase with false plans for an American countererattack was handcuffed to a man who had died of pneumonia and placed in a vehicle which appeared to have run off the road at a German controlled bridge. The Germans, on finding and being taken in by these plans, then adjusted their attack to thwart the false Allied plan. Consequently, the French and American forces led by Foch were able to conduct a different attack on exposed parts of the enemy lines, leaving the Germans with no choice but to retreat. This engagement marked the beginning of a German withdrawal that was never effectively reversed. In September nine American divisions (about 243,000 men) joined four French divisions to push the Germans from the St. Mihiel salient. Earlier, in May, Foch had spotted flaws in the German offensives. The force that defeated the German offensive was mainly French, with American, British and Italian support. Co ordinating this counter attack would be a major problem as Foch had to work with "four national commanders but without any real authority to issue order under his own name they would have to fight as a combined force and to overcome the major problems of different languages, cultures, doctrines and fighting styles." On 19 July, the Italian Corps lost 9,334 officers and men out of a total fighting strength of about 24,000 during a German assault on their positions, successfully stopping the German advance. Henri Mathias Berthelot rushed two newly arrived British infantry divisions, the 51st (Highland) and 62nd (West Riding), alongside the Italians straight into attack down the Ardre Valley (the Battle of Tardenois – named after the surrounding Tardenois plain). The Germans ordered a retreat on 20 July and were forced back to the positions from which they had started their Spring Offensive. They strengthened their flank positions opposite the Allied pincers and on the 22nd, Ludendorff ordered to take up a line from the upper Ourcq to Marfaux. Costly Allied assaults continued for minimal gains. By 27 July, the Germans had withdrawn their center behind Fère en Tardenois and had completed an alternative rail link. The Germans retained Soissons in the west. On 1 August, French and British divisions of General Charles Mangin's Tenth Army renewed the attack, advancing to a depth of nearly 5 mile (8 km). The Allied counterattack petered out on 6 August in the face of German offensives. By this stage, the salient had been reduced and the Germans had been forced back to a line running along the Aisne and Vesle Rivers; the front had been shortened by 28 mile (45 km).

Бағалау

Марнадағы екінші шайқас маңызды жеңіс болды. Фердинанд Фош Франция маршалының таяғын алды. Одақтастар 29 367 тұтқын, 793 зеңбірек және 3000 пулеметті жаулап алды, ал немістерге 168 000 адамдық шығын келтірді. Бұл шайқастың ең басты маңызы – оның моральдық әсері болды. Марнадағы стратегиялық табыстар неміс жеңістерінің аяқталуын және үш ай ішінде соғысты аяқтайтын одақтастардың жеңістер тізбесінің басталуын білдірді.