1914 жылғы Ардендер шайқасы

Кіріспе

1914 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстың бастапқы шайқастарының бірі

Арден шайқасы 1914 жылдың 21-23 тамызы аралығында Франция, Германия, Бельгия және Люксембург шекараларында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде өтті. Неміс әскерлері француздарды жеңіп, оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Бұл шайқас Батыс майданының алғашқы шайқасы, ірі Шекаралар шайқасының бір бөлігі болды.

Бельгия

Бельгияның әскери жоспарлауы басқа елдердің басқыншыны қууы мүмкін деген болжамға негізделген, бірақ неміс шабуылының ықтималдығы Франция мен Ұлыбританияны одақтас ретінде қарастыруға немесе Бельгия үкіметінің тәуелсіздігін қорғаудан артық шаралар қабылдауына әкелмеді. 1904 жылғы Англо-француз Антантасы Бельгия үкіметін британдықтардың Бельгияны протекторат деп қарастыра бастағанына сендірді. 1910 жылы Бельгия Бас штабы құрылды, бірақ 1912 жылдың 30 маусымында Армия Бас штабының бастығы, генерал-лейтенант Гарри Юнгблут зейнетке шықты және 1914 жылдың мамырында ғана генерал-лейтенант Шевалье Антонин де Сельер де Моранвиллмен ауыстырылды. Ол армияны шоғырландыру жоспарын жасауды бастады және 29 шілдеде теміржол қызметкерлерімен кездесті. Бельгия әскерлері Бельгияның орталық бөлігінде, Бельгияның ұлттық бекінісінің алдында, кез келген шекараға қарсы тұруға дайын күйде орналастырылуы тиіс болды, ал Лиеж және Намурдың бекіністі позициялары шекараны қорғауға қалдырылды. Әскер шақырылған кезде король Бас қолбасшы болып, армияның қайда шоғырланатынын шешті. Жаңа қарулану жоспарының бұзылуынан туған жағдайда, ұйымдаспаған және нашар даярланған бельгиялық сарбаздар басқыншымен байланысты кешіктіру үшін орталық позициядан пайда тапқан болар еді, бірақ оларға қорғану үшін шекарадағы бекіністер де қажет болды. Бір топ сардар шекараға қайта оралуды, француздықтардың шабуылдық теорияларына сәйкес, қалады. Бельгиялық жоспарлар компромисске келді, оған сәйкес дала әскері Гете өзенінің артында шоғырланды, ал Лиеж және Намурде екі дивизия алға орналастырылды.

Шлиффен-Молтке жоспары

Фельдмаршал Альфред Граф фон Шлиффен 1891 жылдан 1906 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Германияның Бас штабының (Oberste Heeresleitung, OHL) бастығы болды. Карл фон Клаузевицтің шәкірті болған ол, басқа прус офицерлері сияқты, «Францияның жүрегі Париж бен Брюссель арасында жатыр» деп үйренген. 1839 жылы британдық дипломат Лорд Палмерстон басқарып өткізген Лондон шартына Франция, Пруссия, Ресей, Австрия және Ұлыбритания қол қойып, тәуелсіз Бельгия Корольдігін құрды. 1892 жылы Франция мен Ресей әскери одақ құрды, бұл Германияға екі майданнан соғыс қаупін тудырды. Германия стратегиясы Францияға қарсы шабуылға және Ресейге қарсы стратегиялық қорғанысқа басымдық берді. Жоспарлауда әскер санының кемдігі, жұмылдыру жылдамдығы, күштерді шоғырландыру және заманауи қару-жарақтардың тиімділігі ескерілді. Немістер фронталдық шабуылдардың қымбатқа түсетініне және ұзаққа созылатынына, соның салдарынан шектеулі табысқа жететініне сенді, әсіресе Франция мен Ресей Германиямен шекараларындағы бекіністерді жаңғыртқаннан кейін. Франциямен бекітілген шекараны айналып өту үшін Шлиффен 1898–99 жылдары неміс әскерлерінің Антверпен мен Намур арасымен жылдам өтіп, Парижді солтүстіктен басып алып, Францияға жылдам және шешуші жеңіліс сыйлауды көздеген жоспар жасады. Германияның Эльзастағы сол жақ фланкі француздарды сонда шабуыл жасауға итермеледі, француз күштерін Парижден және неміс оң жағынан алшақтатты. 1906 жылғы нұсқасында Шлиффен жоспары Францияны жеңу үшін алты аптаға және Императорлық неміс армиясының жеті сегіз бөлігіне (1,5 миллион адамнан тұратын күш) бөлді, ал қалғандары Шығыс Пруссиядағы Ресей армиясына қарсы күресті. 1906 жылы Шлиффеннің орнын Хельмут фон Мольтке кішісі басты, ол француздар неміс болжамдарына сәйкес келеді деп толық сенімді болмады. Мольтке жоспарға орталықта шабуыл жасау немесе екі жақтан қоршау жасау мүмкіндігін қосып, орналасу және күштерді шоғырландыру жоспарын бейімдеді, француз шекарасына қарама-қарсы сол жақ фланкіге дивизияларды қосты, жалпы саны шамамен 1,7 миллион адамды жұмылдыруға дайын болған Westheer (батыс армиясы). Негізгі неміс күші Бельгия арқылы әлі де жылдамдап өтіп, Францияға оңтүстікке қарай шабуылдайтын, француз әскерлері сол жақтан қоршалып, Мёз, Эна, Сомма, Уаз, Марна және Сена өзендері арқылы кері шегіп, Францияның орталық бөлігіне қайтару мүмкіндігінсіз қалды. Француздар толығымен жойылды немесе солтүстіктен жасалған маневр орталықта немесе Лотарингиядағы ортақ шекарада жеңіске жетуге жағдай жасады. Мольтке Мецтен оңтүстікке қарай Эльзас-Лотарингияны қорғауға 320 000 адамнан тұратын күш, Арденн арқылы Франция мен Люксембургке шабуыл жасауға 400 000 адам және Бельгияға шабуыл жасауға 700 000 әскер дайындады.

Field marshal Alfred Graf von Schlieffen was Chief of the German General Staff (Oberste Heeresleitung, OHL) from 1891 until his retirement in 1906. A student of Carl von Clausewitz, like other Prussian officers, he had been taught that "the heart of France lies between Paris and Brussels". In 1839, the Treaty of London masterminded by the British diplomat Lord Palmerston was signed by France, Prussia, Russia, Austria and the United Kingdom creating the independent Kingdom of Belgium. France and Russia joined in a military alliance in 1892, which threatened Germany with the possibility of a war on two fronts. German strategy gave priority to an offensive operation against France and a strategic defensive against Russia. Planning would be determined by numerical inferiority, speed of mobilisation, concentration and the effect of modern weaponry. The Germans expected frontal attacks to be costly and protracted, leading to limited success, particularly after the French and Russians modernised the fortifications on their frontiers with Germany. To evade the fortified frontier with France, Schlieffen devised a plan that by 1898–99 envisioned German forces rapidly passing between Antwerp and Namur to take Paris from the north, inflicting a quick and decisive defeat on France. The German left flank in occupied Alsace would tempt the French into attacking there, drawing the French forces away from Paris and the German right. In its 1906 version, the Schlieffen Plan allocated six weeks and seven eighths of the Imperial German Army (a force of 1.5 million men) to overwhelm France while the remainder fought against the Russian Army in East Prussia. Helmuth von Moltke the Younger succeeded Schlieffen in 1906 and was less certain that the French would conform to German assumptions. Moltke adapted the deployment and concentration plan to accommodate an attack in the centre or an enveloping attack from both flanks as variants to the plan, by adding divisions to the left flank opposite the French frontier, from the c. 1,700,000 men expected to be mobilised in the Westheer (western army). The main German force would still advance through Belgium and attack southwards into France, the French armies would be enveloped on the left and pressed back over the Meuse, Aisne, Somme, Oise, Marne and Seine, unable to withdraw into central France. The French would either be annihilated or the manoeuvre from the north would create conditions for victory in the centre or in Lorraine on the common border. Moltke planned for a force of about 320,000 men to defend Alsace Lorraine south of Metz, 400,000 men to invade France and Luxembourg through the Ardennes and 700,000 more troops to invade Belgium.

XVII жоспар

Франко-прус соғысындағы жеңілістен кейін Франция ұятқа қалды, бес миллиард франк көлеміндегі француздық соғыс өтемақысын төлеуге мәжбүр болды және Францияны тұрақты түрде қорғанысқа итермелеу үшін Эльзас және Лотарингия провинцияларын жаңадан құрылған Германия империясына жоғалтты. Француздар ортақ шекараны нығайтты, бірақ 30 жыл өткен соң Фердинанд Фош есімді тұлғаның арқасында француздар шабуыл стратегиясын жоспарлауға жеткілікті сенімділікке ие болды. Германияға қарағанда халық саны мен туу көрсеткіші төмен болғандықтан Франция «элан витал» тұжырымын ойлап тапты және француз әскери жоспарлауының тірегіне шайқасуға деген еркі қоя отырып, «шексіз шабуыл» стратегиясын қабылдады. Полковник Луи Лойзо де Грандемезон Фоштің доктринасын қабылдап, 1913 жылдың мамырында ресми түрде бекітілген XVII жоспардың негізін қалаған Эколь Милитер алдында екі сөз сөйледі. Француздық стратегиялықтар неміс оң қанатының қоршауға түсу мүмкіндігін ескерді және неміс оң қанаты неғұрлым күшті болса, солшыл және орталық қанаттары соғұрлым әлсіз болады деп есептеді. Француздар күштерін Рейн өзені бойында шоғырландыруды шешті, Метцтің екі жағынан неміс оң және орталық қанаттарын бұзуды жоспарлады, соның арқылы неміс оң қанатын кесіп, неміс әскерлерін бөліп-жарып жеңуді көздеді. XVII жоспарына сәйкес, француз армиясы бейбіт уақытта шамамен екі миллион адамнан тұратын бес далалық армияны құруға тиіс болды, әр армияға резервтік дивизиялардың топтары қоса тіркелді және қанаттарда резервтік дивизиялардың топтары орналастырылды. Армиялар Эпиналь, Нанси және Верден-Мезиер айналасында Германия шекарасына қарама-қарсы шоғырланды, ал резервтік армия Сте. Менегульд және Коммерси маңында орналастырылды. 1871 жылдан бері теміржол құрылысы француз бас штабына Германия шекарасына дейін он алты теміржол желісін, ал неміс армиясына он үш желіні ұсынды, бұл француздарға неміс ниеті анықталғанша күтуге мүмкіндік берді. Француздық әскерлердің орналасуы Лотарингия арқылы немесе Бельгия арқылы неміс шабуылына дайын болуды көздеді. Француздар немістердің резервтік әскерлерді қолданатынын күтті, бірақ сонымен қатар Ресеймен шекарада үлкен неміс армиясы жұмылдырылатынын болжады, бұл батыс армиясына Мез және Самбр өзендерінің оңтүстігіне қарай Бельгия арқылы шабуыл жасау үшін жеткілікті күштерді қалдырады. Француздық барлау 1905 жылғы неміс бас штабының карталық жаттығуын қолға түсірді, онда неміс әскерлері Намурдан солтүстікке қарай жылжу жолына түспеді және бельгиялық бекіністерді қоршау жоспарлары бельгиялық армияға қарсы қорғаныс шарасы деп есептелді. Германияның оңтүстік-шығыс Бельгиядан Мезиерге және Лотарингиядан Верденге, Нансиге және Сент-Диеге қарай шабуыл жасауы мүмкін еді; жоспар XVI жоспарының дамуы болды және Бельгия арқылы неміс шабуылының мүмкіндігін ескеруге көбірек назар аударды. Бірінші, екінші және үшінші армиялар Эльзас және Лотарингияға қарама-қарсы Эпиналь мен Верден арасында шоғырланды, Бесінші армия Монмедиден Седан мен Мезиерге дейін жиналуы керек еді, ал Төртінші армия Верденнің батысында ұсталуы керек еді, ол Германияның Бельгия арқылы шабуылының оңтүстік қанатына немесе Лотарингия арқылы шабуылдың солтүстік қанатына қарсы шабуыл жасауға дайын тұруы керек еді. Британдық экспедициялық корпусымен (БЭК) бірлескен операцияларды жүзеге асыруға ешқандай ресми ереже қабылданбады, бірақ француз және британдық бас штабтары арасында құпия келісімдер жасалды; 1911 жылғы екінші Марокко дағдарысы кезінде француздарға Маубеж маңында алты британдық дивизия жұмыс істей алатыны айтылды.

After the defeat in the Franco Prussian War, France had been humiliated, forced to pay the French indemnity of five billion francs and lost the provinces of Alsace and Lorraine to the new German Empire, so as to permanently put France on the defensive. The French fortified the common border but after 30 years the French felt confident enough to plan for an offensive strategy, thanks in no small part to Ferdinand Foch. France had a population and birth rate smaller than those of Germany and invented the concept of élan vital and decided on a strategy of "offensive to the limit", making the will to fight the cornerstone of French military planning. Colonel Louis Loyzeau de Grandmaison, took up Foch's doctrine and delivered two speeches before the École Militaire that set the foundations of Plan XVII, which was formally adopted in May 1913. French strategists took account of the possibility of envelopment by the German right and calculated that the more powerful the German right, the weaker the center and left would be. The French decided to concentrate their forces on the Rhine, planning to break the German left and center on either side of Metz, to cut off the German right and defeat the German armies in detail. Under Plan XVII, the French peacetime army was to form five field armies of about two million men, with groups of Reserve divisions attached to each army and a group of reserve divisions on the flanks. The armies were to concentrate opposite the German frontier around Épinal, Nancy and Verdun–Mezières, with an army in reserve around Ste. Ménéhould and Commercy. Since 1871, railway building had given the French General staff sixteen lines to the German frontier against thirteen available to the German army and the French could afford to wait until German intentions were clear. The French deployment was intended to be ready for a German offensive in Lorraine or through Belgium. The French expected that the Germans would use reserve troops but also assumed that a large German army would be mobilised on the border with Russia, leaving the western army with sufficient troops only to advance through Belgium, south of the rivers Meuse and Sambre. French intelligence had obtained a 1905 map exercise by the German general staff, in which German troops had gone no further north than Namur and assumed that plans to besiege Belgian forts were a defensive measure against the Belgian army. A German attack from south eastern Belgium towards Mézières and a possible offensive from Lorraine towards Verdun, Nancy and St. Dié was anticipated; the plan was a development of Plan XVI and made more provision for the possibility of a German offensive through Belgium. The First, Second and Third armies were to concentrate between Épinal and Verdun opposite Alsace and Lorraine, the Fifth Army was to assemble from Montmédy to Sedan and Mézières and the Fourth Army was to be held back west of Verdun, ready to move east to attack the southern flank of a German invasion through Belgium or south against the northern flank of an attack through Lorraine. No formal provision was made for joint operations with the British Expeditionary Force (BEF) but discreet arrangements had been made between the French and British general staffs; during the Second Moroccan Crisis in 1911, the French had been told that six British divisions could be expected to operate around Maubeuge.

Соғыс жариялаулары

31 шілде мен 1 тамыздың арасындағы түнгі сағаттарда Германия үкіметі Ресейге ультиматум жіберіп, күні бойы Kriegsgefahr (соғыс қаупі) жағдайын жариялады; Түркия үкіметі жұмылдыруға бұйрық берді және Лондон қор биржасы жабылды. 1 тамызда британ үкіметі әскери-теңіз күштерін жұмылдыруға, ал неміс үкіметі жалпы жұмылдыруға бұйрық беріп, Ресейге соғыс жариялады. Польша шекарасында әскери қимылдар басталды, француз үкіметі жалпы жұмылдыруға бұйрық берді, ал келесі күні неміс үкіметі Бельгияға ультиматум жіберіп, Бельгия аумағы арқылы өтуді талап етті және неміс әскерлері Люксембург шекарасын кесіп өтті. Француз шекарасында әскери операциялар басталды, неміс жеңіл крейсері Либау қаласын бомбалады, ал британ үкіметі француз жағалауларына теңіз қорғанысын ұсынуға кепілдік берді. 3 тамызда Бельгия үкіметі неміс талаптарын қабылдамады, ал британ үкіметі Германия басып кірген жағдайда Бельгияға әскери көмек көрсетуге кепілдік берді. Германия Францияға соғыс жариялады, Ұлыбритания үкіметі жалпы жұмылдыруға бұйрық берді, ал Италия бейтараптық жариялады. 4 тамызда британ үкіметі Германияға ультиматум жіберді, ол 4-5 тамыз күндері түнгі сағат 00:00-де, Орталық Еуропа уақыты бойынша күші жоятын болды. Бельгия Германиямен дипломатиялық қатынастарын үзіп, Германия Бельгияға соғыс жариялады. Неміс әскерлері Бельгия шекарасын кесіп өтіп, Льеж қаласына шабуыл жасады.

Француздық дайындамалар

Француз бас қолбасшысы Жозеф Жоффре, француздардың Лотарингияға басып кіруіне көмек ретінде Арден орманы арқылы шабуыл жасауға бұйрық берді. Соғысқа дейінгі француз соғыс стратегиясы құжаты, XVII жоспарға сәйкес, аймақтағы неміс күштерінің аз болуы күтілді, ал француздың жеңіл, жылдам атуға қабілетті артиллериясы Ардендегідей орманды жерде тиімді болары болжамдалды. Бірақ 20 тамызға қарай, ең алдымен Бесінші армияға (генерал Шарль Ланрезакқа), содан кейін бас қолбасшы Жозеф Жоффреге, бұл аймақта үлкен неміс әскері жиналып жатқаны анық болды. Сол күні немістер француздардың Лотарингияға басып кіруіне қарсы шабуылға шықты. Оған қарамастан, Жоффре 20 тамызда келесі күні Арденге шабуыл жасауға бұйрық берді.

Шайқас

Жоффре 18 тамызда нұсқаулар берді, бірақ үшінші және төртінші армияларды ұстап қалды, себебі әуе және ат әскерінің барлауы екі армияның қарсы жағында неміс әскерлерінің аз екенін көрсетті, тек солтүстік-батысқа қарай жылжып бара жатқан үлкен күш болды. 19 тамызда төртінші армияға (генерал Фернан де Лангле де Кари) Семуадағы көпірлерді басып алуға, бірақ неміс шабуылы басталғанға дейін Бельгияға кірмеуге бұйрық берілді. Ерте шабуыл жасау француздар алға жылжуға уақыт бермей, тұзаққа түсуі мүмкін, ал немістер Люксембургтен әскерлерін шығаруға мүмкіндік бермейді. 20 тамызда оңтүстіктегі неміс армиялары француздың бірінші және екінші армияларына шабуыл жасады, ал келесі күні үшінші және төртінші армиялар шабуылға көшті. Төртінші армия Семуадан өтіп, Нойфшатоға қарай жылды. Ал үшінші армия (генерал Пьер Руффей) төртінші армияның оң жақ фланкінің күзеті ретінде Арлонға қарай шабуыл жасады. Верденнің оңтүстігінде үшінші армия Лотарингия армиясы болып қайта аталды және Мецтен неміс шабуылына бақылау жасауға тиіс болды, бұл үшінші армияның қалған бөлігіне Бельгияға шабуыл жасауға шоғырлануға мүмкіндік берді. Француз армиялары Бельгияға тоғыз жаяу әскер корпусымен кірді, бірақ Метц пен Люксембургтің солтүстігінде он неміс корпусы және төртінші және бесінші армиялардың алты резервтік бригадасы орналасқан еді. Неміс 4-ші армиясы (Вюртемберг герцогы Альбрехт) және 5-ші армиясы (Кронпринц Вильгельм) 1-ші, 2-ші және 3-ші армияларға қарағанда баяу жылды және француздың оларға қарай жылғаны 21 тамызда хабарланды. Француз армияларында карталар жеткіліксіз болды және үшінші армия кішкентай неміс отрядтарын ығыстырғандықтан, қарсыдағы неміс күшінің мөлшерін білмеді. 22 тамызда үшінші армия аймағында V корпус таңғы сағат 5:00-де қалың тұман мен қатты жаңбырдың ішінде Лонгвидегі неміс әскерлеріне артиллериялық қолдаусыз шабуыл жасады. Тұман көтерілгенде, неміс артиллериясы француздың қаруларын ашық жерде ұстап, оларды үнсіз қалдырды. Неміс қарсы шабуылы француз дивизиясын жеңіліске ұшыратты және корпус кешке дейін қайта жиналмады. Солтүстікке қарай IV корпус тұманмен алға жылды, Виртон маңында неміс әскерлерімен кездесті және бір дивизиясымен кері шегінуге мәжбүр болды. Оңтүстік флангда VI корпус аз қашықтыққа кері иелікке шегінді. Төртінші армия аймағында оң жақ фланкідегі II корпус оңтүстіктегі үшінші армиямен бірқатар жылжуға тырысты, бірақ одан әрі жылдамады. Сол жақтағы отаршылдар корпусы Нойфшатоның оңтүстігіндегі Россиньол шайқасында жеңілді және 11 646 адам қаза тапты, бірақ сол жақтағы 5-отаршылдар бригадасы көптеген жарақаттарға ұшырағаннан кейін Нефшатоға жеңілді. Солтүстікке қарай XII корпус тұрақты түрде алға жылды, бірақ XVII корпусы қанаттан айналып өтілді және 33-дивизия өзінің көп бөлігін жоғалтты. Солтүстік флангда XI және IX корпус қатысты шайқасқа түспеді.

Joffre issued instructions on 18 August but held back the Third and Fourth armies because air and cavalry reconnaissance found few German troops opposite the two armies, only a large force moving north west away. On 19 August the Fourth Army (General Fernand de Langle de Cary) was ordered to occupy the bridges over the Semois but not to advance into Belgium until the German offensive began. A premature attack would advance into a trap rather than give time for the Germans to empty Luxembourg of troops before the French advanced. On 20 August the German armies in the south attacked the French First and Second armies and next day the Third and Fourth armies began their offensive. The Fourth Army crossed the Semois and advanced towards Neufchâteau and the Third Army (General Pierre Ruffey) attacked towards Arlon, as a right flank guard for the Fourth army. South of Verdun, the Third army was renamed Army of Lorraine and was to watch for a German offensive from Metz, which left the remainder of the Third Army free to concentrate on the offensive into Belgium. The French armies invaded Belgium with nine infantry corps but ten German corps and six reserve brigades of the 4th and 5th armies lay between Metz and the north of Luxembourg. The German 4th Army (Albrecht, Duke of Württemberg) and 5th Army (Crown Prince Wilhelm) had moved slower than the 1st, 2nd and 3rd armies and the French advance towards them was reported on 21 August. The French armies had few maps and were unaware of the size of the German force opposite, as the Third Army brushed aside small German detachments. On 22 August in the Third army area, V Corps attacked dug in German troops at Longwy at 5:00 a. m. in thick fog and heavy rain, with no artillery support. As the fog lifted, German artillery caught the French guns in the open and silenced them. A German counter attack routed a French division and the corps was not rallied until the evening. To the north the IV Corps also advanced in fog, encountered German troops dug in near Virton and was forced back also with a division routed. On the southern Flank, VI Corps was pushed back a short distance. In the Fourth Army area the II Corps on the right flank managed to keep level with the Third Army to the south but was not able to advance further. The Colonial Corps on the left was defeated at the Battle of Rossignol, south of Neufchâteau and suffered 11,646 casualties but the 5th Colonial Brigade on the left easily reached Neufchâteau before being repulsed with many casualties. Further north XII Corps advanced steadily but the XVII Corps beyond was outflanked and the 33rd Division lost most of its artillery. On the northern flank the XI and IX corps were not seriously engaged.

Талдау

Шарбоноу колониялық корпустың жеңілісіне қате барлау, алдыңғы қарауылдардың алға жылжыған неміс бөлімшелерін кешіктірудегі тиімсіздігі және француздық шабуылдық тактикасының оттың басымдығын қамтамасыз ету маңыздылығын ескермегені себеп болғанын түсіндірді, бұл ойсыз шабуылдарға әкелді. Неміс қарсыластарының сапасы туралы ештеңе айтылмады, бірақ неміс барлауы тиімді болды, командирлер мен бағыныштылары арасында байланыс үзілмеді, көршілес бөлімшелердің бір-біріне көмектесуі орын алды және неміс артиллериясы үздіксіз жақыннан оттық қолдау көрсетті. Неуфшатода француз колониялық әскері неміс бөлімшелерінен қару-жарақ жағынан кем және сандар бойынша басым болды, олар өз күштерінің барлығын жылдам пайдалана алды. Француздық XII корпусы көбірек артиллерияға ие болғанмен, неміс жаяу әскерінің екі батальонын жеңе алмады. Неміс артиллериясы колониялық бригадаға жақыннан шабуыл жасады, бірақ француздар асығыс түрде қорғаныс позициясын иеленген кезде, неміс артиллериясының көп бөлігін бейтараптандыруға тырысты; ашық жерде ұсталған француз әскерлері құрылысқа ұшырады. Екі тарап та алға жылжу алдында оттық басымдыққа қол жеткізуге тырысты және немістерге бұл мүмкіндік берілгеннен кейін, олар ауыр шығынсыз маневр жасай алды. Француз командирлеріне Жофре 23 тамызда шабуылды мүмкіндігінше ертерек жалғастыруға бұйрық берді, өйткені оның стратегиясы Үшінші және Төртінші армиялардың сәттілігіне байланысты болды. Руффей таңертең дивизиялары қайта ұйымдастырылмағанша шабуылды бастау мүмкін емес екенін хабарлады, ал түстен кейін немістер V корпустың орталық бөлігін кері итеріп, тағы бір шабуылға кедергі келтіргенін анықтады, бұл армияның қалған бөлігінің де кері шегінуіне әкелді. Төртінші армия аймағында XVII корпустың 33-ші дивизиясы жеңіліске ұшырады, ал корпустың қалған бөлігі 22/23 тамыз түнде шегінді. 5-ші колониялық бригада 23 тамызда таң атпай Неуфшатодан шегініп, XII корпустың оң флангын ашық қалдырды, ол да кері шегінді. 23 тамыздың соңына қарай Үшінші және Төртінші армиялардың аман қалғандары солтүстік фланқтағы XI және IX корпустарды қоспағанда, бастапқы позицияларына оралды.

Charbonneau explained that the defeat of the Colonial Corps was caused by faulty reconnaissance, the ineffectiveness of advanced guards in causing delay to advancing German units and that French offensive tactics neglected the importance of obtaining a superiority of fire, which had led to reckless attacks. The quality of the German opponents was not mentioned but German reconnaissance had been effective, communication between commanders and subordinates had not broken down, mutual support between neighbouring units had occurred and German artillery had provided continuous close fire support. At Neufchâteau, the French colonial infantry had been out gunned and outnumbered by German units, which had been able to engage all their forces quickly. The French XII Corps had a greater number of guns but was not able to overcome two German infantry battalions. German artillery had engaged the Colonial Brigade from close range but when in a hastily occupied defensive position, the French had nullified much of the German artillery fire; French troops caught in the open had been annihilated. Both sides had attempted to gain fire superiority before advancing and once this had been achieved by the Germans, they had been able to manoeuvre without severe casualties. The French commanders were ordered by Joffre to continue the offensive on 23 August as early as possible, since his strategy depended on the success of the Third and Fourth armies. Ruffey replied in the morning that the attack could not begin until his divisions had reorganised and in the early afternoon found that the Germans had forestalled another advance, by pushing the V Corps in the centre back for , which led to the rest of the army falling back level. In the Fourth Army area, the 33rd Division of XVII Corps was routed and the rest of the corps had retired during the night of 22/23 August. The 5th Colonial Brigade withdrew from Neufchâteau before dawn on 23 August, exposing the right flank of XII Corps, which also fell back. By the end of 23 August, the survivors of the Third and Fourth armies were back to their jumping off positions except for the XI and IX corps on the northern flank.

Шығындар

Россиньольде неміс құрбандары шамамен 1318, ал француз құрбандары шамамен 11 277 адамды құрады. Француздық 4-дивизия Беллефонтейнде шамамен 1195 адамнан, ал немістер шамамен 1920 адамнан зардап шекті. Неуфшатода 5-ші отаршылдық бригада неміс XVIII резервтік корпусының бөлімшелерімен шайқасып, шамамен 3600 адамды жоғалтты, ал немістер шамамен 1800 адамнан зардап шекті. Бертрикте 33-ші дивизияның артиллериясы қиратылды және шамамен 3181 адам қаза тапты, бұл неміс құрбандарының шамамен 1/3 бөлігін құрады, ал бұл көрсеткіш Франко-Пруссия соғысындағы барлық құрбандардан асып түсті. Массин-Анлойда француздық 22-ші және 34-ші дивизиялар 2240 адамды жоғалтты, ал 34-ші дивизия жеңіліске ұшырады. Неміс 25-ші дивизиясының жоғалғандары шамамен 3224 адамды құрады, оның ішінде 1100 адам қаза тапты. Виртонда француздық 8-дивизия "жойылды", ал 3-дивизия шамамен 556 адамнан зардап шекті; немістердің жоғалғандары шамамен 1281 адамды құрады. Эте және Блейд маңындағы шайқастарда француздық 7-дивизия 5324 адамды жоғалтты, ал неміс 10-дивизиясы шамамен 1872 адамнан зардап шекті. Лонгвиде француздық V корпусының 9-шы және 10-шы дивизиялары шамамен 2884 адамнан, ал 26-шы дивизияның неміс бөлімшелері шамамен 1242 адамнан зардап шекті. Лонгвиден оңтүстікке қарай, 9-шы, 12-ші резервтік және 33-ші дивизиялардағы неміс құрбандары француздық 12-ші, 40-шы және 42-ші дивизияларға қарсы шамамен 4458 адамды құрады, олардың ішінде 40-шы дивизия жеңіліске ұшырады. 2009 жылы Холгер Гервиг 21-31 тамыз аралығында 4-ші армияда 19 218, ал 5-ші армияда 19 017 құрбандықты тіркеді. Гервиг сонымен қатар Виртондағы француздық 8-ші дивизияның 5500 құрбандығын тіркеді және Этеде 7-ші дивизияның "тоқтатылғанын" жазды. Ошампста 20-шы жаяу әскер полкі 1300 адамын (50 пайыз), ал 11-ші жаяу әскер полкі 3300 адамының 2700-ін жоғалтты. 5-ші отаршылдық бригада 6600 адамының 3200-ін жоғалтты.