Кіріспе
Контексттік талдау - бұл бизнес жұмыс істейтін ортаны талдау әдісі. Қоршаған ортаны сканерлеу негізінен бизнестің макро ортасына бағытталған. Бірақ контексттік талдау бизнестің бүкіл ортасын, оның ішкі және сыртқы ортасын қарастырады. Бұл бизнес жоспарлаудың маңызды аспектісі. Контексттік талдаудың бір түрі SWOT-талдау деп аталады, бұл бизнеске өзінің күшті және әлсіз жақтарын, сондай-ақ олар жұмыс істейтін нарықтағы мүмкіндіктер мен қауіптерді түсінуге мүмкіндік береді. Контексттік талдаудың негізгі мақсаты, SWOT немесе басқаша, бизнес үшін стратегиялық іс-қимыл жоспарын әзірлеу үшін қоршаған ортаны талдау болып табылады. Контексттік талдау сонымен қатар Шефленмен (1963) байланысты әлеуметтанулық талдау әдісіне сілтеме жасайды, ол "белгілі бір іс-әрекеттің, [басқа] адамға көз тастау, дене тұрқының өзгеруі немесе ауа райы туралы ескертудің өзіндік мәні жоқ деп санайды. Мұндай әрекеттерді бір-біріне қатысты қараған кезде ғана түсінуге болады". (Кендон, 1990: 16) деп аталады. Бұл жерде талқыланбайды; тек қана бизнес мағынасындағы Контексттік талдау.
Нарықты немесе тақырыпты анықтау
Әдістің бірінші қадамы - белгілі бір нарықты (немесе пәнді) анықтау, оны талдау және барлық талдау әдістерін анықтауға бағытталған. Мысалы, тақырып жаңадан ұсынылған өнім идеясы болуы мүмкін.
Тенденцияларды талдау
Әдістің келесі кезеңі - үрдісті талдау. Трендті талдау - бұл бизнестің сыртқы ортасындағы макро экологиялық факторларды талдау, сонымен қатар ПЕСТ-талдау деп аталады. Ол саяси, экономикалық, әлеуметтік, технологиялық және демографиялық үрдістерді талдаудан тұрады. Бұл үшін алдымен әр деңгейде таңдалған пән үшін маңызды факторларды анықтау және әрбір элементтің маңыздылығын анықтау үшін балл қою керек. Бұл бизнеске оларға әсер етуі мүмкін факторларды анықтауға мүмкіндік береді. Олар бұл факторларды бақылай алмайды, бірақ олар өздерін бейімдеу арқылы оларға төтеп беруге тырыса алады. PEST талдауында қарастырылатын үрдістер (факторлар) саяси, экономикалық, әлеуметтік және технологиялық болып табылады; бірақ контексттік талдау үшін демографиялық үрдістер де маңызды. Демографиялық үрдістер - бұл халыққа байланысты факторлар, мысалы, орташа жас, дін, білім және т.б. Демографиялық ақпарат маңызды, егер, мысалы, нарық зерттеуі кезінде бизнес мақсатты нарық сегментін анықтағысы келсе. Қалған үрдістер қоршаған ортаны сканерлеу мен ПЕСТ-талдауда сипатталған. Тенденцияларды талдау сыртқы ортаның бір бөлігін ғана қамтиды. Сыртқы ортаның тағы бір маңызды аспектісі - бизнестің бәсекелестікке деген көзқарасы. Бұл әдістің келесі кезеңі, бәсекелестерді талдау.
Бәсекелестерді талдау
Бір адам елестете алатындай, бизнес үшін оның бәсекелесінің кім екенін, олардың бизнесін қалай жүргізетінін және олардың қорғаныста және шабуылда болу үшін қаншалықты күшті екенін білу маңызды. Бәсекелестерді талдауда осындай талдауды жүргізудің бірнеше әдістері таныстырылады. Бұл жерде мен төрт талдауды қамтитын тағы бір әдісті ұсынамын: бәсекелестік деңгейлерін, бәсекелестік күштерді, бәсекелестердің мінез-құлқын және бәсекелестердің стратегиясын анықтау.
Бәсекелестік деңгейлері
Кәсіпорындар бірнеше деңгейде бәсекелеседі және сұранысты түсіну үшін осы деңгейлерді талдау маңызды. Бәсекелестікті төрт деңгейге бөліп қарастыру керек: Тұтынушылардың қажеттіліктері: тұтынушылардың қажеттіліктері мен қалауларына қатысты бәсекелестіктің деңгейі. Кәсіпкерлер: тұтынушылардың қалауы қандай? Жалпы бәсекелестік: тұтынушылардың сұранысының түрі. Мысалы: тұтынушылар электрлік немесе қырқыштық бөренемен қырқынуды артық көреді ме? Бренд: Бұл деңгей брендтің бәсекелестікке қатысты. Қандай брендтер тұтынушыға артықшылық береді? Өнім: Бұл деңгей сұраныстың түріне қатысты. Сонымен, тұтынушылар қандай өнімдерді артық көреді? Бәсекелестікті талдаудың тағы бір маңызды аспектісі - тұтынушылардың түсінігін арттыру. Мысалы: [Ducati] көптеген клиенттермен сұхбат жасап, олардың басты бәсекелесі велосипед емес, [Porsche] немесе [GM] сияқты спорттық автокөліктер деген қорытындыға келді. Бұл, әрине, осы саладағы бәсекелестік деңгейіне әсер етеді.
Consumer needs: level of competition that refers to the needs and desires of consumers. A business should ask: What are the desires of the consumers? General competition: The kind of consumer demand. For example: do consumers prefer shaving with electric razor or a razor blade? Brand: This level refers to brand competition. Which brands are preferable to a consumer? Product: This level refers to the type of demand. Thus what types of products do consumers prefer? Another important aspect of a competition analysis is to increase the consumer insight. For example: [Ducati] has, by interviewing a lot of their customers, concluded that their main competitor is not another bicycle, but sport cars like [Porsche] or [GM]. This will of course influence the competition level within this business.
Бәсекеге қабілетті күштер
Бұл белгілі бір нарықтағы бәсекелестіктің деңгейін анықтайтын күштер. Еске алу керек алты фактор бар: бәсекелестік күшінің, жаңа қатысушылардың қатерлі әсері, сатып алушылар мен жеткізушілердің келіссөздер жүргізу қабілеті, алмастырушы өнімдердің қатерлі әсері және қосымша өнімдердің маңыздылығы. Бұл талдау Портер 5 күштері талдауында сипатталған.
Бәсекелестердің мінез-құлқы
Жарыстағы мінез-құлық - бұл бәсекелестің қорғаныс және шабуыл әрекеттері.
Бәсекелестер стратегиясы
Бұл стратегиялар ұйымның басқа ұйымдармен қалай бәсекелесуіне қатысты. Олар: төмен баға стратегиясы және өнімнің әртүрленуі стратегиясы.
Мүмкіндіктер мен қауіптер
Тенденттік талдау мен бәсекелестерді талдаудан кейін келесі қадам - нарықтың қауіптері мен мүмкіндіктерін анықтау. Тенденцияларды талдау бизнеске оң немесе теріс әсер ететін трендтер жиынтығын анықтады. Осылайша, оларды мүмкіндіктер немесе қауіптер деп жіктеуге болады. Сондай-ақ, бәсекелестерді талдау мүмкіндіктер немесе қауіп ретінде жіктелетін оң және теріс бәсекелестік мәселелерін анықтады.
Ұйымдастыруды талдау
Әдістің соңғы кезеңі - ұйымның ішкі ортасын, яғни ұйымның өзін талдау. Мақсаты - бизнестің қандай дағдылары, білімі және технологиялық күштері бар екенін анықтау. Бұл ішкі талдау мен құзыреттілік талдауды жүргізуді талап етеді.
Ішкі талдау
Ішкі талдау, сондай-ақ SWOT-талдау деп аталады, ұйымның күшті және әлсіз жақтарын анықтауды қамтиды. Күшті жақтары нарықтық артықшылыққа әкелетін факторларға, ал әлсіз жақтары нарықтық қажеттіліктерді қанағаттандыруға қабілетсіздігімен кемшілікке әкелетін факторларға қатысты.
Біліктілікті талдау
Компетенция - бұл бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын білім, дағды және технология. Мұндай талдауды жүргізу нарыққа байланысты құзыреттіліктерді, тұтастыққа байланысты құзыреттіліктерді және функционалдық байланысты құзыреттіліктерді анықтауды қамтиды.
Стратегиялық жоспар
Контексттік талдаудың түпкі мақсаты стратегиялық жоспар әзірлеу. Алдыңғы бөлімдерде ұйым үшін стратегиялық іс-қимыл жоспарын әзірлеуге арналған барлық қадамдар сипатталды. Тенденция мен бәсекелестерді талдау нарықтағы мүмкіндіктер мен қауіптерді, ал ішкі талдау ұйымның құзыреттерін көрсетеді. Бұл SWOT i матрицасында біріктірілді. SWOT i матрицасы шешілуі қажет мәселелерді анықтауға көмектеседі. Бұл мәселелерді шешу үшін мақсат пен оған жетудің жоспары, стратегиясы керек.
Мысал
Джо Арден өзінің бизнес идеясы - "Арден жүйелері" үшін бизнес-жоспар жазып жатыр. Arden Systems компаниясы шағын бизнес үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді дамытуға бағытталған бағдарламалық қамтамасыз ету бизнесі болады. Джо бұл нарықтың қиын екенін түсінеді, өйткені көптеген бағдарламалық жасақтама компаниялары бизнес бағдарламалық жасақтаманы әзірлейді. Сондықтан ол нарықта бәсекеге қабілеттілікке қол жеткізу үшін стратегиялық іс-қимыл жоспарын әзірлеу үшін бизнес ортасын түсіну үшін контексттік талдау жүргізеді.
Нарықты анықтау
Бірінші қадам - талдау үшін нарықты анықтау. Джо ең көп дегенде 20 қызметкерден тұратын шағын бизнеске назар аударуды қалайды.
Стратегиялық жоспар
SWOT i матрицасын жасағаннан кейін Джо стратегиялық жоспар құра алады. Бағдарламалық жасақтаманы әзірлеудегі барлық күш-жігерді нарықтың көшбасшылары, шағын бизнес елемейтін бөлігіне бағыттаңыз. Arden Systems компаниясының инновациялық дамуын ынталандыру үшін IT-ның жаңа инновациялық түлектерін жұмысқа орналастыру.