Ténès

Кіріспе

Тенес (تنس; Бербер тілінен аударғанда TNS "кеминг") - Алжирдің астанасы Алжирден батысқа қарай 200 шақырым жерде орналасқан қала. 2000 жылы оның халқы 65000 адам болды.

Тарих

Тенес финикиялық порт ретінде б.з.д. Финикияның басқа порттары сияқты, ол 6 ғасырдың басында Карфаген мен Пуникалық соғыстардан кейін римдіктердің үстемдігіне кірді. Оның пуникалық атауы латыншаға айналдырылды Картенна немесе Картеннае, көпшілік, бұл жақын маңдағы бөлек бербер қонысының бар екендігін білдірді. Птолемей жергілікті тайпалардың "бакойта" деп аталғанын айтады. Қала империяның колониясына айналды. Оны вандалдар Солтүстік Африканы жаулап алған кезде тонаған. Византиялықтар қайта басып алғаннан кейін Омейяд халифаты оны басып алды, бірақ негізінен қираған бекіністерден басқасы жоғалып кетті. Ортағасырлық Тенесті 9 ғасырда испандықтар құрды; Аль Бакри оны 875 немесе 876 жылы (262AH) деп белгілейді. Олар бұрынғы қоныстан 3 шақырым қашықтықта орналасқан. Олар Эльвира мен Мурсиядан қоныс аударушыларды шақырды, бірақ көптеген адамдар жаңа қоныс аударушылар арасында қызбаның таралуынан кетті. Олардың орнына Шелифтегі Сук Ибрагимнен берберлер келді. Қаланың климаты нашар болғанымен, оның айналасындағы егістіктің құнарлылығы, яғни жемістер мен дәнді дақылдардың мол өнім бергені қалаға мол пайда әкелді. Әлиден тараған жергілікті әулет біраз уақыт бойы өркендеді. Олар өздерінің иелері ретінде Омейядтарды мойындады, олар қалаға жер аударылғандарға арналған түрме түрмесі ретінде қарады. 10 ғасырдан кейін ол Фатимидтер, Санхаджалар, Магравалар, Алморавидтер, Алмохадтар және Зиянидтер бақылауына өтті. XV ғасырдың соңында Гранада соғысынан Моранның кетуі кезінде өркендеді. Жергілікті тұрғындар шет елдік билеушілердің соңғысын құлатып, жергілікті шейхті құрады, оның әулеті ақырында Испанияның вассалы болуға мәжбүр болды. Тенесті 1517 жылы Оруч Рейс құлатты, бірнеше жылдан кейін Осман империясы үшін оның бауыры Хайреддин Барбаросса басып алды. Қалаға гарнизон берілді, бірақ оның экономикалық өмірі біртіндеп құлдырады, ал 18-ғасырда оның еуропалық астық саудасы болды. Берберлер көтерілісі қаланы тонаған және бірнеше рет Осман билігін құлатуға тырысқан. 1830 жылы Алжирдің француз шапқыншылығынан кейін Тенес өзінің портын қайта жаңғыртуға тырысқан Әмір Абделькадердің бақылауына түсті. Ақыры 1843 жылы жергілікті тұрғындар француздарға қарсы күреспей берілді. Кейін Бугео оны Шелиф аңғарының бақылау базасы ретінде пайдаланды. Ежелгі географтардың қате есептері француздарды ежелгі Картеннаны Мостаганемде болған деп ойлауға мәжбүр етті, бірақ археологтар көп ұзамай гравировкаларды тауып, дұрыс сәйкестендіруді анықтады.

Ténès was founded as a Phoenician port in or before the 8th centuryBC. As with other Phoenician harbors, it fell under the hegemony of Carthage around the 6th centuryBC and of the Romans after the Punic Wars. Its Punic name was Latinized as Cartenna or Cartennae, a plural which suggested the existence of a separate Berber settlement nearby. Ptolemy mentions that the local tribes were known as the "Bakoyta". The city rose to colony status under the empire. It was sacked by the Vandals during their conquest of Roman North Africa. Reconquered by the Byzantines and then taken by the Umayyad Caliphate, it disappeared except for a mostly ruined fortification. Medieval Ténès was founded by Spaniards in the 9th century; Al Bakri dates it to 875 or 876 (262AH). They established their base 2 mile (3 km) from the former settlement. They invited settlers from Elvira and Murcia but many left owing to outbreaks of fever among the new settlers. They were replaced by Berbers from Suk Ibrahim on the Chelif. The city prospered in spite of an unhealthy climate owing to the fertility of the surrounding countryside, which produced fruit and grain in relative abundance. A local dynasty claiming descent from Ali prospered for a time. They recognized as their overlords the Umayyads, who treated the town as a kind of prison camp for exiles. After the 10th century, it passed in succession under Fatimid, Sanhaja, Maghrawa, Almoravid, Almohad, and Ziyanid control. In the later 15th century, it prospered amid the exodus of Moors from the War of Granada. The locals overthrew the last of its foreign rulers and established a local sheikh, whose dynasty was eventually compelled to become vassals of Spain. Ténès was sacked by Oruç Reis in 1517 and conquered for the Ottoman Empire by his brother Hayreddin Barbarossa a few years later. The town was given a garrison but its economic life gradually collapsed, with its European trade in grain gone by the 18th century. Berber revolts sacked the city and attempted to overthrow Ottoman rule on several occasions. Following the French invasion of Algiers in 1830, Ténès fell under the control of the Emir Abdelkader, who tried to revive its port. The locals finally surrendered to the French without a fight in 1843. Bugeaud then used it as a base to control the Chelif Valley. Mistaken accounts in the ancient geographers originally caused the French to assume ancient Cartennae had been at Mostaganem, but engravings were soon discovered by archaeologists which established the correct identification.

Қазіргі

Қазіргі уақытта Тенес - бес шағын қонақ үйі, екі ауруханасы, жергілікті мұражай, порт және маяк бар шағын туристік қала. Онда кейбір көне орындар бар, мысалы, финикиялық және римдік қабірлер, Сиди Меруандағы тарихқа дейінгі үңгірлер, Сиди Ахмет Бумазаның Ұлы мешіті (шамамен 11 ғасыр бұрын салынған), Баб-Эль-Бахр, Нотр-Дам де Тенес, Француздық оқ-дәрілер, тағы басқалары.