Кіріспе

Свендборг – Данияның оңтүстік-орталық бөлігінде, Фюн аралында орналасқан қала және Свендборг муниципалитетінің орталығы. 2023 жылғы 1 қаңтардағы мәлімет бойынша, халқы 27 594 адамды құрайды, Свендборг – Фюннің екінші ірі қаласы. 2000 жылы Свендборг Данияда "Жыл қаласы" деп жарияланды, ал 2003 жылы қала сауда орталығы мәртебесін алғанына 750 жыл толуын атап өтті. Жолмен жүргенде Свендборг Копенгагеннің оңтүстік-батысында, Орхустың оңтүстігінде, Оденсенің оңтүстігінде және Фааборгтың шығысында орналасқан. Свендборгта "Danmarks Forsorgsmuseum" әлеуметтік тарих мұражайы және "Naturama" табиғат тарихы мұражайы бар. Соңғысында киттер мен аюлардан бастап, құстар мен түлкілерге дейін әртүрлі жануарлардың салынған мүсіндері (таксидермия) жинақталған. Әлемдегі ең ірі контейнерлік кеме компаниясы A. P. Møller Mærsk Свендборгта, "Вилла Анна" үйінде пайда болған.

Ерте тарих

Археологиялық жаңалықтарға сүйенсек, Свендборг қаласы 12 ғасырдың бірінші жартысында, тіпті одан да ертерек пайда болған болуы мүмкін. Свендборг туралы алғашқы жазба 1229 жылы Вальдемар Жеңімпаздың сыйлық хатында кездеседі, онда ол бұл бекіністі Swinæburgh деп атайды. Атаудың "свин" – "шошқа" және "борг" – "бекініс" деген мағынаны білдіретін элементтерден тұрады деп саналады. 1236 жылы Свендборгта Грейфриарлар монастыры құрылды. Грейфриарлар 1536 жылғы протестанттық реформацияға дейін 300 жыл бойы қаланың бір бөлігі болды. Монастырь қираған жерлері 2007 жылы теміржолдың жанында жартылай қазылып алынды.

Орта ғасырлар

1253 жылы қалаға Кристофер I патша базар қаласы мәртебесін берді. Орта ғасырларда қала қабырғалармен және су қоршауларымен бекітілген. Қорғаныс жүйесіне сондай-ақ бірнеше бекіністер де кірді. Ортағасырлық қорғаныс жүйесі туралы көптеген тарихи фактілер, оның ішінде бекіністердің орналасқан жерлері де күмәнді, себебі археологиялық зерттеулерден аз ғана мәлімет алынған. Бұл тұрғысынан, қаланың елтаңбасындағы үш мұнара – үш бекініс ("Skattertårnet", "Kyseborg" және үшінші, аты аталмаған бекініс) болған деген кең таралған пікір бар. Теңізшілерінің арқасында Свендборг орта ғасырдың соңында Скандинавиядағы ең ірі сауда орталықтарының біріне айналды.

XVI және XVII ғасырлар

Протестанттық реформация мен 1530 жылдардағы графтардың араздасуы кезінде Свендборг тұрғындары патшамен бірігіп күш білдірді. Свендборгтың шығысында орналасқан Оркильд қамалы Оденсе епископының меншігі болған, ол қала тұрғындары арасында аса жақсы қаралмаған. Бұл шиеленіс нәтижесінде ашулы халықтың патша әскерлерімен бірлесіп қамалды басып алып, өртеп жіберуіне әкелді. Кейіннен патша әскерлері Фюн аймалындағы жорыстарын аяқтағаннан соң, Свендборгты тонау үшін қайта оралды. 1536 жылдан кейін Свендборг аралдың маңызды портына айналып, қысқа ғана уақытқа дамыды. Бірақ бұл ұзаққа соқпады. Келесі 250 жыл ішінде қала дамуында түрлі кері кетулерге ұшырады, мысалы, оба, ірі өрт және швед соғыстары кезінде Свендборг кемелері қирады.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

Халық санының жылдам өсуі ХХ ғасырдың басында да жалғасты, Свендборг одан да маңызды өнеркәсіптік және білім беру орталығына айналды. Азық-түлік және металлургия салалары нығайып дамыды. Порт жаңа құрылыстармен, соның ішінде 1907 жылы жасалма аралда салынған Свендборг Скибсварф сияқты кеме жасаушылық кешендермен гүлденді. Білім беру саласында бірнеше теңізшілік және навигациялық мектептер ашылды. 1980 жылдары 800-ге дейін адамды жұмыспен қамтып келген кеме жасау зауыты 2001 жылы жабылды, ал кейбір нысандары Vestas компаниясына өтті. Соңғы жылдары өнеркәсіптен қызмет көрсету саласына елеулі ауысу орын алды, қазіргі таңда аурухана негізгі жұмыс берушілердің бірі болып табылады. Туризм де дамыды, әсіресе жеке кемелермен келгендер үшін. Свендбор портына бірнеше арна арқылы кіруге болады, олар Тасинге және Тюро аралдары арқылы өтеді. Свендборг Сунды қалаға оңтүстік-батыстан жақындайды, осы арнамен Эроскёбингтен келетін паромдар Дрейё, Хьортё және Скаро сияқты кіші аралдардың жанынан өтеді. Мак-Барен темекі фабрикасы 1887 жылы Свендборг қаласында «Харальд Халберг Тобакс және Сигарфабрик» деген атпен құрылды. 1995 жылы компания «Mac Baren Tobacco Company» деп қайта аталды.

Көрнекті орындар

Vor Frue Kirke (Біздің ханым шіркеуі) базар алаңының солтүстігіндегі төбеде орналасқан, ол 13 ғасырда салынған, бірақ орта ғасырдың соңында готикалық ғибадатхана, науқасхана және мұнарасымен кеңейтілген. 1768 жылы шпиль қосылды. Ең ежелгі бөлігі – қызыл кірпіштен салынған, роман стиліндегі негізгі зал. Бүгінде шіркеу 1884 жылы Ове Петерсен жүргізген толық қайта жаңарту жұмыстарын көрсетеді. Алтарь, мінбар және басқа да заттар 17 ғасырға дейін сақталған. Анна Хвиде үйі (Anne Hvides Gård) – екі қабатты, жартылай ағаштан тұрғызылған ғимарат, Свендборгтың ең көне үйлерінің бірі. 1560 жылы оны ақсүйек тегінен шыққан жесір Анна Хвиде салдырған. 1837 жылдан 1867 жылға дейін ол қонақүй ретінде пайдаланылды. Қайта жаңартылғаннан кейін 1916 жылы қалалық мұражайға айналды. Ол әлі де Свендборг мұражайының меншігінде, жаз айларында Свендборг тарихына арналған көрмелер үшін қолданылады. 2005 жылдың сәуір айында құрылған Naturama – жарық пен дыбыс, фильмдер және экспедициялық сценарийлер сияқты түрлі технологиялық мүмкіндіктермен жабдықталған табиғат тарихы мұражайы. Онда табиғи ортада сақталған жануарлар мен құстардың үлкен коллекциясы бар. Жақында араның өмірін бейнелейтін көрме ашылды. Свендборгта Оденсе университеті ауруханасының филиалы, Оденсе университеті ауруханасы – Свендборг ауруханасы орналасқан. Сондай-ақ, қалада Свендборг мұражайы да бар. Свендборгқа жақын жерлерге Еуропадағы ең жақсы сақталған Ренессанс су сарайы – Эгесков, жақын маңдағы Тасинге аралындағы Вальдемар сарайы және Свендборгтың солтүстігіндегі тарихи поместье – Гесселагерггард жатады.

Білім

Свендборг қаласында UCL University College (UCL Erhvervsakademi og Professionshøjskole) филиалы орналасқан. Свендборг сонымен қатар 1000-нан астам оқушысы және 100-ге жуық мұғалімі бар Даниядағы ірі жоғары мектептердің бірі – Свендборг гимназиясына да үй иесі. Бұған қоса, Оңтүстік Фюн аймағындағы ең ірі білім беру мекемесі – Svendborg Erhvervsskole де осы қалада орналасқан.