Кіріспе

Шри-Ланканың ең көне тарихи жазбасы Дипавамса (, , "Аралдың хроникасы") - Шри-Ланканың ең көне тарихи жазбасы. Хроника Аттакатадан және басқа да көздерден біздің заманымыздың 3-4 ғасырларында жинақталған деп есептеледі. Махавамссамен бірге ол Шри-Ланка мен Үндістанның ежелгі тарихы туралы көптеген мәліметтердің көзі болып табылады. Оның маңызы тек тарих пен аңыздар көзі ретінде ғана емес, сонымен қатар будда және пали әдебиетіндегі маңызды ерте еңбек ретінде де жатыр.

Мазмұны

Оны, бәлкім, 3-4 ғасырда Анурадхапура Маха Вихараясының бірнеше буддалық монахтары немесе монахтар жазған. Дипавамса Шри-Ланкада жазылған алғашқы жаңа пали мәтіні болуы мүмкін; сонымен қатар ол атын атамай жазылған соңғы мәтіндердің бірі болды. Анурадхапураның Датусенасы (V ғасыр) Дипавамсаны жыл сайын Анурадхапурада өткізілетін Махинда фестивалінде оқуға бұйырған. Дипавамса Будданың аралға үш рет келгенін айтады, бұл жерлер Келания, Дигавапи Раджа Маха Вихарая, кейіннен Бо ағашы ағаш отырғызылған жер Анурадхапураның Маха Мевна уянасында (парк). Онда Будданың Шри Падаға келгені туралы ештеңе айтылмаған.

Махавамсамен байланысы

Виджая аңызына қатысты Дипавамса кейінірек шыққан Махавамсадан гөрі табиғатты кем етіп көрсетуге тырысты. Сол кезде Лала (Лата) патшалығының патшасы мен патшайымы Синха Баху мен Синхасивали "он алты рет егіз ұл туып берді". Олардың ең үлкені Виджая, ал екіншісі Сумитта болды. Виджаяның қатыгездігі мен ұятсыз мінез-құлқынан ашуланған халық патшадан оның ұлын өлтіруді өтінді. Бірақ патша оны және оның жеті жүз ізбасарларын патшалықтан шығарып салды, олар Шри-Ланкаға, Тамба Панни деп аталатын жерге Будда Маха Париниббанаға өткен күні жетті. Дипавамсада Тери Сангамиттаның (Ашоканың қызы) келуі туралы толық мәлімет берілген, бірақ Дутугамунудың эпикалық оқиғасы он пали стихиясында қысқаша қарастырылған, ал Махавамса оған он тарауды арнаған. Дипаваммада Шри-Ланка монахтарына көбірек көңіл бөлінгендіктен, сондай-ақ Сангамиттаның тарихта ерекше білікті екендігі туралы сипаттамадан кейін Хью Невилл Дипавамма монахтар құрамасының орнына монахтар қауымынан бір немесе бірнеше вихараларда пайда болуы мүмкін деп болжады. Дипавамса Махавамсаның "бастапқы материалы" болып саналады. Соңғысы көбірек жүйелі түрде ұйымдастырылған және пали тіліндегі ең үлкен діни және тарихи эпос болып табылады. Тарихи жазу (яғни, патшалардың хронологиясы, шайқастар және т.б.) Махавамсада және Дипавасмада берілген мәліметтер Ашоканың өлімі кезінде дұрыс деп саналады.

Басылымдар, аудармалар және зерттеулер

Дипавамсаны 1879 жылы Герман Олденберг ағылшын тіліне аударды. Кейін бұл мәтінді 1947 жылы Б. К. Лоу зерттеді. Тильман Фреш Ольденбергтің басылымында қолданылған сингал қолжазбаларымен салыстырғанда Мьянмада мәтіннің ұзағырақ және аз бұзылған нұсқасы сақталғанын көрсетті. Сол қолжазбалардың бірі Джон Райлендс кітапханасында сақталған.