Кіріспе

Доминика республикасында сөйленетін испан тілінің түрлері Доминика испан тілі (español dominicano) - Доминика республикасында сөйленетін испан тілі; сонымен қатар, Доминика диаспорасы арасында, олардың көпшілігі АҚШ-та тұрады, негізінен Нью-Йоркте, Нью-Джерсиде, Коннектикутте, Род-Айлендте, Массачусетс, Пенсильванияда және Флоридада. Доминикан испаншасы, испан тілінің Кариб теңізі түріне жатады, ол оңтүстік Испанияның Андалусия және Канар аралдары испан диалектілеріне негізделген, және жергілікті тайно және басқа да арауака тілдерінің әсері бар. Доминикан испаншасын сөйлейтіндер испан тілінің ескі нұсқаларына ұқсас консервативті сөздерді де қолданады. Сибао аймағында сөйленген әртүрлілік 16 және 17 ғасырлардағы испан және португал отаршылдарының әсерінен Сибао аңғарында, және 18-ғасырдағы Канарлық қоныстанушылардың орташа әсерінен үлкен әсерін көрсетеді. Доминикалықтар арасында африкалық ата-бабалардың үлкен үлесіне қарамастан (Афродоминикалықтар қараңыз), жергілікті испан тіліндегі африкалық элемент күткендей маңызды емес. Доминикан Республикасында Гаити және афро-карибтік көшіп-қонушылардың ұрпақтары сөйлейтін испан тілінде африкалық тілдердің елеулі әсері бар, әсіресе грамматика мен фонетикада. Алайда, Гаитиден көшіп келген екінші буын иммигранттары доминикандық стандартты сөйлеуге өте жақын сөйлейді, егер оны шын мәнінде айтпаса да, негізгі сөйлеуге сіңісіп кетеді.

Тарих

Испан тілінде сөйлейтін қоныс аударушылардың көпшілігі Андалусиядан (оңтүстік Испания) және Канар аралдарынан келді. Олар қазіргі Доминикан Республикасына алғаш келгенде, алғашқы кездескен жерлестері аравак тілінде сөйлейтін тайнолар болды. Испан тілі, басқа латын Америка елдеріндей, Доминикан Республикасының жергілікті тілдерін (Таино, Макорикс және Цигуайо) толығымен алмастырды, олар толығымен жойылып кетті, негізінен жергілікті халықтың көпшілігі еуропалық байланыстан кейін бірнеше жылдан кейін тез өліп кетті. Алайда испандықтар келгенде аралдың флорасы мен фаунасы, сондай-ақ әртүрлі мәдени артефактілер Испаниядан мүлдем өзгеше болды, сондықтан жергілікті тұрғындар осы нәрселерді атауға қолданатын көптеген сөздер сақталып, ассимиляцияланды, осылайша испан сөздіктерін байытты. Бұл сөздердің арасында: ажи, анон, батата, барбакоа, бежуко, бижа, кайман, каноа, каоба, конуко, гуанабана, гуайаба, хамака, хобо (жобо), хутия, игуана, ягуа, мани, папайя (лехоза), савана, юка. Доминикан испаншасына сонымен қатар португал тілінен африкалық тілдерден жанама түрде алынған сөздер кіреді, мысалы, португалша "cacimba" сөзінен алынған cachimbo, ал соңғысы банту "cazimba" сөзінен алынған. Бұл африкалық әсерлердің көбі өте алыс және қазіргі доминикан испаншасына аз әсер етті, және әдетте бұл сөздер басқа испан тілінде сөйлейтін елдерде де қолданылады, мысалы Аргентинада, сондықтан бұл Доминикан Республикасына ғана шектелген құбылыс емес, бірақ Латын Америкасындағы испан тілінде (еуропалық испан тілімен салыстырғанда) жиі кездеседі. Доминикан испан тілі де Гаити креол тілінен аздап әсер алды, себебі Гаити Санто-Домингоны басып алды

Грамматика

Доминикан испан тілінде Восео белгісіз. Доминикан испан тілінің белгілі грамматикалық ерекшеліктері арасында "онда күріш бар" сияқты ашық жалған алмастықтар, әсіресе Ел Сибаода, "хай арроз" орнына және "йо но вой но" сияқты қос теріскейлік бар. "Мен бармаймын". Бұл екеуі де әлеуметтік жағынан шеттетілген топтарға жатады. Педро Хенрикес Уреня кем дегенде 1940 жылға дейін Доминикан Республикасының білімді халқы болашақ қосалқы етістікті (hablare, hubiere) пайдалануды жалғастыра берді деп мәлімдейді. Клитикалық зат есімдерді көбінесе шекті етістіктен кейін орналастыруға болады, әсіресе баяндауда, әдеттегі llega y vístese de prisa орнына llega y se viste de prisa 'жетіп, тез киінеді'.

Доминикан тіліндегі сөздіктер

Кез-келген диалекттегідей, доминикан испан тілінде сөздіктерде көптеген айырмашылықтар бар. Доминикандық әдебиет академиясы (Academia Dominicana de la Lengua) 2013 жылдың қарашасында доминикандық диалектке тән 11000 сөз бен сөз тіркестерін қамтитын доминикандық терминдер сөздігін (Diccionario del español dominicano) жариялады. Мынау кейбір мысалдар: Доминика испаншасы Стандарт испаншасы Ағылшынша aposento (испанша архаизм, сонымен қатар "бөлме" дегенді білдіреді) habitación бөлме Доминика сленгі: tató (қысқаша "está todo (bien) ") жақсы, жақсы guapo / а агрессив / a немесе enojado / a (испанша apuesto / ) батыл, ұрыстық немесе ашулы, ашулы chinola maracuyá passion fruit lechosa papaya papaya / pawpaw cuartos (архаизм кейде стандартты испаншада да қолданылады; сөзбе-сөз "кварталдар" дегенді білдіреді) dinero chin ақша / chin chin (Арауак тектесінен шыққан) un poco a bit guagua (осылай-ақ Кубада, Пуэрто-Рикода, Канар аралдарында қолданылады) autobús / автобус motoconcho mototaxi мотоцикл такси pasola (тауарлық термин) ciclomotor scooter yipeta (тауарлық термин) corromotor scooter yipeta (тауарлық термин) jeeptopepepear con un agressivo (испанша) jeepto) con el gato (испанша con el gato) con todo el gato (испанша) con el gato (испанша) Бұл тауар белгісінен алынған жалпылама термин деп есептеледі.) pañal бір рет пайдаланылатын бөрене (Pampers) Vaporu (тауар таңбасынан алынған жалпы термин) crema mentolada мазь (Vicks VapoRub) Кариб бассейнінің көп бөлігінде таралған аздап кемсітуші жаргондық сөз - ваина. Кастилия тіліндегі мағынасы "қап", "қап", "қабық", "қабық қабығы" және "қабық" (өсімдіктің). Бұл латынша "vāgīna" сөзінен шыққан, яғни "қаптама" дегенді білдіреді. Доминикан Республикасында "vaina" негізінен нәрсе, мәселе немесе жай ғана "зауыт" болып табылады. Мысалы, ¿Qué vaina es esa? деген сөздің мағынасы "Qué cosa es esa?", "Ол не?" АҚШ-тың мәдени және коммерциялық ықпалына байланысты және Доминикан Республикасының Американың 1916-1924 және 1965-1966 жылдары басып алуына байланысты доминикан испан тілінде өте жиі кездеседі, Пуэрто-Рико және, мүмкін, Солтүстік Мексика испан тілінен басқа кез келген испан нұсқасынан гөрі. Бұған басты мысал - "вагуада", бұл ағылшын тіліндегі "жаман ауа райының" бұзылуы, бірақ доминикан испан тілінде бұл термин жағымсыз климатты білдіретін жердің орнына дауыл немесе нөсерлі жаңбырды білдіреді. Сондықтан да доминикандықтардың "Viene una vaguada", "осында vaguada келеді" немесе "осында дауыл келеді" деген кең тараған сөздері бар. Бұған тағы бір керемет мысал - "боче", ағылшын тіліндегі "бокс" сөзінің бұзылуы, бірақ доминикан испан тілінде бұл термин жалпы мағынада сөгіс, фулминация немесе аренг дегенді білдіреді. Сондықтан да доминикандықтардың арасында кең тараған: "Менді бошелер ұрды", "олар маған боше ұрды" немесе "олар мені сөгіп тастады" деген сөздері бар. Сонымен қатар, доминикандық испан сөзі SUV, "yipeta", "jeepeta" немесе сирек "gipeta" болып табылады. Бұл термин американдық "Джиптің" бұзылуы, ол 1960 жылдары оккупация кезінде бүкіл елде GI үшін негізгі көлік түрі болды. Доминикандық көліктердің нөмірлік нөмірлері "G" белгісімен "gipeta" үшін белгіленеді, олардың сериялық нөмірі алдында "yipeta" нұсқасы және айтылады. "Т-шыны" сөзінен шыққан "tichel" сөзі регби футболкасына, футбол футболкасына немесе іш киімге де қатысты, сол сияқты "corn flakes" және оның "con fléi" нұсқасы доминикан испаншасында кез-келген таңғы асқа арналған дәнді дақылдарға, мейлі, ол өрленген жүгері, қымыз немесе өрленген бидай. "Поло көйлек" деген сөзді жиі "поло-че" деп атайды. Англицизмге байланысты тағы бір құбылыс - белгілі бір заттардың жалпы атаулары ретінде бренд атауларын пайдалану. Мысалы, "Gillette" және оның туындысы yilé кез-келген қырғышқа қатысты, ал мачете мачете деп аталса да, бұл испан сөзі, кейде "Collins & Co". -дан алынған "colín" деп аталады, бұрынғы Коннектикут құралды жасаушысының аты.

Аравак тілінен алынған кейбір сөздер мен есімдер

Аравак аудармасы ají chili / қызыл қырыққабат Анакаона алтын гүл arepa жүгері торт bara камшы барбакоа барбекю ("барбекю" барбекюден алынған қарыз). Таинолар ет пісіру үшін қолданатын төрт аяқты таяқ. batata sweet potato bohío кішкентай шаршы үй (типік ауыл үйлері) каката Hispaniolan алып тарантула ceiba жібек мақта ағашы каноэ кішкентай қайық, каноэ (каноэ - каноэден алынған қарыз) Cibao тасты жер cocuyo немесе cucuyo көкшіл жарық cohiba бар кішкентай түймеқұйрық темекіні / темекінің жапырақтары guayo grater jaiba өзенінің крабы (ерекше Epilobocera haytensis) немесе тұщы судағы раковица jicotea сулы қуық (көптегенде Trachemys decorata) maraca gourd rattle, higuera gourd maco toad, bullfrog mime кішкентай жәндік, әдетте жеміс ұшы саванна, жай ғана темекінің ағашы yagua Hispaniola-ға тән кішкентай пальма