Кіріспе

Джуку Мэньчжун (; 368433), сондай-ақ өлімінен кейін Солтүстік Лянның принсі Вушуань (北涼武宣王) деп те белгілі, Шиоңну бастаған Қытайдың Солтүстік Лян әулетінің екінші принсі және Джуку кланынан шыққан бірінші. Оның ағасы Джукю Наньченг және ол 397 жылы кейінгі Лианг әулетіне қарсы көтерілгеннен кейін бастапқыда Дуан Еді Солтүстік Лианг князі ретінде қолдады, бірақ 401 жылы Джукю Менгкюн Дуан Еді Джукю Наньченгті қате түрде өлтіруге алдады, содан кейін оны Дуан Еге шабуыл жасап, өлтіру үшін сылтау ретінде пайдаланып, тақты өзі басып алды. Өз мемлекетін сақтап тұрса да, ол кейінірек Цинь, Шығыс Цзинь және Солтүстік Вэй әулеттерінің вассалы ретінде қызмет етті. Ол жас кезінде қабілетті билеуші саналды, бірақ қартайған шағында қатал және қасақана деп саналды.

Кейінгі Лян мен Дуан-Е тұсында

Джуку Мэньцзун 368 жылы туған, ал кейін оның иелігінде болатын аймақ бұрынғы Лянның билігі астында болған, бірақ оның алғашқы жылдары туралы көп нәрсе белгілі емес. Ол Сюньну ұрпағынан еді, және оның ата-бабалары Сюньну Чанюстың сол жақ Джуку (қауымдастықтың аты) ретінде қызмет еткен, сондықтан олар Джукуны отбасы аты ретінде қолдана бастады. Кейіннен, бұрынғы Цинь және кейінгі Лянг билігі кезінде, Джуку Мэньцзун тарих пен әскери тактиканы кеңінен білуімен танымал болды және ол әзіл-сықақ пен стратегияға толы деп саналды. Бұрынғы Цинь губернаторы Лян Си мен кейінгі Лянг императоры Лю Гуандан қорқып, ол көп ішіп, бос уақытын бос нәрселерге жұмсау арқылы өзіне назар аударуға тырысты. 397 жылы Лю Гуан бауыры Лю Яньді Батыс Циньге шабуылға жіберді, бірақ Лю Янь Батыс Цинь князі Цифу Гангуи орнатқан тұзақта қаза тапты. Жүку Мэньшунның ағалары Жүку Луочу және Жүку Кючжоу Лю Янның көмекшілері болды. Джуку Мэньцзун олардың табыттарын өздерінің туған жері Жангьеге (қазіргі Жангье, Гансу) алып барып, содан кейін әр түрлі Сюньну тайпаларын Кейінгі Лянға қарсы көтерілуге көндірді. Бастапқыда ол Лю Гуанның ұлы Лю Цюаньдан жеңіліп, тауларға қашып кетті, бірақ оған көп ұзамай оның туысы Джуку Наньчен қосылды, ол Цзянькангты қоршап алды (қазіргі Чжаньеде) және Цзяньканг командалығының губернаторы Дуан Йеге көтерілісшілердің басшылығын қабылдауға көндіріп, Солтүстік Лиангты құрды. Көп ұзамай Лю Гуан Гуо Нэннің бүлік шығар деген қауіпке ұшырап, Лю Цзюаньды сол қауіпке қарсы тұру үшін шақырды, ал Дуан Едің жаңадан пайда болған мемлекеті аман қалды. Жүку Мэньцзун Дуан Еге қосылып, мемлекет генерал-майоры болды. 398 жылы Дуан Е оны Лю Гуанның немере інісі Лю Чунға қарсы экспедицияға жіберді, ал Джуку Мэньцзун Лю Чунды басып алды, бұл Жангьеден батысқа қарай қалған барлық кейінгі Лянь қалаларын Солтүстік Ляньға бағындырып, Солтүстік Лянь аумағын одан әрі кеңейтті. Сондықтан Дуань Е Жюку Мэньшунды Линчи маркизі етіп тағайындады. Лю Гуанның ұлы Лю Хонг Жаң-Жиден тез арада бас тартты, ал Дуан-Е өзінің астанасын Жаң-Жиге көшірді және Джуку Мэньшунның кеңесіне қарсы болып, Лю Хонгты одан әрі қудалауға тырысты. Лю Хонг оны жеңіп, өлтіре жаздады, бірақ Джуку Мэнксун Дуан Еді құтқарды. 399 жылы Дуан Йе Лианг ханзадасы атағын алған кезде, ол Джукю Менгшунды өзінің екі премьер-министрінің бірі етіп, Лианг Чжуньонгпен жауапкершіліктерді бөлісті. Сол жылы, Солтүстік Лианг Лю Гуанның мұрагер ханзадасы Лю Шао мен Лю Цюаньның шабуылына ұшыраған кезде, Джукю Менгшунның ұсынысы бойынша Дуан Йе шабуылдан бас тартты, Туфа Лилугудың басшылығымен Оңтүстік Лиангтың көмекші күштері келген кезде Лю Шао мен Лю Цюаньды кері шегінуге мәжбүр етті. 400 жылы Ван Де бас көтергенде, Дуан Е оған шабуыл жасауға Жукю Менкшунды жіберді, ал Жукю Менкшун оны жеңіп, қашып бара жатқанда әйелі мен балаларын тұтқынға алды. 401 жылы Дуань Е Джукю Менгшунның стратегиясы мен қабілеттеріне қатты алаңдай бастады және Джукю Менгшунды алысқа жіберуді ойлады. Дзюку Мэньцзун Дуан Едің күдіктерін білген соң, өзінің мақсатын жасыруға тырысты. Алайда, ол Дуан Едің қатты сенім артқан тағы бір лауазымды адамы Ма Куанның жиі қорлауына ұшырап, Маны опасыздыққа айыптады. Содан кейін Джуку Мэнкюн Джуку Нанченге Дуан Едің қабілеттері жоқ және орынсыз билеуші екенін сезінгенін айтты. Джукю Наньченг бас тартқан кезде, Джукю Менгсун Сиань командирлігінің (осы күнгі Чжанье) губернаторы болу үшін астананы тастап кетуді өтінді, ал Дуан Йе келісті. Содан кейін Джуку Мэньцзун Джуку Нанченге де, Дуан Йеге де тұзақ құрды. Ол Джуку Нанченге демалыс күні Ланмен тауының құдайына құрбандық шалуға келісті, бірақ ресми Сюй Сянь арқылы жалған хабарды тапсырды. Дзюку Наньченг Дуан Йеден мұндай рұқсат сұрағанда, Дуан Йе оны тұтқындап, өзіне қол жұмсауды бұйырды. Осы уақытқа дейін Juqu Mengxun жоспарын түсінген Juqu Nancheng Дуан Йеге бұл Juqu Mengxun бүлік шығаруға дайын екендігінің белгісі екенін және Juqu Nancheng тірі қалдыру керектігін айтты, содан кейін Juqu Mengxun бүлік шығарса, ол қарсы шабуыл жасай алады. Дюань Йэ Наньчжэньге сенбей, оны өлтірді. Содан кейін Дзюку Мэньцзун Дуан Едің Нанченгті өлтіргенін айтып, өз халқынан Дуан Еге қарсы көтерілуді өтінді. Халық, шын мәнінде, Нанченгті жоғары бағалағандықтан, көтерілді. Көтерілісшілер Жаң-Жиға тез жетіп, ол құлады. Дюань Едің өтінішіне қарамастан, Жүку Мэнкюн оны өлтірді. Солтүстік Лянның барлық лауазымды адамдары Джуку Мэньшунды таққа отыруды қолдады, ал ол Zhangye герцо...

Ерте билік

Жүку Мэньцзун герцог атағын алғаннан кейін, қабілетті деп саналған бірқатар лауазымды адамдарды жоғарылатты, және оның мемлекетінің халқы риза болды. Ол сондай-ақ, шын мәнінде тәуелсіз болғанымен, Яо Синге (Кин императоры) вассал ретінде мойынсұнды. Алайда, ол дереу дағдарысқа тап болды, оның Жиукуан (酒泉) және Ляннинг (涼寧) Командириялары (қазіргі Жиукуан, Гансу) оған қарсы көтеріліп, Батыс Лянға қосылды. Ол қорқып, ағасы Дзюку Руды () Дугу маркизі және ресми Чжан Цзяньды (張潜) Яо Синнің ағасы Яо Шуоде (德)мен кездесуге жіберді, ол жақында Кейінгі Лянның астанасы Гузангты (, қазіргі Уувей, Ганьсу) қоршап алды және Кейінгі Лян императоры Лю Лонгты мойынсұнуға мәжбүр етті, өз мемлекетін Кейінгі Цинге тапсыруды ұсынды. Яо Шуде қуанышты болды, бірақ Солтүстік Лянға оралғаннан кейін, Чжан осындай берілуді ұсынған кезде, Джуку Ру оған қарсы болды, ал Джуку Менгсон, номиналды түрде Кейінгі Цинның вассалы болып қала отырып, Чжанды өлтірді және ешқашан өз мемлекетін берілмеді. Ол сондай-ақ Оңтүстік Лянның ханзадасы Туфа Лилугумен татуласуға тырысты, бастапқыда өзінің ұлы Джуку Синьяны (念) тұтқын ретінде Оңтүстік Лянға жіберді, бірақ Туфа Лилугу Джуку Синьяны қабылдамады, ол мағыналы тұтқын болу үшін тым жас екенін айтып, оның орнына Джуку Руды талап етті. Бастапқыда бас тартқаннан кейін, Джуку Мэнксун Түштiк Лянның талабына ие болды. 402 жылы Гузан қатты ашаршылықта болған кезде, Джуку Мэнкюн кейіннен Лианға шабуыл жасады, бұл Лью Лонгке Оңтүстік Лианнан көмек сұрауға мәжбүр етті, бірақ Оңтүстік Лианның күштері келгенге дейін, Лью Лонг Джуку Мэнкюнды жеңіп, Джуку Мэнкюн Лью Лонгпен татуласып, оған ашаршылықты жеңу үшін азық-түлік ұсынды. Жаңа 403 жылы, Дзюку Мэнкшун Дуан Е-ді алмастырғаннан кейін негізгі лауазымды адам болып қала берген Лян Чжун Ён өз иелігінен қашып, Батыс Лянның ханзадасы Ли Гаоға қосылды. Лианның әйелі мен балаларын өлтірудің орнына, Джуку Мэнксун оларды Лианға жіберіп, "Мен Лианға бауырымдай қарадым, бірақ ол маған сенбеді. Ол маған емес, өзіне сатқындық жасады, мен адамнан айырылсам да, ренжімеймін". Сол жылы, Джукю Менгсун мен Туфа Лилугу үнемі оған шабуыл жасап, мемлекетінің ресурстарын сарқ еткендіктен, Лю Лонг өз мемлекетін одан әрі сақтай алмайтынын сезінді және ол өз мемлекетін (қазір Гузаннан аздан астам) кейіннен Цинге тапсырды. Ол сондай-ақ Кейінгі Цинь генералын Ци Наньға (齊難) Джуку Мэньсуньға шабуыл жасауға көндірді, бірақ Джуку Мэньсунь Цидің шабуылдарын теріске шығарып, содан кейін Цимен татуласты. Жүку Мэньцзун Жүку Руды (бұл кезде ол Оңтүстік Лянгтан қайтып келген болуы керек) Кейінгі Цинь астанасы Чанъанға Яо Синге бағынуын жариялауға жіберді. Сол жылы оның екі ағасы және генералдары Джуку Циньсин (親信) және Джуку Конгду (孔篤) жемқор және халыққа зиян келтіретінін хабарлағаннан кейін, ол өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Бұл арада ол Яо Синь өзі үшін жасаған Xihai маркизі атағын мойындады, Тюфа Лилугудың ағасы және мұрагері Туфа Рутан маркиз болған кезде герцог болып тағайындалғанына бастапқы наразылығына қарамастан. 405 жылы Ли Гао өзінің астанасын Дунхуаннан (敦, қазіргі Дунхуан, Гансу) Цзюкуанға көшірді, бұл Чжаньеге жақын болып, Джуку Мэньсунга қысым жасау үшін. 406 жылы көктемде Туфа Рутан Солтүстік Лянға үлкен шабуыл жасады, бірақ Джуку Мэньцзун Чжаньеді ұстап тұрып, Туфа Рутанды кері шегінуге мәжбүр етті. 406 жылдың күзінде Джукю Менксун Цзюкуанға күтпеген жерден шабуыл жасап, бастапқыда Ли Гаоны жеңді, бірақ Цзюкуанды ойдағыдай қоршауға ала алмады және кері шегінуге мәжбүр болды. 407 жылдың күзінде Туфа Рутан Солтүстік Лянға тағы бір шабуыл жасады, бірақ Джуку Мэньцзун оны жеңе алды. 410 жылы Туфа Рутан мен оның ағасы Туфа Джуян (髮俱延) Солтүстік Лянға бірінен соң бірі шабуыл жасады, ал Джуку Мэньцзун оларды кері қайтара алды, содан кейін Гузанды қоршауға алды (туфа Рутан өзінің астанасын 406 жылы Яо Сингтен сый ретінде алғаннан кейін көшірді). Гузанның халқы, өйткені Туфа Рутан бұған дейін сәтсіз бүлік шығарғаннан кейін жаппай жазалауды жүзеге асырды, қорқыныштан құлдырап, 10,000-нан астам отбасы Солтүстік Лянға берілді. Түфа Рутан, Джуку Мэньцзюнь мен оңтүстіктегі Чэку Цижен (折屈奇鎮) бүлік шығарды деп қорқып, Джуку Мэньцзюньмен татуласып, астанасын оңтүстікке, Ледуға (樂都, қазіргі Хайдун префектурасы, Цинхай) көшірді. Алайда, Гусаннан кеткеннен кейін Ху Чен (侯) мен Цзяо Ланг (焦朗) Гусанды қолға алып, Джуку Мэньсуньға номиналды түрде бағынышты болды, бірақ олар Гусанды өздері ұстады. 41...

Ортаңғы билік

413 жылы Жукю Менксун өзінің ұлы Жукю Чжэнде (政德) мұрагерін тағайындады. Сол жылдың жазында ол Туфа Рутанның тағы бір шабуылын сүріндіріп, кейін қайтадан Ледуды 20 күн қоршауға алды, бірақ оны басып ала алмады. Ол шабуылды қайтадан бастады, өйткені Туфа Рутанның генералы Туфа Венжи (髮文支) оған берілді, бұл Туфа Рутанды Туфа Джуянды өзіне барымта ретінде жіберуге мәжбүр етті. Сондай-ақ 413 жылы, Джукю Менгсон ұйықтап жатқанда, оның евнугі Ван Хуэйдзу (王懷祖) оны өлтіруге тырысты, бірақ тек аяғын жарақаттады. Мэньсунь ханшайымы Ванды тұтқындап, оның басын шауып өлтірді. 413 жылы Чжукю Мэньшунның анасы Чэ ханшайымы қайтыс болды. Батыс Цин 414 жылы Оңтүстік Лянгты жойғаннан кейін, Солтүстік Лянг пен Батыс Цин арасында бірқатар соғыс басталды, бұл шайқастарда Джуку Мэньцзун Батыс Циннің ханзадасы Цифу Чипанға қарсы жеңіске жетті. 416 жылы, шешілмейтін шайқастан кейін, Солтүстік Лян және Батыс Цин бейбітшілік орнатты. 417 жылы Джуку Мэньчжун Ли Синге тұзақ құрғаны үшін (осы жылы Ли Гао қайтыс болғаннан кейін Ли Гаоның орнын басқан) өзінің генерал Джуку Гуанцзон (廣宗) Батыс Лянға беріліп жатыр деп ойлап, Джуку Мэньчжун күтіп тұрды. Алайда, Ли Син тұзақты түсінгеннен кейін кері шегінді, ал Джуку Мэнксун оны қуып жетіп, Ли Син оны жеңді. Сол жылы Цюку Мэньцзун Цзинь-Цзинь провинциясын жойып, оның аумағын басып алған Цзинь-Цзинь генерал Лю Ю туралы естігенде қорқып, ашуланды. Оның өкілі Лю Сянь (劉祥) оған күлімсіреп есеп бергенде, Джуку Мэнкюн ашуланып: "Лю Ю Хангу асуына кіргенін естігенде қалай күлімсірейсің!" - деп мәлімдеді. Лиу Сяңның басын шауып өлтірді. (Бұл 415 жылы Жүку Мэньцзюньдің Цзиньге вассал ретінде мойынсұнуға келіскеніне қарамастан). Оның қорқынышы Лю Ю 417 жылы бұрынғы Кейінгі Цинь аумағынан кеткеннен кейін төмендей бастады, ал Ся императоры Хельян Бобо 418 жылы Лю Ю ұлы Лю Ижен (劉義真) қол астындағы әскерлерді талқандағанда толығымен тарап кетті. 418 жылы Джуку Мэньцзун Батыс Лянға шабуыл жасады, бірақ Ли Син онымен күресуден бас тартты, сондықтан ол кері шегініп кетті. Сол жылы ол Цзиньның қол астына кірді. 420 жылы Чжуку Мэньцзюнь Ли Синге тағы бір тұзақ құрды. Ол Батыс Цинь қаласының Хаомен (, қазіргі Хайдун префектурасы, Цинхай) қаласына шабуыл жасады, бірақ Хаоменге жеткеннен кейін дереу кері шегіп, өз әскерін Чжуаньянға (川, Жангьеге жақын) жасырды. Ли Син, Джуку Мэншунның қорғанысы төмен деп қате ойлап, Сонг Яо мен Чжан Тишунның, сондай-ақ анасы ханшайым жесір Иннің кеңестеріне қарсы Жаң-Йеге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ол Жангьеге жақындаған кезде, Жүку Мэнксун оны ұстап алып, жеңді. Содан кейін генералдар оған Жиукуанға тез оралуға кеңес берді, бірақ Ли Син, анасына мойынсұнбағанын және оны тек жеңістен кейін ғана көре алатынын айтып, Джуку Менгшунмен тағы да соғысты, одан да үлкен жеңіліске ұшырады және ол шайқаста қаза тапты. Жүку Мэньчжун тез арада Цзючанды және Батыс Лянг аумағының көп бөлігін басып алды. Ол негізінен Батыс Лян халқын тыныштандыру саясатын ұстанып, өзінің әкімшілігіне қабілетті Батыс Лян шенеуніктерін, соның ішінде Ли Гаоның жартылай ағасы Сонг Яо () кіргізді. 420 жылы қыста Ли Синнің ағасы Ли Сун Дунхуанды басып алып, Батыс Лянның билігін қалпына келтіруге тырысты, ал Джуку Мэньсун бастапқыда Джуку Чжэндеді Дунхуанды қоршауға жіберді. 421 жылы көктемде ол Дунхуанға шабуыл жасады, ал Ли Сун бас тартуға тырысқанда, бас тартты. Ли Сунның ресми өкілі Сонг Чен (承) көтеріліп, қаланы оған ұсынды, ал Ли Сун өзін-өзі өлтіріп, Батыс Лянгты жойды; Цзюкуанда жүргізген бейбітшілік саясатына қайшы, Джуку Мэньсун Дунхуан тұрғындарын өлтірді. Батыс Лянг жойылғаннан кейін, Джуку Мэньцзун Батыс Цинге қарсы шабуылдарын қайтадан бастады. Оның алғашқы шабуылдары сүрініп тасталса да, оның шабуылдары Батыс Цинге әсерін тигізді, оның күші кеми бастады. Кейбір кезде ол Туфа Рутанның мұрагер ханзадасы Туфа Хутайды (髮虎台) Батыс Цинге қарсы көтерілуге шақырды, оған екі командирлік пен әскер беруге уәде берді, бірақ Туфа Хутайдың оның қарындасы Туфа ханшайымы (Кифу Чипанның әйелі) кіретін зайыбы ашылғаннан кейін, Кифу Чипан Туфа Хутай мен ханшайым Туфаны өлтірді. Туфа кланының кейбір мүшелері Солтүстік Лянға қашып кетті. 421 жылы Батыс Лянның бұрынғы генералы және Ли Синнің күйеу інісі генерал Тан Цзи (唐契) өзінің Цзиньчан (, қазіргі Цзюкуань, Ганьсу) лауазымында көтеріліске шықты, 423 жылға дейін Жюку Чжэнде Танды жеңе алмады, бірақ Тан және оның ағасы Тан Хэ (唐和) және немере інісі Ли Бао (李寶, Ли Синнің ұлы) Иу (伊吾, қа�...

Билік етуінің соңғы кезеңдері

429 жылы Джуку Мэньцзюнь Батыс Циньге тағы бір ірі шабуыл жасады, бірақ науқан кезінде Джуку Синггуо тұтқындалды, ал Джуку Мэньцзюнь өз күштері Мюронг Мулиян (慕容慕利延), хан Мюронг Мугуидің (慕容慕) ағасы басқаратын Туйхун әскерлерімен біріккеннен кейін, кері шегінуге мәжбүр болды. Ол көп ұзамай Чифу Мумоға үлкен мөлшерде астық жіберіп, Джуку Синггуодан төлем талап етті, бірақ Чифу Мумо бас тартты, сондықтан Джуку Менгкюн Джуку Синггуоның анасы бір інісі Джуку Путиді (菩提) мұрагер болуға тағайындады. Қифу Мумо Жүку Синггуоны ресми адам ретінде ұстап, оған бір қарындасын үйленді. 431 жылы Ся императоры Хельян Дин (Хельян Чанның ағасы және 428 жылы Солтүстік Вэйге қолға түскеннен кейін оның мұрагері) алдымен Батыс Циньді жойып, Цифу Мумоны өлтірді, содан кейін Мюронг Мугуимен жеңіліп, тұтқынға алынды), Джуку Мэньсун, қазір оның аумағы тікелей Солтүстік Вэймен байланыста, өзінің адалдығын көрсету үшін ұлы Джуку Анчжоуды Солтүстік Вэйге барымта ретінде жіберді. Оған жауап ретінде Солтүстік Вэй императоры Тайву өзінің ресми Ли Шунын (李順) Солтүстік Лянға жіберіп, оған бірқатар жоғары атақтар берді, соның ішінде Лян князі атағы да бар. 432 жылы қартайған кезінде Жүку Мэньцзун өз бетімен және қатыгездікпен әрекет еткен, оның қол астындағылар бұдан былай ауыр азап шекті. Ли Шун өзінің аумағына қайта келгенде, ол бастапқыда Солтүстік Вэй императорының жарлығын қабылдау үшін иілуден бас тартты, бірақ Ли Шунның мұндай құрметсіздік жазаланатынын ескерткеннен кейін, солай етті. 433 жылы ол ауырып қалды, ал оның ақсүйектері мен шенеуніктері Джуку Путидің өзіне мұрагер болу үшін тым жас деп ойлады, сондықтан Джуку Путиді биліктен алып тастады және оны мұрагер ретінде ағасы Джуку Муджанға ауыстырды. Көп ұзамай Мэньцзун Жокю қайтыс болды, оның орнын Жокю Муцзянь бағындырды.