Кіріспе

Меншік түрі Шетелдік меншік дегеніміз - елдің активтерінің бір бөлігіне (бизнес, табиғи ресурстар, мүлік, облигациялар, капитал және т.б.) иелік ету. осы елдің азаматтары емес жеке тұлғалар немесе осы елде орналасқан штаб-пәтері жоқ компаниялар. Шетелдік меншік активтері қазіргі заманғы, әлемдік интеграцияланған экономикада кеңінен таралған, корпоративтік және жеке деңгейде. Біріншісі мысалы, корпорация шет елде орналасқан басқа компанияның бір бөлігін немесе бәрін сатып алса немесе шетелде мүлікті, инфрақұрылымды, қолжетімділік құқықтарын немесе басқа активтерді сатып алса. Егер көпұлтты корпорация шетелдік компанияның кем дегенде жартысын сатып алса, көпұлтты корпорация холдингтік компанияға айналады, ал шетелдік инвестицияны алған компания еншілес компанияға айналады. Жеке тұлға деңгейінде шетелдік меншік шетелдік тұлғаға, мысалы, Гонконгте үй сатып алған үнді бизнесменіне немесе АҚШ қазынашылық облигацияларын сатып алған ресейлік азаматқа, отандық активті сатып алған кезде пайда болады.

Артықшылықтары

Технологияны және ұйымдық білімді беру өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді, ал қабылдаушы елдің компаниясы көпұлтты корпорациялардан сабақ алады. Бұл жұмыспен қамтуды және жалақыны арттырады, өйткені шетелдік тікелей инвестициялар жалпы алғанда жұмыспен қамтуда оң әсер етеді, өйткені компаниялар кеңейту үшін көбірек капиталға ие. Ол бағаны төмендетеді және өнімділіктің жоғарылауы нәтижесінде өнімнің сапасын жақсартады, бұл тұтынушыларға және компанияның экспорттық бәсекеге қабілеттілігіне пайдалы.

Кемшіліктері

Шетелдік меншік тауарларға сұранысты арттырып, бағаны көтеруге әкелуі мүмкін. Шетелдік меншікпен жұмыс істейтін кәсіпорындардың өнімділігінің артуы басқа отандық компаниялардың бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді, бұл пайданы төмендетеді. Көпұлттық корпорациялар өздерінің билігін үкімет саясатына, әсіресе, дамымаған елдерде ықпал ету үшін пайдалана алады, бұл экономикалық дамуға кері әсер етуі мүмкін. Жұмыспен қамтудың төмендеуі операциялық оңтайландырудың немесе жоспарланған кеңейтудің нәтижесінде болуы мүмкін. Жаңа корпоративтік саясат жаңа қызметкерлерге жалақыны төмендетуі мүмкін, ал қызметкерлерге арналған оңтайландырылған жәрдемақылар пакеті барлық адамдарға арналған жәрдемақыларды азайта алады. Жергілікті экономиканың құлдырауы қоғамнан әлемдік элитаға ақшаны ағызудан туындауы мүмкін.

Беларусь

Беларусь заңнамасына сәйкес шетелдік азамат жерді иеленуге құқығы жоқ, тек жалға алуға ғана құқылы.

Қазақстан

Камбоджа Конституциясының 44-бабына сәйкес, тек кхмер ұлтының жеке немесе заңды тұлғалары ғана жер иелігіне құқығы бар. Шетелдіктерге Камбоджада жер иеленуге тыйым салынады.

Қытай

Қытайдағы жер мемлекет меншігінде немесе бірлесіп иелік етеді. Кәсіпорындар, фермерлер және жеке тұлғалар 20 жылдан 70 жылға дейінгі ұзақ мерзімді жалға алу шарттарын қолдана отырып, мемлекет тарапынан жерді жалға алады. Шетелдік инвесторларға Қытайда жер сатып алуға немесе иеленуге рұқсат етілмейді.

Грузия

2017 жылдан бастап Грузияның жаңа конституциясына шетелдіктерге егіндік жерлерге иелік етуге тыйым салынды. Жаңа конституцияда, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, ауыл шаруашылығы жерлеріне тек мемлекет, Грузия азаматы немесе Грузияның меншігіндегі ұйым ие бола алады деп жазылған.

Индонезия

Индонезияның Өкілдер палатасы плантациялар секторындағы шетелдік меншік туралы қатаң ережелерді белгілеу үшін плантациялар туралы заң жобасын қабылдады. Шетелдік меншік шегінде нақты пайыздық мән жоқ, бірақ Палатаның IV комиссиясы 30% шетелдік меншік шегін талап етті. Бұған дейін плантациялық бизнес топтары мен Ауыл шаруашылығы министрлігі заң жобасына сын айтқан болатын. Олар шетелдік инвестициялардың азаюы мүмкін деп, плантациялық компаниялар мен өсірушілерге теріс әсер ететіндігіне алаңдаушылық білдірген. Заң жобасы шетелдік меншік құқығын шектеу үшін қабылданғанымен, заң отандық және шетелдік бизнес, университеттер мен жеке тұлғалардың арасындағы ғылыми-зерттеу және даму саласындағы ынтымақтастықты ынталандырады. Шетелдік меншік шегін төмендету шетелдік инвестицияларды азайтуы мүмкін, бірақ отандық компаниялардың табысын арттыруға және экономикалық дамуға көмектеседі. Мемлекеттік регламент No 2018 жылғы 14 қазанда сақтандыру компанияларында шетелдік меншік үлесі 80%-ға дейін шектелген. Бұл ретте, сақтандыру компаниялары үшін сақтандырудың негізгі қағидасы - сақтандырудың негізгі қағидасы - сақтандырудың негізгі қағидасы.

Израиль

Израильде бөлінген жерлердің шамамен 7% жеке меншікте. Қалған бөлігі, яғни 93%, мемлекет иелігінде және "Израиль жері" деп аталады. Израильдің жылжымайтын мүлік туралы негізгі заңында Израильдің жері мемлекетке (69%), Даму органына (12%), және Еврей ұлттық қорына (12%) ортақ меншік болып табылады.

Индонезия

Индонезияда шетелдіктерге жер телімін иеленуге рұқсат етілмейді. Шетелдік инвесторлар пайдалану құқығы (Hak Pakai) немесе құрылыс құқығы (Hak Guna Bangunan) бойынша заңдық түрде жалға алған құқықты иеленуі мүмкін. Бұл 1960 жылғы No 5 аграрлық заңның 5-бөлігі, 36-бабының 1б-тармағына негізделген.

Қазақстан

2021 жылы президент Қасым Жомарт Тоқаев ауыл шаруашылығы жерлерін шетелдіктерге сату мен жалға беруге тыйым салатын заң жобасына қол қойды.

Кувейт

Құвейттегі шетелдіктерге, GCC азаматтарынан басқа, жер иеленуіне тыйым салынады.

Лаос

Шетелдіктерге жерді тұрақты иеленуге тыйым салынады. Шетелдіктер жерді 30 жылға дейін жалға алады.

Мальдив аралдары

Шетелдіктерге Мальдив аралдарында жер иелену құқығына ие болуға рұқсат етілмейді. Жерді тек 99 жылға шетелдіктерге жалға беруге болады.

Моңғолия

Моңғолия аумағындағы жерлерге тек Моңғолия азаматтары ие бола алады. Шетелдік азаматтар жерді тек жалға алады.

Мьянма

Шетелдіктерге жер сатып алуға рұқсат берілмесе де, жылжымайтын мүлік инвесторлары Мьянма Инвестициялық Комиссиясының (МИК) рұқсатымен 70 жылға жалға алуға өтініш бере алады.

Филиппин

1987 жылғы Конституцияға сәйкес шетелдік азаматтар мен компанияларға Филиппинде жерді толық иеленуге тыйым салынады. Сонымен қатар, телекоммуникация, әуе компаниялары, кеме қатынасы, темір жол және суландыру салаларында жұмыс істейтін фирмалар сияқты бостандықтармен компаниялардың шетелдік меншігіне 40 пайыздық шек қойылады. Сонымен қатар жаңартылатын энергия көздері секторына де шектеу қойылады.

Қатар

Қаржылық реформалардың бір бөлігі ретінде Катар әмірі шетелдік инвесторларға қор нарығында кеңейту үшін және қаржы индустриясының дамуын ынталандыру үшін Катардың листингтік компанияларының 49% -ына дейін иелік етуге мүмкіндік беретін заң шығарды. Заңға дейін Катардың қорлар нарығында тіркелген компанияларының шегі шетелдік меншікті 25% -ға дейін шектейтін. Реформаның мақсаты ұзақ мерзімді перспективада шетелдік инвестицияларды тартуға көмектесу. Алайда, Перс шығанағындағы бір байлық менеджерінің айтуынша, "Бұл дұрыс бағыттағы қадам, бірақ шетелдік инвестицияларды тарту үшін компаниялардың жақсы жұмыс істеуімен қамтамасыз етілуі керек. Сонымен қатар, заңның қысқа мерзімде әсері шектеулі болуы керек, себебі өтімділік мәселелері және қол жетімді акциялардың саны шектеулі".

Ресей

2014 жылы Ресей Думасы баспа басылымдары мен радио және теледидар арналарының шетелдік меншіктегі шегін 50%-дан 20%-ға дейін төмендететін заң қабылдады; ол 430 дауыспен қабылданды. 2016 жылы күшіне енген заң шетелдік үкіметтерге, ұйымдарға, компанияларға және жеке тұлғаларға ресейлік медиа-бизнестегі 20%-дан астам үлестерді құруға немесе ұстауға тыйым салады. Заң жобасын жасаған авторлардың бірі Вадим Денгиннің айтуынша, "шетелдік меншік құқығына қатаң шектеулер Ресейді батыстың ықпалынан қорғауға көмектеседі". Алайда, Ресейдегі тәуелсіз медиа компаниялардың баспагерлері мен редакторлары жаңа заң пікірлердің әртүрлілігін одан әрі азайтады деп мәлімдеді.

Шри-Ланка

2014 жылы Шри-Ланка парламенті шетелдіктерге жер сатып алуға тыйым салатын заң қабылдады. Жаңа заң бойынша шетелдіктер жерді 99 жылға дейін жалға алып, жыл сайынғы жалпы жалға алынған жердің 15%-ын салық ретінде төлей алады.

Тайланд

Таиландта шетелдіктерге жер иеленуге тыйым салынған.

Вьетнам

Шетелдіктер Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдерінде сияқты жерді сатып ала алмайды. Оның орнына, жер барлық вьетнамдықтарға тиесілі, бірақ оны мемлекет басқарады. Ұлттық жер туралы заңда жазылғандай, шетелдіктер мен шетелдік ұйымдарға жерді жалға алуға рұқсат етіледі. Жалға алу мерзімі 50 жылға дейін.