Кіріспе
Әзірбайжан ақыны және драматургі Бахтияр Махмуд оглу Вахабзаде (16 тамыз 1925 жыл - 13 ақпан 2009 жыл) - Әзірбайжан ақыны, драматург, лирик және аудармашы, сонымен қатар колледж профессоры және саясаткер. Ол Әзірбайжанның ең ұлы қазіргі заманғы ақындарының бірі болып саналады.
Bakhtiyar Mahmud oghlu Vahabzadeh (; August 16, 1925 – February 13, 2009) was an Azerbaijani poet, dramatist, lyricist and translator as well as a college professor and politician. He is often regarded as one of the greatest contemporary poets of Azerbaijan.
Өмір
Вахабзаде 1925 жылы Нухада (қазіргі Шаки) дүниеге келген. 1934 жылы отбасымен Баку қаласына көшіп келіп, кейіннен Әзірбайжан мемлекеттік университетінде (қазіргі Баку мемлекеттік университеті) филологияны оқыды. 1962-1964 жылдары ұлтшылдық көзқарастары үшін оқудан шығарылғаннан кейін, 1990 жылға дейін профессор болып қызмет етті. Сол кезде ол кедейлікпен күресу үшін әйеліне арналған зергерлік бұйымдарын сатып, өмірін сақтап қалды. Олардың Гүлзар, Исфандияр және Азер деген үш баласы болды. Исфандияр Әзірбайжанның Молдовадағы елшісі болып тағайындалды. Вахабзаде 2009 жылы 13 ақпанда Бакуде 83 жасында қайтыс болды. Оның ескерткіш салтанатына Әзірбайжан Президенті қатысты.
Әдеби мансап
Вахабзаде 1951 жылы Әзірбайжан ақыны Самед Вургун туралы докторлық диссертациясын ұсынды. 1952 жылы Сталинге қарсы және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кеңестік жүйенің кейбір элементтеріне қатысты сын сезімдері ашылады деп қорқып, ол өзінің алғашқы поэтикалық шығармаларының көпшілігін жойды, бірақ қолжазбаларды анасының протездегі аяғына жасырып, кішкентай үлгісін ғана сақтады. Өзінің еңбек жолы барысында ол көптеген тақырыптар, атап айтқанда, ел (Әзірбайжан), отбасы, табиғат, тіл және бостандық туралы жазды. Көп жылдар бойы оның мақалалары мен өлеңдері "Түрік әдебиеті" журналында жарияланып, "Ел қаядан не апарар?" атты еңбегімен Түркияда танымал болды. (Жел тастан не ұрлайды? ), ортағасырлық ақын Фузулидің сыншыларына жауап беру үшін "Варлык" басылымында жарияланған мақала. Вахабзаде 1974 жылы Әзірбайжан КСР мемлекеттік сыйлығын өнер қайраткері ретінде алды, 1984 жылы бүкіл КСРО мемлекеттік сыйлығын алды және бір жылдан кейін Халық ақыны атанды. 2002 жылы Вахабзаде "Менің кедейлерім" атты өлеңдер кітабы үшін Румыния Мәдениет министрлігінің "Коммодор" медалімен марапатталды.
Дау
Вахабзаде Гүлистан поэмасын 1959 жылы жазған. Ол Арас өзенінің Әзірбайжан КСР-індегі Әзірбайжандықтарды Кеңес Одағы мен Ираннан қалай бөлгеніне өкініш білдіреді және Иранның түркі халықтарын біріктіруге ұмтылған пантүркілік доктринаның символы болып табылады. Поэма - Әзірбайжан КСР-інде қалыптасқан әдеби жанрдың бір бөлігі. Бұл әдеби жанр "сағыныш әдебиеті" деп аталады.
Аудармалар
Вахабзаде 1813 жылы Лорд Байронның Түркияға саяхаттаған туындысы "Абыдонның қалыңдығы" деп аударған. Вахабзадең өлеңдері Кеңес Одағының көптеген тілдеріне, сондай-ақ көптеген түркі тілдеріне, неміс, француз және парсы тілдеріне аударылған.
Саяси және білім беру өмірі
1951 жылдан 1990 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 40 жылға жуық уақыт бойы Вахабзаде Әзірбайжан мемлекеттік университетінде "Қазіргі Әзірбайжан әдебиеті" кафедрасының профессоры болып жұмыс істеді. 1980 жылы Әзірбайжан Ғылым академиясының мүшесі және Әзірбайжан КСР Милли Мәжлісінің депутаты болды. Оның Кеңес Әзірбайжанының саяси қатарларында өсуіне 1976 жылғы "Ленинле Сохбет" сияқты атаулар көмектесті, бірақ саяси тұрғыдан ол ұзақ уақыт бойы белгілі ұлтшыл болды, 1959 жылғы "Гулустан" поэмасын жариялағаны үшін екі жыл бойы университеттен шығарылды. Вахабзаде Әзірбайжан интеллигенциясының қайраткерлерінің бірі ретінде аталады. Оның 1988 жылы айтқан сөздері Шамахы ауданының Әзірбайжан және Армения халықтары арасындағы шиеленісті арттырып, ақыр соңында Керкенж ауылдарын алмастыруға әкелді. 1980 жылдан бері Әзірбайжан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің депутаты болған Вахабзаде тәуелсіздік алғаннан кейін 1995 жылы және 2000 жылы Әзірбайжанның ұлттық парламентіне сайланып, парламенттік міндеттерін жалғастырды. 1995 жылы 15 сәуірде Вахабзаде Әзірбайжанның ұлттық тәуелсіздік қозғалысына қосқан үлесі үшін Әзірбайжанның сол кездегі президенті Гейдар Әлиевтің атынан беделді Ыстығұл орденімен марапатталды. Бакудің Ясамал ауданындағы Бахтияр Вахабзаде көшесіндегі басты көшеге Вахабзаде есімі берілді, сондай-ақ Түркияның Адана қаласындағы орта мектепке де осы есім берілді. және Конья мен Анкарадағы саябақтар. Сербияның Белград қаласында Банжика мен Миляковац аудандарын байланыстыратын көше "Бахтижара Вагабзаде көшесі" деп аталады. Оның жеке eBird қоңырау нүктесі бар. Вахабзаде Иранның азербайжандық профессоры Яхья Зоканы "өз ата-бабасы мен ұлдарына сатқын" деп айыптады, себебі ол Иранның ұлтшылдығын қолдайды.