Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Александр Минаси Мовсисян (18 сәуір 1858 – 7 тамыз 1935), Александр Ширванзаде атты қаламды есімімен әйгілі – армян драматургі және романист.
Alexander Minasi Movsisian (; 18 April 1858 – 7 August 1935), better known by his pen name Alexander Shirvanzadeh was an Armenian playwright and novelist.
Тарих
Александр Мовсисян 1858 жылдың 18 сәуірінде Ширван провинциясының орталығы – Шамахи қаласында (кейін Шымха губернаторы, Ресей империясы, қазіргі Әзірбайжан) тігінші отбасында дүниеге келді. Кейін ол парсы тілінен шабыттанған «Ширванзаде» («Ширванның ұлы») деген қаламды қолданды. Ол Кавказда, әсіресе Әзірбайжанда философ және драматург Мирза Фатали Ахундов тарапынан қолдау көрсетілген әлеуметтік реализм мектебін дамытуға үлкен үлес қосты. 17 жасында Ширванзаде мұнай өндірісінің өркендеуіне байланысты дамып келе жатқан Баку қаласына жұмыс істеуге кетті. Ол армян, әзірбайжан және орыс әдебиеттерін, сондай-ақ Стендаль, Бальзак, Флобер, Зола және Шекспирдің шығармаларын зейін қойып оқыды, Шекспир оның ең сүйікті жазушысы болды. Алдымен кеңсе кызметкері, кейін мұнай компанияларында есепші болып жұмыс істеген Ширванзаде өнеркәсіптік мұнай өндірісінің әлеуметтік салдарымен тікелей бетпе-бет келді. Ол өзінің наразылығын әдебиет арқылы білдіріп, романдар, пьесалар, әңгімелер және газет мақалалары сияқты түрлі жанрларда жазды. Оның саяси (Хунчакиан партиясының мүшесі ретінде) және әдеби қызметі Тифлис қаласында тұтқындалуына әкелді, осы тәжірибесінен кейін ол «Хаос» (1896–97) атты шедевр туындысын жазды. Бакуға оралғаннан кейін ол әйелдер мәселесіне көбірек қызығушылық танытты, бұл оның «Евгина» (әйелдердің сайлау құқығы туралы) және «Оның құқығы болды ма?» атты пьесаларында көрініс тапты. Ширванзаде капитализм мен феминизмді «Намус» («Құрмет», 1904) атты драмасында біріктірді. 1916 жылы Максим Горький Ширванзаде шығармаларының «Кавказда ғана емес, Англияда, Скандинавия түбегінде және Италияда да белгілі және оқылатынын» жазды. Өмірінің соңғы жылдарында Ширванзаде шетелде тұрды, бірақ 1926 жылы КСРО-ға қайтып келіп, Әзірбайжан Жазушылар одағының мүшесі болды. Ол 1935 жылы Кисловодск қаласында қайтыс болды және Ереван қаласының орталығында орналасқан Комитас пантеонында жерленді.
Alexander Movsisian was born on 18 April 1858, into a tailor's family in Shamakhi, the center of the province of Shirvan (then Shemakha Governorate, Russian Empire, modern day Azerbaijan) and later adopted the Persian inspired pen name Shirvanzade ("son of Shirvan"). He brought to fruition the social realist school blossoming in the Caucasus and particularly in Azerbaijan promoted by the philosopher and playwright Mirza Fatali Akhundov. At the age of 17, Shirvanzade went to work in the city of Baku, whose fortunes were beginning to rise with the boom in oil production. He immersed himself in Armenian, Azeri and Russian literature as well as reading Stendhal, Balzac, Flaubert, Zola and Shakespeare, his greatest love. Working first as a clerk and then as an accountant for oil companies, Shirvanzade saw first hand the social impact of industrialized oil production. He turned his shock and anger into a literature of protest, writing in many genres: novels, plays, short stories, and newspaper articles. His political (as a member of the Hunchakian party) and literary activities resulted in his imprisonment in Tiflis, an experience which led to his masterpiece, Chaos (1896–97). Returning to Baku, he became increasingly interested in women's issues, as shown in his play Evgine about women's suffrage, and Did She Have the Right? Shirvanzade's concerns with capitalism and feminism fuse in his drama, Namus ("Honor", 1904). In 1916, Maxim Gorky wrote that Shirvanzade's works "were known and read not only in the Caucasus but also in England, in the Scandinavian Peninsula, and Italy." In his later years, Shirvanzade lived abroad, finally returning permanently to the USSR in 1926 and became a member of the Union of Azerbaijani Writers. He died in Kislovodsk in 1935, and was buried in Komitas Pantheon which is located in the city center of Yerevan.
Мұра
Ширванзадедің бірнеше шығармасы Кеңес Армениясында фильмге түсірілді: 1925 жылы «Намус», 1927 жылы «Чар оги», 1956 жылы «Патви хамар», 1970 жылы «Моргани хнамин» («Морганның қайын жұрты»), және 1973 жылы «Хаос». Еревандағы бір көше мен мектеп, сондай-ақ Капандағы театр оның атымен аталады. «Біздің халқымыздың эстетикалық талғамы бұзылды. Бізге әдебиеттің не екенін түсіндіретін әдеби журнал қажет». «Біздің баспасөз қолдайтын тар, партиялық үгіт – барлық әдебиеттің жауы». «Адам бір мезгілде жазушы да, саяси белсенді де бола алмайды. Мұны айтқандар әдебиеттің мәнін түсінбеген».
Several of Shirvanzade's works were adapted into films in Soviet Armenia: Namus in 1925, Char ogi in 1927, Patvi hamar in 1956, Morgani khnamin ("Morgan's In law") in 1970, and Chaos in 1973. A street and a school in Yerevan are named after him, as well as a theater in Kapan. "The esthetic judgment of our people has been corrupted. What we need is a literary periodical that will explain to us what exactly is this thing called literature. " "The narrow partisan propaganda line that is espoused by our press is the enemy of all literature." "You cannot be both a writer and a political activist. Those who say you can, have no conception of what literature really is."