Кіріспе
1929 жылы Лев Нуссимбаумның «Шығыстағы қан мен мұнай» кітабы – Лев Нуссимбаумның (1905–42) Есад Бей атты псевдонимімен жарық көрген тұңғыш еңбегі. Кітап алғаш рет 1929 жылы, Есад Бей 24 жасқа толғанда жарияланды. Одан кейінгі сегіз жыл ішінде (1929–36) оның атымен 16 кітап басылды. Эсад Бей автобиографиялық туынды деп мәлімдеген «Шығыстағы қан мен мұнай» ХХ ғасырдың басындағы Әзірбайжанның саяси тарихына арналған. Кітапта Лев пен оның әкесінің 1918 жылы Бакудегі қырғын кезінде Каспий теңізі арқылы Түркістан мен Иранға қашу оқиғасы баяндалады. Оқиға 1920 жылы Бакуді большевиктер басып алғанда әке мен баланың Тбилиси мен Батуми (Грузия) арқылы Қара теңізді кешіп Стамбулға қашуымен аяқталады. Лев Нуссимбаум Әзірбайжаннан қашқанда 14 жаста болған. Әзірбайжан мен Грузияның көрнекті тарихшылары кітапты тарихи, географиялық және этнографиялық тұрғыдан сынап, Эсад Бейдің мәлімдемелеріне қарамастан, оны автобиографиялық туынды деп санауға болмайды деп тұжырымдайды. Большевиктерден қашып, Германияға көшіп қонған кавказдық эмигранттардың бастапқы пікірлері де сыншыл болды. Мысалы, Г. Яшке былай деп жазды: «Бұл кітаптың жалғыз мақсаты – сенсация іздейтін салымсыз оқырмандарды қуанту үшін қаскөйлікпен ойдан шығарылған туынды жасап, ақша табу. Кітапта түрлі халықтар туралы жалғандықтар таратылады, тарихи оқиғалар дұрыс емес бейнеленеді, Әзірбайжан мен Кавказдың жауларына көмектесетін жалақпарат таратылады және соңғы оқиғалар туралы мәліметтер бұрмаланады». Немістер Эсад Бейдің Бакудегі әрекеттері туралы айтқандарына қатты ашуланып, 1930 жылы оның өміріне қатысты тергеу жүргізді. Аймақты жақсы білетін сарапшылардың ағылшын тіліндегі сын-пікірлері де күрт болды. Бір сыншы былай қорытындылады: «Бірақ автор көрсеткен мүмкін емес нәрселер мен қателіктерді көрсету үшін үлкен кітап жазуға болады. Алайда, қазіргі сыншы мұндай оқиғаны лайықты ұмытылудан құтқару үшін қосымша сия мен қағаз жұмсамайды».
Blood and Oil in the Orient was the first book written by Essad Bey, penname for Lev Nussimbaum (1905–42). The book was first published in 1929 when Essad Bey was only 24 years old. During the following eight years (1929–36), 16 books were published under his name. Blood and Oil in the Orient, which Essad Bey claimed was an autobiography, concerns the political history of Azerbaijan in the early 20th century. It includes the escape of Lev and his father from Baku across the Caspian Sea to Turkestan and Iran during 1918 when massacres were taking place in Baku. It concludes with father and son fleeing the Bolshevik takeover of Baku in 1920 via Tiflis and Batumi, Georgia, across the Black Sea to Istanbul. Lev Nussimbaum was only 14 years old when he fled Azerbaijan. Prominent Azerbaijani and Georgian historians discredit the book from historical, geographical and ethnographical points of view, and thus they insist that, despite Essad Bey's claims, it cannot be relied upon as autobiographical. Initial reviews from the Caucasian emigres, who had fled the Bolsheviks and settled in Germany, were caustic. For example, G. Yashke wrote: "The only real aim of this book is to make money by creating a work the product of a spiteful fantasy that will delight undiscerning readers who seek sensationalism. The book spreads lies and slander about various nations, distorts historical events in a dishonest way, spreads miserable propaganda that assists the enemies of Azerbaijan and the Caucasus, and falsifies the descriptions of events relating to the recent past." The Germans were so livid about Essad Bey's claims about their activities in Baku that they carried out an investigation into his background in 1930. Critiques in English by those who knew the region well were also devastating. One critic concluded: "One might, however, write a good sized book to point out the improbabilities and misunderstandings to which the author has given currency But the present reviewer would not willingly waste any more ink or paper in rescuing such a story from deserved oblivion."
Кескіннің қысқаша мазмұны
Кітап Баку маңындағы Байыл түрмесінде автордың ата-анасының қалай танысқаны туралы қысқаша сипаттамамен басталады. Эсад Бейдің әкесі жас азербайжандық мұнай кәсіпкері, ал анасы түрмеде отырған большевиктік революционер ретінде суреттеледі. Әңгіме бойынша, Эссад Бейдің әкесі ыстық күнді шаңырақта түрме жанынан серуендеп бара жатқанда, түрме таяқтарының арасынан қарап тұрған әйелге кез болады. Бірінші көріністе, оны үйіне әйел етіп алып кетуге шешім қабылдайды. Қамқорларды қорқытып, пара берген соң, ол оны босатып, сол күні үйіне алып кетеді, алдымен гаремін таратып. Дегенмен, Лев Нуссимбаумның ата-анасының неке куәлігі Грузияның Тбилиси қаласында табылған. Абрам Лейбусович Нусимбаум (Тифлис қаласының азаматы) мен Басия Давидовна Слуцкин (Беларусьтен) 1904 жылдың 26 қазанында Тифлис синагогасында неке қиған. Осылайша, Эссад Бей 1926-1937 жылдар аралығында он жылдан астам уақытқа созылған әдеби мансабында жазған, бірақ мүлдем шындыққа сай келмейтін, "қызықты оқуға" арналған сенсациялық әңгімелердің біріншісі басталды.