Әскери мақсаттарға қолдау көрсету үшін ақпараттық операциялар

Кіріспе

Психологиялық соғыс (PSYWAR) немесе қазіргі заманғы психологиялық операциялардың (PsyOp) негізгі аспектілері көптеген басқа атаулармен немесе терминдермен белгілі, соның ішінде Әскери ақпараттық қолдау операциялары (MISO), Psy Ops, саяси соғыс, «Жүректер мен саналар», және үгіт-насихат. Бұл термин «басқа адамдарда жоспарланған психологиялық реакцияны тудыру мақсатымен, негізінен психологиялық әдістермен жүзеге асырылатын кез келген әрекетті білдіреді». Әртүрлі техникалар қолданылады, олар мақсатты аудиторияның құндылық жүйесіне, сенімдеріне, эмоцияларына, мотивтеріне, ойлау қабілетіне немесе мінез-құлқына әсер етуге бағытталған. Ол жауды мойындауға итермелеуге немесе бастамашының мақсаттарына ыңғайлы көзқарастар мен мінез-құлықтарды нығайтуға қолданылады, кейде құпия операциялармен немесе жалған ту тактикасымен үйлестіріледі. Бұдан өзге, ол жаудың моральдық жағдайын түсіру үшін, әскерлердің психологиялық халдерін нашарлатуға бағытталған тактикалар арқылы қолданылады. Мақсатты аудитория үкіметтер, ұйымдар, топтар мен жеке тұлғалардан тұруы мүмкін, және ол әскери қызметшілермен ғана шектелмейді. Шет елдердегі азаматтар да өз елдерінің үкіметтеріне әсер ету үшін технология мен бұқаралық ақпарат құралдары арқылы нысанаға алынуы мүмкін. Радио сияқты бұқаралық коммуникация жау халқымен тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік береді, сондықтан көптеген жағдайларда қолданылып келінеді. Әлеуметтік желілер мен интернет арқылы әлемнің кез келген жерінде дезинформация мен жалған ақпарат тарату кампанияларын жүргізуге болады.

Ерте кездері

Тарихқа дейінгі кезден бері әскери басшылар мен сардарлар қарсыластарының рухын күйретудің маңыздылығын түсінген. Полиэннің айтуынша, б.з.д. 525 жылы Персия империясы мен ежелгі Египет арасындағы Пелузиум шайқасында персиялықтар мысықтар мен басқа да жануарларды египеттіктерге қарсы психологиялық қару ретінде қолданған. Египеттіктер діни сенімдері мен борыштарға байланысты мысықтарға зиян келтіруден сақтанған. Жақтастардың көңілін табу – психологиялық соғыстың екінші жағы болды. Оның алғашқы қолданушысы – Ұлы Александр, ол Еуропа мен Таяу Шығыстың көп бөлігін жаулап алып, жергілікті элиталарды грек әкімшілігі мен мәдениетіне қабылдау арқылы өзінің басып алған территорияларын сақтап қалды. Александр жаулап алған әрбір қалада грек мәдениетін тарату және қарсылық білдіргендерді басу үшін өз адамын қалдырды. Оның әскерлеріне жергілікті тұрғындармен үйлену үшін күйеу беру ақысы төленді. 13 ғасырда Моңғол империясының басшысы Шыңғыс хан одан да тікелей әдістерді қолданды. Жаудың қарсы тұру ниетін күш көрсетуге дейін басып тастап, келісімге қол жеткізу, оның ашуына тап болудан жақсырақ болды. Моңғол генералдары ханға бағынуды талап етті және қарсылық көрсеткен ауылдарды толық қырып салумен қорқытты. Егер олар елді мекенді басып алу үшін күш қолданса, моңғол генералдары уәделерін орындап, аман қалғандарды қырды. Бұл туралы хабарлар көрші ауылдарға таралып, болашақта қарсылық көрсету мүмкіндігін жойды. Шыңғыс хан өзінің әскерінің көлемін арттырып көрсету үшін де тактика қолданды. Түнгі шабуылдар кезінде ол әрбір сарбазға қараңғыда үш маштақ жағуды бұйырды, бұл қарсыластарға үлкен армияның болуын көрсету және оларды қорқыту үшін жасалды. Кейде ол аттарының құйрығына заттар байлап қоятын, сондықтан ашық, құрғақ далада шабуыл жасағанда, көтерілген тозаң жауға үлкен күштің бар екенін сезіндіретін. Оның әскерлері ауада сызылып өткенде есірткіш үн шығаратын арнайы жабдықталған садақтарды қолданды. Моңғолдардың тағы бір тактикасы – қала тұрғындарын қорқыту және қоршаудағы қаланың ішінде ауру тарату үшін кесілген адам басын қала қабырғасынан лақтыру болды. Бұл әсіресе кейінгі түркі-моңғол басшылары үшін жиі қолданылды. Мұсылман халифасы Омар Византия империясына қарсы шайқастарында үнемі күшейіп келетін шағын күштерді жіберді, егер дереу шара қолданбаса, үлкен күш жиналады деген ойды тудырды. Қытайдың бірінші Цинь әулеті мен біздің заманымыздың 1 ғасырындағы Кейінгі Шығыс Чжоу әулеті кезінде «Бос бекініс стратегиясы» жауды бос орынды тұзаққа түсіруге сендіру үшін, кері психологияны қолдану арқылы оған шабуыл жасаудан аулақ болу үшін қолданылды. Бұл тактиканың сәтті болуы жаудың осы орынға қауіп төндіреді деп сенуіне байланысты еді. Б.з.д. VI ғасырда грек Биас Приенадан Лидия патшасы Алиаттеске қарсы тұрып, екі есекті семіртіп, оларды қоршаудағы қаладан қуды. Алиаттестің елшісі Приенаға келгенде, Биас мол ресурстар бар екенін көрсету үшін бидаймен жабылған құм үйінділерін жасады. Бұл айла-шарғы ортағасырлық Еуропада кеңінен танымал болған: қоршаудағы қамалдар мен қалаларды қорғаушылар қоршаудағыларға азық-түлік жеткілікті екенін көрсету үшін қабырғалардан тамақ лақтыратын. VIII ғасырға қарай Леди Каркастың аңызында осыған ұқсас оқиға кездеседі, ол франктерді бес жылдық қоршаудан бас тартуға көндіріп, нәтижесінде Каркассон қаласына өз атын берді. Гранада соғысы кезінде испан капитаны Эрнан Перес дель Пулгар Гранада әмірлігіне қарсы партизандық әрекеттерінің бір бөлігі ретінде психологиялық тактиканы үнемі қолданды. 1490 жылы ол түнде қалаға кіріп, сарбаздардың шағын тобымен бірге басты мешітке қарсылық хатты іліп, алкаисерияны өртеп, кері қайтты. 1574 жылы Манила шайқасына дейінгі қарақшылар шабуылдары туралы хабардар болған испан капитаны Хуан де Сальседо өзінің көмекші күшін түнде қалаға қайтарып, шеру музыкасын ойнап, шамыраңқы формацияларда отшашуларды алып жүрді, осылайша олар жақын маңдағы жауларға әлдеқайда үлкен армия болып көрінді. Олар қалаға қарсылықсыз жетті. 1719 жылы Марстрандқа шабуыл кезінде Пётр Торденшёльд шведтерге қарсы әскери алдауды жүзеге асырды. Бұл оқиғаның шындығына күмән болғанымен, ол өзінің кішкентай күшін үлкен етіп көрсетуге және қарсыластарына дезинформация беруге сәтті болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Fortitude» және «Titanic» операцияларына ұқсас болды.

Since prehistoric times, warlords and chiefs have recognized the importance of weakening the morale of their opponents. According to Polyaenus, in the Battle of Pelusium (525 BC) between the Persian Empire and ancient Egypt, the Persian forces used cats and other animals as a psychological tactic against the Egyptians, who avoided harming cats due to religious belief and superstitions. Currying favor with supporters was the other side of psychological warfare, and an early practitioner of this was Alexander the Great, who successfully conquered large parts of Europe and the Middle East and held on to his territorial gains by co opting local elites into the Greek administration and culture. Alexander left some of his men behind in each conquered city to introduce Greek culture and oppress dissident views. His soldiers were paid dowries to marry locals in an effort to encourage assimilation. Genghis Khan, leader of the Mongolian Empire in the 13th century AD employed less subtle techniques. Defeating the will of the enemy before having to attack and reaching a consented settlement was preferable to facing his wrath. The Mongol generals demanded submission to the Khan and threatened the initially captured villages with complete destruction if they refused to surrender. If they had to fight to take the settlement, the Mongol generals fulfilled their threats and massacred the survivors. Tales of the encroaching horde spread to the next villages and created an aura of insecurity that undermined the possibility of future resistance. Genghis Khan also employed tactics that made his numbers seem greater than they actually were. During night operations he ordered each soldier to light three torches at dusk to give the illusion of an overwhelming army and deceive and intimidate enemy scouts. He also sometimes had objects tied to the tails of his horses, so that riding on open and dry fields raised a cloud of dust that gave the enemy the impression of great numbers. His soldiers used arrows specially notched to whistle as they flew through the air, creating a terrifying noise. Another tactic favored by the Mongols was catapulting severed human heads over city walls to frighten the inhabitants and spread disease in the besieged city's closed confines. This was especially used by the later Turko Mongol chieftain. The Muslim caliph Omar, in his battles against the Byzantine Empire, sent small reinforcements in the form of a continuous stream, giving the impression that a large force would accumulate eventually if not swiftly dealt with. During the early Qin dynasty and late Eastern Zhou dynasty in 1st century AD China, the Empty Fort Strategy was used to trick the enemy into believing that an empty location was an ambush, in order to prevent them from attacking it using reverse psychology. This tactic also relied on luck, should the enemy believe that the location is a threat to them. In the 6th century BCE Greek Bias of Priene successfully resisted the Lydian king Alyattes by fattening up a pair of mules and driving them out of the besieged city. When Alyattes' envoy was then sent to Priene, Bias had piles of sand covered with wheat to give the impression of plentiful resources. This ruse appears to have been well known in medieval Europe: defenders in castles or towns under siege would throw food from the walls to show besiegers that provisions were plentiful. A famous example occurs in the 8th century legend of Lady Carcas, who supposedly persuaded the Franks to abandon a five year siege by this means and gave her name to Carcassonne as a result. During the Granada War, Spanish captain Hernán Pérez del Pulgar routinely employed psychological tactics as part of his guerrilla actions against the Emirate of Granada. In 1490, infiltrating the city by night with a small retinue of soldiers, he nailed a letter of challenge on the main mosque and set fire to the alcaicería before withdrawing. In 1574, having been informed about the pirate attacks previous to the Battle of Manila, Spanish captain Juan de Salcedo had his relief force return to the city by night while playing marching music and carrying torches in loose formations, so they would appear to be a much larger army to any nearby enemy. They reached the city unopposed. During the Attack on Marstrand in 1719, Peter Tordenskjold carried out military deception against the Swedes. Although probably apocryphal, he apparently succeeded in making his small force appear larger and feed disinformation to his opponents, similar to the Operations Fortitude and Titanic in World War II.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Соғыстағы қазіргі заманғы психологиялық операциялардың басталуы, әдетте, Бірінші дүниежүзілік соғысқа жатады. Сол кезде Батыс қоғамдары білімді және қалалықтануға ұшыраған, ал бұқаралық ақпарат құралдары үлкен таралымды газеттер мен плакаттар түрінде қол жетімді болды. Жауға қарсы үгіт тарату үшін әуедегі жапырақшаларды пайдалануға немесе өзгертілген артиллериялық немесе минометтік снарядтар сияқты жарылғыш жеткізу жүйелерін қолдану да мүмкін болды. Соғыс басталғанда, соғысқа қатысушы тараптар, әсіресе британдықтар мен немістер, ел ішінде де, Батыс майданында да үгіт-насихат тарата бастады. Британдықтардың әлемдік пікір үшін күресте жеңіске жетуіне мүмкіндік беретін бірнеше артықшылықтары болды: олар халықаралық және мәдени коммуникацияда мол тәжірибесі бар әлемдегі ең беделді жаңалықтар жүйелерінің біріне ие болды және сол кезде қолданыста болған теңіз асты байланыс кабельдерінің көп бөлігін бақылады. Бұл мүмкіндіктер соғысқа оңай бейімделді. Британдықтардың дипломатиялық қызметі де әлемнің көптеген елдерімен жақсы қарым-қатынас орнатты, бұл неміс қызметтерінің беделінен өзгеше болды. Британ империясының Ирландия мен Үндістан сияқты аймақтарында төңкеріс тудыруға жасаған неміс әрекеттері сәтсіз аяқталды, бірақ Таяу Шығыстағы мол тәжірибе британдықтарға арабтарды Осман империясына қарсы көтеріліске итермелеуге мүмкіндік берді. 1914 жылдың тамызында Дэвид Ллойд Джордж парламент мүшесі Чарльз Мастерманды Веллингтон-хаустағы үгіт-насихат агенттігін басқаруға тағайындады. Бұл міндетке әдеби талант иелерінің көрнекті тобы шақырылды, олардың қатарында Артур Конан Дойл, Форд Мадокс Форд, Г.К. Честертон, Томас Харди, Рудьярд Киплинг және Г.Г. Уэллс болды. Соғыс кезінде 1160-тан астам памфлеттер жарық көрді және бейтарап елдерге, соңында Германияға таратылды. Бірінші маңызды жариялымдардың бірі – 1915 жылғы «Неміс зұлмы туралы есеп» бүкіл әлемдегі қоғамдық пікірге үлкен әсер етті. Бұл памфлетте неміс әскерінің бельгиялық азаматтарға қарсы жасаған зұлымдықтары туралы нақты және күмәнді деректер келтірілген. Голланд суретшісі Луи Рамекерс памфлетте пайда болған өте эмоционалды суреттерді салған. 1917 жылы бюро жаңа Ақпарат департаментіне енгізіліп, телеграф байланысы, радио, газет-журналдар және кино салаларына таратылды. 1918 жылы виконт Нортклиффті Дұшпан елдеріндегі үгіт-насихат директоры етіп тағайындады. Департамент Х.Г. Уэллс ұйымдастырған Германияға қарсы және Уикхэм Стид пен Роберт Уильям Сетон Уотсон басқарған Австро-Венгрия империясына қарсы үгіт-насихатқа бөлінді; соңғысының әрекеттері империядағы этникалық бөлініске назар аударды және хорваттар мен словендер сияқты аз ұлт өкілдерінің наразылығын қоздырды. Бұл Викторио-Венето шайқасында Австро-Венгрия армиясының толық құлауына елеулі әсер етті. Соғыс басталғанда француз үкіметі жағымсыз хабарларды басу үшін БАҚ-ты бақылауға алды. Тек 1916 жылы «Maison de la Presse» құрылғаннан кейін ғана олар психологиялық соғыс мақсатында осыған ұқсас тактиканы қолдана бастады. Оның бір бөлімі «Service de la Propagande aérienne» (Әуе үгіт-насихат қызметі) болды, оны профессор Тоннелат және Жан Жак Вальц басқарды, алсациялық суретші «Ханси» атты кодовый есіммен белгілі болды. Француздар көбінесе тек суреттерден тұратын жапырақшаларды таратты, бірақ АҚШ президенті Вудро Вильсонның неміс газеттерінде ауыр редакцияланған «Он төрт тармақ» атты толық мәлімдемесі француздықтар тарапынан әуеде таратылды.

The start of modern psychological operations in war is generally dated to World War I. By that point, Western societies were increasingly educated and urbanized, and mass media was available in the form of large circulation newspapers and posters. It was also possible to transmit propaganda to the enemy via the use of airborne leaflets or through explosive delivery systems like modified artillery or mortar rounds. At the start of the war, the belligerents, especially the British and Germans, began distributing propaganda, both domestically and on the Western front. The British had several advantages that allowed them to succeed in the battle for world opinion; they had one of the world's most reputable news systems, with much experience in international and cross cultural communication, and they controlled much of the undersea communications cable system then in operation. These capabilities were easily transitioned to the task of warfare. The British also had a diplomatic service that maintained good relations with many nations around the world, in contrast to the reputation of the German services. While German attempts to foment revolution in parts of the British Empire, such as Ireland and India, were ineffective, extensive experience in the Middle East allowed the British to successfully induce the Arabs to revolt against the Ottoman Empire. In August 1914, David Lloyd George appointed a Member of Parliament (MP), Charles Masterman, to head a Propaganda Agency at Wellington House. A distinguished body of literary talent was enlisted for the task, with its members including Arthur Conan Doyle, Ford Madox Ford, G. K. Chesterton, Thomas Hardy, Rudyard Kipling and H. G. Wells. Over 1,160 pamphlets were published during the war and distributed to neutral countries, and eventually, to Germany. One of the first significant publications, the Report on Alleged German Outrages of 1915, had a great effect on general opinion across the world. The pamphlet documented atrocities, both actual and alleged, committed by the German army against Belgian civilians. A Dutch illustrator, Louis Raemaekers, provided the highly emotional drawings which appeared in the pamphlet. In 1917, the bureau was subsumed into the new Department of Information and branched out into telegraph communications, radio, newspapers, magazines and the cinema. In 1918, Viscount Northcliffe was appointed Director of Propaganda in Enemy Countries. The department was split between propaganda against Germany organized by H. G Wells, and propaganda against the Austro Hungarian Empire supervised by Wickham Steed and Robert William Seton Watson; the attempts of the latter focused on the lack of ethnic cohesion in the Empire and stoked the grievances of minorities such as the Croats and Slovenes. It had a significant effect on the final collapse of the Austro Hungarian Army at the Battle of Vittorio Veneto. At the start of the war, the French government took control of the media to suppress negative coverage. Only in 1916, with the establishment of the Maison de la Presse, did they begin to use similar tactics for the purpose of psychological warfare. One of its sections was the "Service de la Propagande aérienne" (Aerial Propaganda Service), headed by Professor Tonnelat and Jean Jacques Waltz, an Alsatian artist code named "Hansi". The French tended to distribute leaflets of images only, although the full publication of US President Woodrow Wilson's Fourteen Points, which had been heavily edited in the German newspapers, was distributed via airborne leaflets by the French.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Адольф Гитлер Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар қолданған психологиялық соғыс тактикасына зор ықпал етті және Германияның жеңілісін осы пропаганданың сарбаздарға тигізген әсеріне байланысты деп санады. Ол алдағы онжылдықтарда неміс халқының санасын өзгерту үшін жаппай пропаганданы пайдалануға бел буды. Өз қозғалысын «Үшінші Рейх» деп атау арқылы ол көптеген азаматтарды оның ісінің уақытша мода емес, олардың болашағы екеніне көндіре алды. 1933 жылы Гитлер билікке келген кезде Йозеф Геббельс үгіт-насихат министрі болып тағайындалды және Гитлерді Германияны құтқаратын мессиялық тұлға ретінде бейнеледі. Гитлер бұны өзінің сөздерінің күшті әсерін күшейту үшін пайдаланды. Германияның Чехословакияға басып кіру жоспары «Жасыл жоспар» психологиялық соғысқа кең мүмкіндік берді, ол чехословакиялық азаматтар мен үкіметке, сондай-ақ Чехословакияның одақтастарына бағытталды. Бұл Германияның Мюнхен келісіміне дейін Чехословакияны басып алуына, Ұлыбритания мен Францияның келісімін қамтамасыз етуіне және минималды шығынмен соғыстан сақталуына мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, британдықтар «Саяси соғыс жүргізу басқармасын» құрып, үгіт-насихатты өндіріп, таратуға кірісті. Күшті радио хабар тарату станциялары арқылы бүкіл Еуропаға хабар тарату мүмкін болды. Сефтон Делмер бірнеше радиостанциялар арқылы неміс әскерлерінің арасында танымал болатын, бірақ олардың моральдық рухын әлсірететін жаңалықтарды тарататын табысты қара пропаганда науқанын жүргізді. Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль немістерге қарсы үгіт-насихат үшін радио хабарларын пайдаланды. Черчилль алдауды жақтады, ол: «Соғыс уақытында шындық соншалықты құнды, оған әрқашан жалғанның күзетшісі болуы керек» деді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар алдауды кеңінен қолданды – көптеген жаңа техникалар мен теорияларды жасады. Бұл кездегі басты тұлғалар 1940 жылы Дадли Кларк құрған «А» күштері және 1942 жылы Джон Беван басқарған «Лондонды бақылау бөлімі» болды. Кларк әскери алдаудың көптеген стратегияларын енгізді. Оның ойдан шығарылған әскерлердің құрамын, визуалды алдауды және қос агенттерді біріктіру туралы идеялары соғыс кезінде одақтастардың алдау стратегиясын анықтауға көмектесті, сондықтан оны «Екінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбританияның ең ұлы алдаушысы» деп атады. Нормандияға одақтас әскерлерінің басып кіруіне дейін психологиялық соғыста көптеген жаңа тактикалар ойлап табылды. «Қорғаныс операциясы» жоспары неміс жоғарғы басшылығын басып кіру күні мен орны туралы адастырудың жалпы стратегиясын белгіледі, бұл сөзсіз орын алатын болды. Жоспарлау 1943 жылы «Лондонды бақылау бөлімінің» (LCS) басшылығымен басталды. «Жаэль жоспары» деп аталатын стратегия жобасы Тегеран конференциясында одақтас жоғарғы басшылығына ұсынылды. «Фортитуд операциясы» немістерді жоғары әскери күштерге ие екеніне сендіруге бағытталды, олар үшін ойдан шығарылған әскерлер, басып кіруге дайындық үшін жасалма операциялар және одақтастардың әскерлік құрамы мен соғыс жоспарлары туралы жалған ақпараттар пайдаланылды. Ағылшын арнасында күрделі теңіз алдаулары («Glimmer», «Taxable» және «Big Drum» операциялары) жүргізілді. Шағын кемелер мен ұшақтар Па-де-Кале, Кап-д’Антифер және нақты басып кіру күшінің батыс жағындағы басып кіру флотын имитациялады. Сонымен қатар «Титаник операциясы» аясында Корольдік әуе күштері Нормандияға қону орнының шығысына және батысына жалған парашютистерді тастады. Алдау екіжақты агенттерді, радиобайланысты және визуалды алдауды пайдалану арқылы жүзеге асырылды. Британдық «Қосқанда» тыңшылыққа қарсы операциясы соғыстың басынан-ақ өте табысты болды және LCS одақтастардың басып кіру жоспарлары туралы жалған ақпаратты кері жіберу үшін қос агенттерді пайдалана алды. Солтүстік Африкадағы науқан кезінде макеттік танктер мен басқа да әскери техниканы қоса алғанда, визуалды алдау әзірленді. «Бодигард» үшін қолдан жасалған жабдықтар жасалды, атап айтқанда, Кале маңында басып кіру болады деген әсерді беру үшін қалталық десанттық кемелер жиналды. Операция стратегиялық сәттілікке жетті және Нормандияға қону неміс қорғанысын күтпеген жерден ұстады. Алдауды жалғастыру, десантты Кале аймағына болашақтағы басты шабуылдан алаңдату ретінде көрсету Гитлерді Каледен нақты майданға күштерді ауыстыруды жеті аптаға созды.

Adolf Hitler was greatly influenced by the psychological tactics of warfare the British had employed during World War I, and attributed the defeat of Germany to the effects this propaganda had on the soldiers. He became committed to the use of mass propaganda to influence the minds of the German population in the decades to come. By calling his movement The Third Reich, he was able to convince many civilians that his cause was not just a fad, but the way of their future. Joseph Goebbels was appointed as Propaganda Minister when Hitler came to power in 1933, and he portrayed Hitler as a messianic figure for the redemption of Germany. Hitler also coupled this with the resonating projections of his orations for effect. Germany's Fall Grün plan of invasion of Czechoslovakia had a large part dealing with psychological warfare aimed both at the Czechoslovak civilians and government as well as, crucially, at Czechoslovakia's allies. It became successful to the point that Germany gained support of UK and France through appeasement to occupy Czechoslovakia without having to fight an all out war, sustaining only minimum losses in covert war before the Munich Agreement. At the start of the Second World War, the British set up the Political Warfare Executive to produce and distribute propaganda. Through the use of powerful transmitters, broadcasts could be made across Europe. Sefton Delmer managed a successful black propaganda campaign through several radio stations which were designed to be popular with German troops while at the same time introducing news material that would weaken their morale under a veneer of authenticity. British Prime Minister Winston Churchill made use of radio broadcasts for propaganda against the Germans. Churchill favoured deception; he said "In wartime, truth is so precious that she should always be attended by a bodyguard of lies.". During World War II, the British made extensive use of deception – developing many new techniques and theories. The main protagonists at this time were 'A' Force, set up in 1940 under Dudley Clarke, and the London Controlling Section, chartered in 1942 under the control of John Bevan. Clarke pioneered many of the strategies of military deception. His ideas for combining fictional orders of battle, visual deception and double agents helped define Allied deception strategy during the war, for which he has been referred to as "the greatest British deceiver of WW2". During the lead up to the Allied invasion of Normandy, many new tactics in psychological warfare were devised. The plan for Operation Bodyguard set out a general strategy to mislead German high command as to the date and location of the invasion, which was obviously going to happen. Planning began in 1943 under the auspices of the London Controlling Section (LCS). A draft strategy, referred to as Plan Jael, was presented to Allied high command at the Tehran Conference. Operation Fortitude was intended to convince the Germans of a greater Allied military strength than was the case, through fictional field armies, faked operations to prepare the ground for invasion and "leaked" misinformation about the Allied order of battle and war plans. Elaborate naval deceptions (Operations Glimmer, Taxable and Big Drum) were undertaken in the English Channel. Small ships and aircraft simulated invasion fleets lying off Pas de Calais, Cap d'Antifer and the western flank of the real invasion force. At the same time Operation Titanic involved the RAF dropping fake paratroopers to the east and west of the Normandy landings. The deceptions were implemented with the use of double agents, radio traffic and visual deception. The British "Double Cross" anti espionage operation had proven very successful from the outset of the war, and the LCS was able to use double agents to send back misleading information about Allied invasion plans. The use of visual deception, including mock tanks and other military hardware had been developed during the North Africa campaign. Mock hardware was created for Bodyguard; in particular, dummy landing craft were stockpiled to give the impression that the invasion would take place near Calais. The Operation was a strategic success and the Normandy landings caught German defences unawares. Continuing deception, portraying the landings as a diversion from a forthcoming main invasion in the Calais region, led Hitler into delaying transferring forces from Calais to the real battleground for nearly seven weeks.

Вьетнам соғысы

АҚШ Вьетнам соғысы кезінде психологиялық соғыс жүргізудің кең ауқымды бағдарламасын іске қосты. «Феникс» бағдарламасының екі мақсаты болды: Оңтүстік Вьетнамның Ұлттық азаттық фронтының (ҰАФ немесе Вьетконг) қызметкерлерін жою және кез келген ықтимал жанашырларды немесе жай ғана қолдау білдіргендерді қорқыту. «Феникс» бағдарламасы барысында 19 000-нан астам ҰАФ қолдаушысы қаза тапты. «Жолшыбайтын жан» операциясы аясында АҚШ әскерлері де бұрмаланған адам дауыстарын жазып алып, түнде оларды ойнатып, вьетнамдық сарбаздарға өлгендердің кек алу үшін оралғанын сіңірді. Вьетконг және оның күштері де осы соғыста психологиялық соғыс бағдарламасын қолданды. Трин Тхи Нго, сондай-ақ Тху Хунг және Ханой Ханна деген аттармен де танымал, вьетнамдық радио хабаршысы болды. Ол Солтүстік Вьетнам үшін АҚШ әскерлеріне бағытталған ағылшын тілінде хабарлар таратты. Вьетнам соғысы кезінде Нго америкалық сарбаздар арасында Ханой радиосындағы үгіт-насихат хабарларымен танымал болды. Оның сценарийлерін Солтүстік Вьетнам армиясы жазды, олардың мақсаты сарбаздарды қорқытып, өздерінің бекеттерін тастап кетуге мәжбүрлеу болды. Ол күніне үш рет хабар тарататын, жаңадан қаза тапқан немесе тұтқындалған американдықтардың тізімін оқитын, ал АҚШ-тың Вьетнам соғысына қатысуының әділетсіз және адалсыз екеніне көндіру үшін, сондай-ақ ностальгия мен үй сағынышы сезімін ояту үшін танымал американдық соғысқа қарсы әндер ойнататын. Типик хабарлама былай басталады:

— Қайдасың, GI Джо? Менің ойымша, көптеріңіз соғыстың қалай жүріп жатқаны туралы жеткілікті хабардар емессіздер, тіпті осында болуыңыздың себебін түсіндіру туралы да ештеңе білмейсіздер. Не болып жатқанынан түк түсінбестен, соғысқа өлуге немесе өмір бойы мүгедек болуға бұйрық беруден жаман жағдай жоқ.

21 ғасыр

ЦРУ Никарагуадағы Сандинист үкіметін тұрақсыздандыру үшін контра әскерлерін кеңінен пайдаланды. ЦРУ панамалықтарға қарсы лицензияланбаған теледидар хабарларын тарату арқылы психологиялық соғыс тактикасын қолданды. АҚШ үкіметі Куба үкіметіне қарсы Маямидегі (Флорида штаты) "TV Marti" арнасы арқылы үгіт-насихат жүргізді. Бірақ Куба үкіметі "TV Marti" сигналдарын кедергілеуге қол жеткізді. Ирак соғысында АҚШ-тың "Шок пен қорқыту" кампаниясын қолдануы Ирак армиясының психологиялық тұрғыдан әлсіреуіне және күресу ниетін жоюға әкелді. Киберкеңістікте әлеуметтік желілер дезинформацияны кеңінен таратуға мүмкіндік берді. Сарапшылар Сирия азамат соғысы мен 2014 жылғы Украинадағы Ресейдің әскери араласуы кезінде әлеуметтік желілерде таратылған, мүмкін мемлекеттік қолдаумен жасалған, өңделген немесе бұрмаланған фотосуреттердің куәліктерін тапты. 2022 жылы Meta және Стэнфорд интернет обсерваториясы бес жыл бойы жеке басын жасыруға тырысқан АҚШ әскерімен байланысты адамдардың Орталық Азия және Таяу Шығыста ықпал ету операциясы аясында Balatarin, Facebook, Instagram, Odnoklassniki, Telegram, Twitter, VKontakte және YouTube сияқты әлеуметтік желілерде жалған шоттар жасағанын анықтады. Олардың негізінен араб, парсы және орыс тілдеріндегі жазбалары Иран, Қытай және Ресейді сынап, Батысқа жақын көзқарастарды білдірді. Деректер бұл іс-қимылдардың бір операция емес, бірнеше жасырын кампаниялар екенін көрсетті. Оңтүстік және Шығыс Қытай теңіздеріндегі операцияларда АҚШ және Қытай "танымдық соғысқа" қатысты, ол күш көрсету, қойылған фотосуреттер мен дезинформация таратуды қамтиды. "Танымдық соғыс" терминінің ресми түрде қолданыла бастауы 2013 жылы Қытайдың саяси риторикасымен байланысты.

Қытай

АҚШ әскери сарапшыларының пікірінше, жаудың санасына шабуыл жасау – Қытай Халық Республикасының әскери стратегиясының маңызды бөлігі. Бұл соғыс түрі Сунь Цзының «Соғыс өнері» және «Отыз алты стратегия» еңбегінде баяндалған қытайлық стратегиялық тәсілдерге негізделген. Қытай үкіметі өзінің қарсыластарымен қарым-қатынаста коммунистік жақтастарды жұмылдыру үшін марксизмді пайдалануы, сондай-ақ, басқа елдерді Қытайдың мүддесіне қарай әрекет етуге ықпал ету үшін экономикалық және әскери күшін көрсетуі күтілуде. Қытай үкіметі сонымен қатар, өз халқына бағытталған үгіт-насихатты қатаң бақылау үшін БАҚ-ты бақылауға тырысады.

Франция

Centre interarmées des actions sur l'environnement – бұл 300 сарбаздан тұратын ұйым, оның міндеті француз қарулы күштерінің төрт түріне психологиялық соғыс қабілеттерін қамтамасыз ету болып табылады. Әсіресе Мали және Ауғанстанға орналасқан оның миссиясы "жергілікті актерлермен жұмыс істеп жүрген француз күштерінің әрекеттерін жақсы түсіндіру және қабылдауға жәрдемдесу, осы арқылы олардың сенімін жеңіп алу: халыққа тікелей көмек көрсету, қайта құру нысандарын басқару, халықпен, элиталармен және жергілікті сайланған өкілдермен ықпалдастық коммуникацияны жүзеге асыру" болып табылады. Орталық талдау, ықпалдастыру, сараптама және оқыту салаларында мүмкіндіктерге ие.

Германия

Германияның Бундесверінде Оперативтік коммуникация орталығы ПСИОП күш-жігеріне жауапты. Орталық Кибер және ақпараттық домен қызметі тармағына бағынышты, бірнеше IT және электрондық соғыс батальондарымен бірге, және шамамен 1000 сарбаздан тұрады. Неміс ПСИОП күштерінің бір жобасы – мыңдаған ауғандықтар тыңдайтын Stimme der Freiheit (Sada e Azadi, Азадықтың дауысы) радиостанциясы. Тағы бір жоба – неміс сарбаздары НАТО құрамында қызмет ететін Косово және Ауғанстанда түрлі газеттер мен журналдарды жариялау.

Иран

Иран үкіметі 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатын сол кезде болып жатқан халық наразылығына қарсы психологиялық операция ретінде пайдалану жоспары болды.

Израиль

Израиль үкіметі мен оның әскері психологиялық соғыс қолданады. 2021 жылы Израильдің "Хаарец" газеті "Абу Али Экспресс" атты, Telegram және Twitter-дегі танымал жаңалықтар бетінің, "араб мәселелеріне" арналған деп мәлімделгенін, шындығында Израиль қорғаныс күштеріне жалақы төленген еврей израильдік кеңесші басқаратынын жариялады. IDF-тің психологиялық операцияларға арналған аккаунты Израиль және халықаралық БАҚ-та сілтеме келтірілген бірнеше маңызды хабарлардың көзі болды.

Ұлыбритания

Британдықтар Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда психологиялық соғыс жүргізуді қолданған алғашқы ірі әскери державалардың бірі болды. Қазіргі Британдық Қарулы Күштерде Психологиялық операциялар 15 психологиялық операциялар тобы арқылы жүзеге асырылады. (МИ5 және Құпия барлау қызметіне де қараңыз). Психологиялық операциялар тобы 150-ден астам қызметкерден тұрады, оның шамамен 75-і – қарулы күштердің штаттық құрамында, ал 75-і – резервте. Топ, операциялық және тактикалық жағдайлардағы психологиялық операцияларды жүргізудегі әскери командирлерге қолдау көрсетеді. Топ 1991 жылғы Перс шығанағы соғысынан кейін құрылған, содан бері операциялық қажеттіліктерге байланысты айтарлықтай кеңейді және 2015 жылдан бастап бұрынғы Қауіпсіздікке көмек көрсету тобы деп аталған 77-ші бригаданың құрамына кірді. 2015 жылдың маусым айында Глен Гринвальд жариялаған NSA файлдары, британдық барлау агенттігі GCHQ-дегі JTRIG тобының онлайн қауымдастықтарды жасырын түрде манипуляциялауы туралы мәліметтерді ашты. Бұл JTRIG-тің мақсатына сәйкес келеді: жауларды "жою, қанағаттандырмау, әлсірету және бұзу" арқылы "сенімсіздендіру", дұрыс емес ақпарат тарату және олардың байланысын тоқтату. 2019 жылдың наурыз айында Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің Қорғаныс ғылымдары және технологиялық зертханасы (DSTL) психологиялық соғыстың жаңа әдістерін әзірлеу жобасы аясында қару-жарақ компаниялары мен университеттерге 70 миллион фунт стерлингтік көмек іздеп отыр. Жоба "Адам және әлеуметтік ғылымдар зерттеу қабілеті" (HSSRC) деп аталады.

Америка Құрама Штаттары

Психологиялық соғыс термині 1941 жылы Германиядан АҚШ-қа көшіп келген деп саналады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Бірлескен штаб басшылары психологиялық соғысты кеңінен анықтады, былай десті: "Психологиялық соғыс жаудың санасына ықпал ету үшін кез келген құралды қолданады. Бұл құралдардың психологиялық әсері олардың нәтижесінен туындайды, құралдың өзінен емес". АҚШ Қорғаныс министрлігі қазіргі уақытта психологиялық соғысты былай анықтайды: "Ұлттық мақсаттарға қол жеткізу үшін жаушы шетелдік топтардың пікірлерін, сезімдерін, көзқарастарын және мінез-құлқын өзгерту мақсатымен жоспарланған үгіт және басқа да психологиялық әрекеттердің қолданылуы". Бұл анықтама АҚШ-тың психологиялық операциялар қабілеттерінің маңызды бөлігіне үгіт-насихат және, демек, қарсы үгіт-насихат кіретінін көрсетеді. 3–53 бірлескен жарияланым шетелдік көздерден келген үгіт-насихатқа қарсы тұру үшін ақпараттық жұмысты пайдалану бойынша нақты саясатты белгілейді. АҚШ-тың психологиялық операцияларының мақсаты – АҚШ мүдделеріне сәйкес келетін көзқарастар мен мінез-құлықты тудыру немесе нығайту. Арнайы әрекеттер орталығы (ААО) – Орталық барлау агенттігінің Операциялар дирекциясының бөлімшесі, жасырын әрекеттер мен "арнайы әрекеттерге" жауапты. Бұл арнайы әрекеттерге жасырын саяси ықпал ету (психологиялық операцияларды қамтиды) және жартылай әскери операциялар кіреді. ААО-ның саяси ықпал ету тобы – осы операцияларды жасырын түрде жүргізуге рұқсат етілген АҚШ-тың жалғыз бөлімшесі және осы саладағы басты бөлімше саналады. 2022 жылдың қыркүйегінде әлеуметтік желі компаниялары күдікті АҚШ әскери операциясын анықтағаннан кейін жасырын ақпараттық соғысқа аудит жүргізілді.