Кіріспе
Батопилас () - Мексиканың Чиуауа штатында Батопилас өзенінің бойында орналасқан Батопилас каньонының түбінде орналасқан шағын қала. 2010 жылы Батопилас қаласында 1220 адам тұратын. Қала теңіз деңгейінен биіктігі - 6 м. Қала тік аңғар қабырғаларымен шектелген тар аңғарда орналасқан. Мексика үкіметі оны 2012 жылдың 19 қазанында Pueblo Mágico деп жариялады. Батопилас 18 ғасырдың басынан 20 ғасырдың басына дейін күміс кендерінің танымал орталығы болды.
Batopilas (batoˈpilas) is a small town, and seat of the surrounding municipality of the same name, in the Mexican state of Chihuahua, located along the Batopilas River at the bottom of the Batopilas canyon, part of the Copper Canyon. As of 2010, the town of Batopilas had a population of 1,220. Its elevation above sea level is The town is situated in a narrow valley, bordered by steep canyon walls. The government of Mexico declared it a Pueblo Mágico on October 19, 2012. Batopilas was a prominent silver mining center from the early 18th to the early 20th century.
Этимология
Аймақтың жергілікті халқы, Тарахумара немесе Рарамури үндістері бұл аймақты Бачотигори деп атады, яғни "жабық сулар орны", өйткені олар каньонды және оның тропикалық өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің молдығын Чихуахуа тауларының осы дөрекі бөлігі арқылы саяхаттайтын испан зерттеушілеріне сипаттады. Батопилас - бұл жергілікті Бачотигори сөзінің испанша нұсқасы.
Тарих
Тарахумара үндістері 1632 жылы Рио-Батопилас өзенінің бойында күміс тауып алған испан зерттеушісіне дейін бұл аймақта күміс бар екенін білген. Бұл табылған жер өзеннің өзенінде, жағалауға жақын жерде, ал күміс кені таза ақ және жылтыр болды. Кен орнының атауы Невада кен орнының атауы болды, өйткені оның кенінің түсі ақ, Невада испан тілінде "қармен қапталған" дегенді білдіреді. Испаниялық барлаушылар күміс кенінің үлгілерін Мексикаға алып барып, Испанияға жөнелтті. 1845 жылға дейінгі кезеңнен бастап, 1740 жылы және 1845 жылы аймақты қиратып кеткен екі үлкен өртке байланысты жергілікті деректердің өте аз саны бар. Бұл туралы мәліметтердің көбісі Мадридтегі Колониалды архивтердегі құжаттардан алынған.
Испан дәуірі (1708-1821)
Батопилас 1708 жылы Педро де ла Круз Гуадалупе деп атаған жақын маңдағы шахтаға дәулет берген кезде ресми түрде құрылды. Уақыт өте келе кен орындары ашылып, қала көлемі де, маңызы да өсті. Ең көрнекті құрылыстардың бірі - Хасиенда Сан-Мигель, бастапқыда он жетінші ғасырдың ортасында, Рио-Батопиластан отыз фут жоғары, қалаға қарама-қарсы тұрды. 1740 жылдары оны ортағасырлық стильдегі қорғанға айналдырған Дон Хуан Хосе де Ривольта кеңейтіп, қайта салды. Ривольта Батопиласта байлық құрды және аймақта айтарлықтай билік жүргізді, басқа да атақтармен қатар, алкальде (мэр) атағын иеленді. Ривольта қайтыс болғаннан кейін, бақшада бірнеше бай күміс тамырларын ашқан Рафаэль Алонзо Пастрана болды. 1730 - 1750 жылдар аралығында Пастрана тамырлары 48 миллион песо өндірді деп есептейді, бұл оның иесіне әлемдегі ең бай адамдардың бірі болды. Пастрана ферманы одан әрі кеңейтіп, тұрғын үйлерді және кен өңдеу қондырғыларын кеңейтті. XVIII ғасырдың аяғында дон Анхель Бустаманте Хасиенда мен Кармен кенішін иеленді. 1790 - 1820 жылдар аралығында кен орнында 30 миллион песодан астам күміс кені өндірілді. Батопилас қайтыс болғаннан кейін және Тәуелсіздік соғыстары (1810 - 1821) аяқталғаннан кейін, Батопилас тозып, он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысына дейін нашарлай берді. 1840 жылы Батопиласта 10 отбасы ғана қалды. Жаңадан сатып алынған мүлік 1862 жылы жаңадан құрылған Батопилас күміс өндірісі компаниясына берілді. Батопилас күміс өндірісі компаниясының басқарушысы болған кезінде Робинсон өзін прагматикалық, пайдаға бағытталған іскер және жақсы дипломат ретінде танытты. Ол тиімділікті арттыру үшін тау-кен және балқыту жұмыстарына кішігірім өзгерістер енгізді. Қаланың өзі ұлғайып, мексикалықтар, американдықтар, тарахумаралық үндістер, африкалықтар, қытайлық иммигранттар аралас топқа айналды. Батопилас бұл кезде шахталар, жезөкшелер мен жолаушылар тұрып жатқан шатырлар жинағы болды. Шахталар компания мен оның акционерлерін өте бай етті, ал жергілікті халық негізінен кедей және тамақтанудан қалады. 1860 және 1870 жылдары күміс пен күміс кендері оңтүстікке Мазатлан портына жеткізілді, одан Сан-Францискоға, Азияға немесе Нью-Йорк қаласына Тынық мұхиты пошта пароход компаниясының кемелері арқылы жеткізілді. Мексика бұл процедурадан ешқандай салықтар мен алымдар алмады, бұл ақырында 1872 жылы президент Себастьян Лердо де Техада компаниядан барлық күмісті Чиуауа қаласында жаңадан құрылған шаққыханаға жіберуді талап етті. Француздық шабуыл кезінде Мексикада тұрақтылық пен саяси жанжалдың жалғасуы, содан кейін генерал Порфирио Диаздың көтерілісі Робинсонды әлсіретті. Ол екі ұлы мен екі немересін тайфуннан жоғалтты, сондықтан АҚШ-қа оралып, компанияны 1876 жылы сатуға шешім қабылдады. Ақыры ол оны 1879 жылы Вашингтонның бұрынғы губернаторы Александр Шепард бастаған топқа 600 000 долларға сатып жіберді. Джон Робинсонның тұсында қол жеткізілген жақсартулар өте қарапайым болса да, қала қайтадан аяққа тұруға қабілетті болды, бұл мемлекеттік үкімет байқамай қалды. 1877 жылдың 2 маусымында жаңа Андрес-дель-Рио кантоны құрылды, оның орталығы Батопилас болды. Джон Робинсонның тұсында қанша күміс қазылып алынғаны белгісіз, бірақ оның құны шамамен 3,000,000 доллар деп бағаланады. Робинсоннан айырмашылығы, ол жергілікті саясаттан, бандиттермен күресуден немесе еңбек қатынастарын өзгертуден аулақ болды, Шепард Батопиласта алғашқы жылдары компания сарапшылары мен жергілікті лауазымды адамдарды америкалықтармен және оған адал адамдармен алмастыру арқылы бақылау орнатты. Ол еңбек қатынастарын өзгертіп, капиталистік жалдануды жалақы жүйесіне енгізді, Сан-Мигель hacienda күзетшілерінің санын көбейтті және Батопилас айналасындағы ұйымдасқан бандитизмді жойды. Сан-Мигель туннелі, ол оппортунистикалық түрде Порфирио Диас туннелі деп қайта аталды, кеңейтілді, мысық тартылатын кен вагондарын айналдыратын рельстер салынды, кенді өңдеу үшін Гациендадағы балқыту цехына жеткізу үшін өзеннен жаңа көпір салынды. Сондай-ақ өңдеу зауытына жаңа моторлы жабдық орнатылды. 1883 жылы компания 1 миллион 250 мың фунт тазартылған күміс өндірді. Диазмен достық қарым-қатынас арқылы Шепард 132,779 акр жерді, оның ішінде ранчо мен ағаш алқаптарын және кен өндіру концессияларын иеленді. 1887 жылы Шепард Батопилас Консолидацияланған Тау-кен компаниясын құрды, оған 350 жеке жұмыс және бастапқы Батопилас Тау-кен компаниясына тиесілі 10 компания кірді. Осы уақытқа дейін Батопилас халқының с...
Соңынан (1921-қа дейінгі уақыт)
Американың кері қайтуы мен кен орнын жабуынан кейін компанияның меншігі Мексиканың аграрлық реформасының бөлігі ретінде каньон тұрғындары арасында бөлінді. 1990 жылдардың аяғында Батопилас ауданында 2 369 отбасыға 670 000 акр жер берілді. Бөлінген жердің барлығы дерлік тек ешкі жайылымына жарамды, ал 16000 акр жер ғана егіндік жер ретінде пайдаланылуы мүмкін. 1980 жылдары Батопилас Чихуахуа штатында ешкі өсірудің жетекші орталығы болып саналды. Көпшілігі кетіп қалды, 1930 жылдардың ортасына дейін Батопиласта 400-ден аса адам ғана қалды. 1940 жылы қаланы тасқын су басып, Шапардтың су электр станциясы қираған болатын. 1930 жылдардың ортасында және 2-дүниежүзілік соғыс кезінде минералдық бағалар қалпына келді, ал олар Батопиласқа айтарлықтай әсер етпесе де, Ла Буфадағы жақын маңдағы мыс зауыттары әсер етті. 1940 жылдары тау-кен компаниясы таулар мен каньондар арқылы бір жолақты топырақ жолды кесіп, Крилді Ла Буфаға жалғастырды. 1975 жылы Ла Буфадан Батопиласқа дейінгі жол құрылысы басталып, 1978 жылы аяқталды, бұл қаланың оқшаулануын бұзады. 1984 жылы есірткі өндірушілерді даладан тауларға айдап жіберген соң, Батопилас пен Сиерра Тарахумарадағы басқа да шалғай аудандар картелдердің қолына түсті. Жақында Батопилас қаласының бұрынғы мэрі өлім жазасына кесілгені, ал қазіргі мэріне адам өлтіру әрекеті жасалып, ол аман қалған. Батопила шахталарынан қанша күміс өндірілгенін анықтау қиын, бір бағалау бойынша (Уилсон мен Панцнер) аймақтағы шахталар Норвегиядағы Конгсбергтің атақты күміс шахтасынан жеті есе көп күміс өндірді. Қазіргі уақытта Батопиласта шахталар аз өндіріледі, бірақ жалпы аймақта әлі де барлау жұмыстары жүргізіліп жатыр.
География
Батопилас қаласы Батопилас өзенінің бойында, осы атаумен аталған каньонның ең тар бөлігінде орналасқан. Өзеннің оң жағалауында 5 км-ге созылады. Сыртқы әлеммен негізгі байланыс - жаңадан аяқталған Батопилас жолы арқылы Самачике қауымы арқылы жүретін Крилге бес сағаттық автобус байланысы. Жол кеңейтіліп, асфальт төселді және 2016 жылы жалпы құны 1,221,000,000 песо болатын жаңа Ла Буфа көпірі тұрғызылды. Батопиластан 5 шақырымдай жердегі Сатевоның едәуір тасталған қауымына дейін құмдық жол созылады. Бастапқы жолды 1990 жылы аймақта барлау жұмыстарын жүргізген кезде ірі тау-кен компаниясы Peñoles салған. 1993 жылы бір жолақты жол Сан-Игнасиоға дейін, ал одан Синалоа штатының шекарасына дейін созылды.
Климат
Батопилас климаты үш климаттық типтің шекарасына жатады: Aw, тропикалық саванна; Cwa, ыстық жаз және құрғақ қыстармен субтропикалық; және BSh. ыстық, жартылай құрғақ дала. Климатты классификациялаудың Кёппен жүйесі бойынша климат Cwa болып табылады. Климатты классификациялау жүйесіне сәйкес климат BShl: жарым құрғақ далалық, жаз ыстық, қыс жұмсақ.
Туризм
Тау-кен өндірісінде пайда болған ірі байлықтарды Батопиластың белгілі адамдарына тиесілі бірнеше хасиендаларда байқауға болады. Олардың ішіндегі ең көрнектісі, Хасиенда Сан-Мигель деп аталатын, 1880 жылы Александр Шепард Батопиласқа көшіп келгеннен кейін қайта салынған және кеңейтілген. Бұл қаладан өзеннің арғы жағында орналасқан және Шепардтің тұрып жатқан кезінде ең өнімді шахта болған. Қалашық ұзақ уақыттан бері қираған күйде, тек қонақ үй мен жергілікті отбасылар тұрып жатқан бірнеше шатырлар ғана бар, олар қонақтарға аз ақыға (10 песо 2017 жылы). Басқа да бау-бақшалар Антигуа Каса-де-Рая, Ла-Каса Курал, Ла-Каса Бигглер және Маркиз Анхель де Бустамантедің резиденциясы Каса-Барфусонды қамтиды. Шағын орталық аймақта бірнеше мейрамханалар мен қонақ үйлер бар, сондай-ақ Музео де Батопилас орналасқан. Бұл шағын көрмеде қаланың тау-кен өнеркәсібімен байланысты ақпарат пен артефакттер бар. Батопиластан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 5 миль (8 км) жерде 1760 және 1764 жылдар аралығында иезуиттер салған Миссия Анхель Кустодио Сатево орналасқан. Бұл шіркеу оқшаулауына байланысты ерекше болып табылады және жиі "Жоғалған миссия" деп аталады. 1767 жылы Иса қоғамы қуып шығарылғаннан кейін, миссияны Батопилас қаласы өз қолына алды және собор 1974 жылға дейін Францискандарға берілгенге дейін елеусіз қалды. Ғимарат 2006-2010 жылдары қалпына келтірілді.
Танымал мәдениетте
Батопилас - актерлер Марлон Брандо мен Алекс Монтойяның 1966 жылғы "Аппалуза" голливудтық фильміндегі пулькериядағы ұзақ, дискурсивті, бірақ өте қызу әңгімелесуінің тақырыбы.