Кіріспе

Субмәдениет – құндылықтары мен мінез-құлық нормалары басым ағымның нормаларынан өзгеше болатын мәдениет. Контрмәдениет – құндылықтары мен мінез-құлық нормалары басым ағымның нормаларынан айқын түрде ерекшеленетін, кейде тікелей қарсы келетін мәдениет. Контрмәдени қозғалыс белгілі бір дәуірдегі нақты халықтың этикалық көзқарастары мен ұмтылыстарын көрсетеді. Оппозициялық күштер белгілі бір деңгейге жеткенде, контрмәдениеттер күрт мәдени өзгерістерге алып келуі мүмкін. Батыс әлеміндегі контрмәдениеттердің көрнекті мысалдары: Левелерлер (1645–1650), богемиялықтар (1850–1910), Beat Generation (1944–1964) және 1960 жылдардың жаһандық контрмәдениеті (1965–1973). Кейбір ғалымдар контрмәдениеттің пайда болуын Теодор Розакқа байланыстырады. Ол 1960 жылдары Америка, Батыс Еуропа, Жапония, Австралия және Жаңа Зеландияны қамтыған әлеуметтік революция кезінде бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен танымал болды. Ғалымдар "контрмәдениетке" тән сипаттамалар мен ерекшеліктер бойынша пікір келістіруде. "Басым ағым" мәдениетін анықтау да қиын, және оны контрмәдениетпен салыстыру арқылы түсінуге болады. Контрмәдениет бұқаралық мәдениетке (немесе "медиа мәдениетіне") немесе орта таптың мәдениеті мен құндылықтарына қарсы тұруы мүмкін. Контрмәдениет көбінесе ұрпақтар арасындағы қақтығыстар мен ескі немесе ересектердің құндылықтарын қабылдамау ретінде қарастырылады. Контрмәдениеттің саяси мақсаты болуы мүмкін, ал болмауы мүмкін. Ол әдетте қазіргі уақыттағы ықпалды институттарды сынау немесе қабылдамау және жақсы өмір немесе жаңа қоғамға үміттенуді қамтиды. Ол партиялық саясат пен авторитаризмге жағымсыз көзқарас білдіреді. Контрмәдениет мәдени дамуға да әсер ете алады. Джоанна Мартин және Карен Силь сияқты ғалымдар контрмәдениет пен мәдени дамуды "тепе-теңдік сақтау актісі" деп санайды, «контрмәдениеттің негізгі құндылықтары басым мәдениеттің негізгі құндылықтарына тікелей қарсы болуы керек». Сондықтан, басым мәдениет пен контрмәдениет бір-бірімен күрделі қарым-қатынаста болуы керек, әрқайсысы үшін маңызды мәселелерде қарама-қарсы ұстанымдарды ұстана отырып. Бұл теорияға сәйкес, контрмәдениет басым мәдениетке көптеген пайдалы функцияларды ұсына алады, мысалы, «қабылданған және қабылданбаған мінез-құлықтың негіздерін анықтау және инновациялық идеяларды дамыту үшін қауіпсіз орта жасау». 1960 жылдардың соңында хиппилер АҚШ-тағы ең ірі және көзге түсетін контрмәдени топқа айналды. Шила Уайтлидің сөзіне göre, «социологиялық теориядағы соңғы дамулар 1960 жылдарда жасалған теорияларды күрделілендіреді және мәселелі етеді, мысалы, цифрлық технология контрмәдениетті жаңаша түсінуге мүмкіндік береді». Энди Беннетт «контрмәдениеттің әлеуметтік әрекеттерді жіктеу үшін мағыналы термин ретінде социологиялық құндылығына қарсы пікірлер айтуға болатындықтан, бұл термин әлеуметтік және мәдени теориядағы түсінік ретінде сақталады [білу үшін] қабылданған, медиацияланған естелік бөлігі» деп жазады. Дегенмен, «бұл тек утопиялық емес, сонымен қатар антиутопиялық болды және Монтерей мен Вудсток сияқты фестивальдар біріншісін қабылдаған сияқты көрінсе де, Брайан Джонс, Джим Хендрикс, Джим Моррисон және Жанис Джоплин сияқты әйгілі тұлғалардың өлімі, Алтамонттағы нигилистік хаос және Чарльз Мэнсонның көлеңкелі бейнесі оның негізгі мақсатына қараңғы жарық түсірді, бұл бізге «патологиялық мәселелер әлі де бүгінгі әлемде кеңінен таралғанын» еске салады».

Медиа

Кейбір жанрлар мазмұны арқылы қоғамды сынап, мәдениеттердегі қалыпты нормаларға тікелей күдік тудырып, көбінесе заманауи ойлауға қарай өзгерістер жасауға ұмтылады. Мұндай дау-дамайдың көздерін көбінесе Марсель Дюшан сияқты суретшілердің туындыларынан табуға болады, оның 1917 жылғы "Фонтан" шығармасы "өнердің ең негізгі принциптеріне жасалған есептелген шабуыл" ретінде бағаланды. Банкси сияқты даулы суретшілер өз туындыларының көп бөлігін басым ақпарат құралдары мен мәдениеттен алып, көрермендерді туындының мәні мен тақырыптары туралы тереңірек ойлауға итермелейді. Мұның жарқын мысалы – "анархизмнің" ең ірі ұйымдастырылған және көрмеге қойылған жобасы "Дисмаленд", онда "Дисней ханшайымының аты желген қызылша арбасы, [көрінетіндей] ханшайым Диананың қазасын қайта жасап көрсету" сияқты көптеген туындылар ұсынылған.

Музыка

Контрмәдениет музыкада өте айқын, әсіресе жанрларды қабылданатын және статус-квоға сәйкес келетін, ал қабылдамайтын жанрларға бөлу негізінде. Көптеген азшылық топтары қазірдің өзінде контрмәдениет саналатындықтан, олар жасаған және өндірген музыка олардың әлеуметтік-саяси шындықтарын көрсете алады, ал олардың музыкалық мәдениеті олардың контрмәдениетінің әлеуметтік білдірісі ретінде қабылдануы мүмкін. Бұл дэнсхоллда Джулиан Генрикестің "Дыбыстық диаспора" еңбегіндегі негізгі жиіліктер мен негізгі мәдениет тұжырымында көрінеді, онда ол "негіз жамайкалық орта тап үшін осыл, төмендеген, тазартылмаған, әдепсіз және тіпті жануарларға тән" деп сипаттайды және бұл "төменгі жиіліктер, қарапайым төмен жиіліктер және дэнсхоллдағы жоғары ноталардан ерекше төмен тұратын денелік резонанстармен" байланысты. Генрикестің сөзіне сәйкес, "негізгі мәдениет – бұл төменнен бастау алатын, көше мәдениеті, формалды экономикадан толығымен тыс өмір сүретін қалалық таптың өнімі". Музыканың дыбыстық жағынан төмен жиілікті болуы және төмен мәдениеттің көрінісі ретінде қарастырылуы контрмәдениет пен өндірілген музыка арасындағы маңызды байланысты көрсетеді. Музыка негізгі және контрмәдениет деп есептелсе де, ол хип-хоп жанрының коммерциялық тұрғыдан ең табысты және жоғары рейтингтегі жанрлардың бірі болғанына қарамастан, контрмәдениет жанры ретінде танылу арқылы үлкен танымалдыққа ие болуы мүмкін.

Ассимиляция

Көптеген осы суретшілер бұрынғыда тыйым салынғанмен, қазір мәдениетке сіңіріліп, еңбек жолынан шығарлық алаңдаушылықтың себебі емес, себебі олар ашық түрде даулы мәселелерді қозғамайды немесе қазіргі мәдениеттің қағидаларын сынға алмайды. Қорқыныш тудыратын нәрсе болмай, олар басқа суретшілер мен ақпарат құралдарының іздейтін нәзік тенденцияларды бастады.

Денеден шығу

Онлайн-телеуден бас тартудың негізі – офлайн өзара әрекеттесудің денелі сипатына қарамастан, пайдаланушының физикалық жағдайы онлайн өзара әрекеттесуде маңызды емес. Дегенмен, физикалық өмір сүруі маргиналданған немесе контрмәдениетпен қалыптасқан пайдаланушылар үшін (мысалы, бинарлықтан тыс гендерлік идентитілер, этникалық азшылықтар, панк мәдениеті/мода) олардың өмірлік тәжірибесі онлайн өзара әрекеттесулеріне көшетін субъективтілікті құрайды. Шака МакГлоттеннің айтуынша: «Киберкеңістіктің ағылшындығы мен ойыншылдығы, сондай-ақ оның қамтамасыз етуге тиіс жақындықтары денемен байланысты тәжірибелермен тоқтатылған».

Шынымен және тәжірибемен

Интернеттің шынайылық пен тәжірибелер алаңы екенін айтатын аргументтер, оның жеке тұлғаны құрудағы немесе күшейтудегі рөлін көрсетеді. Бұл көзқарас, виртуалды емес әлеуметтік өмірдің нормалары пайдаланушылардың өздерін жеке кездесулерде толыққанды түрде жеткізу мүмкіндігін шектейді, ал онлайн әрекеттесулер бұл кедергілерді жойып, оларға жаңаша идентификациялануға мүмкіндік береді деп тұжырымдайды. Осы зерттеудің бір жолы – онлайн "жеке тұлға туризмі", ол пайдаланушыларға сол жеке тұлғамен байланысты нақты өмірдегі, денеге қатысты тәуекелдерсіз, оны қабылдауға мүмкіндік береді. Осы тәжірибе түріне қатысты сын, "туристке" оның интернеттегі әрекеттесулері беткей болса да, сол жеке тұлғаның өмірі мен тарихын түсінеді деген жалған сезім сыйлайды. Сонымен қатар, бұл, әсіресе, цифрлық контрмәдениет қауымдастықтарына ұнау үшін, адаспау мақсатымен жалған бейнемен жасырыну үшін қолданылғанда зиянды. Дегенмен, әсіресе шеттетуге ұшыраған немесе қаралаған контрмәдениеттер үшін, тәжірибелер пайдаланушыларға олармен сәйкес келетін, бірақ қорқудан жасырып, сол мәдениетпен байланысуға мүмкіндік беретін жеке тұлғаны қабылдауға көмектеседі.

Орны жоқ

Соңғы тәсіл онлайн-коммуникацияны орынсыз деп қарастырады, географиялық қашықтықтың салдары Интернет арқылы жойылғандай болады. Лингель бұл тәсілді технологиялық детерминизм деп санайды, себебі технологияға қолжетімділік арқылы қамтамасыз етілген орынсыздық, құрылымдық теңсіздікті өздігінен шеше алады деген тұжырымға сүйенеді. Сонымен қатар, Марк Грэм Интернеттің қоғамға тигізетін әсерін сипаттауда кеңістіктік метафоралардың тұрақты қолданылуы "адамдардың әртүрлі топтары арасындағы нақты және тең емес билік қатынастарын деполитизациялап, жасыратын офлайн және онлайн әлемге қатысты дуалистік көзқарас тудырады" деп мәлімдейді. Осыған байланысты саяси бейтараптыққа сену, цифрлық контрмәдениетті түсінуге кедерілдіреді. Интернеттегі әлеуметтік-мәдени және билік иерархиясы бағыт-бағдар береді, ал осы бағыт-бағдарлардың салыстыру үшін нүктесі болмаса, цифрлық контрмәдениетті анықтауға негіз жоқ.

Мысалдар

Шолғынға түскен қауымдар көбінесе негізгі бұқаралық ақпарат құралдарында өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін күреседі. Annenberg School for Communication-нің доценті Джесса Лингель өзінің зерттеулерінің бір бөлігі ретінде цифрлық қарсы мәдениеттің мысалдары бойынша далалық зерттеулер жүргізді. Өзінің "Цифрлық қарсы мәдениеттер және қоғамдастық үшін күрес" атты кітабында ол Бруклиннің драг қауымдастығына және олардың әлеуметтік медиа пайдалану қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Queerer Facebook үшін күресіне назар аударды. Драг мәдениетінде көптеген мерекелер мен фестивальдар бар, мысалы, Хэллоуин, Жаңа жыл қарсаңы және Бушвиг, оларды олар жарқын түнгі өмірмен бірге тойлайды. Facebook сияқты әлеуметтік желілерді пайдаланып, мәдени шараларын жариялап, жазып жатқанда, драг қауымдастығы өзінің "драг патшайымдарының экстремалды және контрмәдени" және Facebook-тың жаһандық қауымы арасындағы үлкен айырмашылықты байқады. Бұл айырмашылық 2015 жылы Facebook-тың "шынайы есім" саясатын "рас есім" деп өзгерткенінен кейін, жүздеген драг патшайымдарының аккаунттары жабылып, тоңазытылды, себебі олар заңды есімдерімен тіркелмеген. "Квир мәдениеті" және "маргиналды қажеттіліктері" бар қауымдастықтар әлеуметтік медиа қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін күресуді жалғастыруда, сонымен қатар қазіргі әлеуметтік медиа кеңістігінде интернетті бірнеше ірі технологиялық фирмалар монополиялаған қарсы мәдениеттің сәйкестігін теңестіруде. Жалпы алғанда, саясаттың сипаты радикалды, расистікке қарсы және капитализмге қарсы болды. Мұндай азаттыққа жету үшін сананы көтеру және тікелей әрекеттер қолданылды. Халықтың басым көзқарасы гомосексуализмді моральдық кемшілік деп санайтын және жазалануға тиіс, бұған 1895 жылы Оскар Уайльдтың "адамгершілікке қарсы келушілік" үшін сотталып, түрмеге қамалуы дәлел болды. Бірақ тіпті сонда да, әртүрлі көзқарастар болды. Зигмунд Фрейд гомосексуализм туралы пікірін "әрине, артықшылық емес, бірақ бұл ұятқа қалдыратын ештеңе емес, жамандық емес, кемсітушілік емес; оны ауру деп жіктеуге болмайды; біз оны жыныстық дамудың белгілі бір тоқтауынан пайда болған жыныстық функцияның өзгеруі деп санаймыз" деді. Чарльз Кайзердің "Гей Метрополисі" кітабына сәйкес, 1930 жылдардың ортасында АҚШ-та гей тақырыбындағы жартылай қоғамдық жиналыстар болды (мысалы, Харлем Ренессансы кезінде өткізілетін жыл сайынғы драг-доптар). Сонымен қатар, гей-клиенттерге қызмет көрсететін және клиенттерді полиция шабуылдары туралы ескерту үшін ескерту рәсімдерін (Құқық бұзу дәуіріндегі спикилерде қолданылатындарға ұқсас) қабылдаған барлар мен моншалар болды. Бірақ гомосексуализм әдетте богемалық мәдениетке сіңірілді және өз алдына маңызды қозғалыс болмады. Ақырында, нағыз гей мәдениеті, өте сыпайы түрде, өз стилімен, көзқарасымен және мінез-құлқымен тамырлай бастады және индустриялар осы өсіп келе жатқан демографиялық топқа қызмет ете бастады. Мысалы, баспалар "The Velvet Underground" секілді геяларды тікелей мақсат еткен романдарды шығарып отырды. 1960 жылдардың басында Mattachine Society сияқты ашық гей саяси ұйымдар гейлерге қатысты қорлаушылыққа қарсы наразылық білдіріп, гомосексуализмді аберрант жағдай деп санайтын идеяға қарсы шығып, гомосексуализмді декриминализациялауды талап етті. Америка қоғамы аздап жанашырлық танытса да, кем дегенде, гейлердің едәуір көпшілігінің бар екенін мойындады. Диско музыкасы негізінен 1970 жылдардың басында Нью-Йорктегі гей-клуб сахнасынан гейлер мен басқа да сыртқы топтарды, мысалы, сол дәуірдегі қара нәсілділердің қорлауына реакция ретінде пайда болды. Онжылдықтың соңында дискотека поп-чарттарда басым болды. Популяр "Village People" және сыншылардан танымал "Sylvester" әндерінің мәтіні мен презентациясы гей тақырыбында болды. ЛГБТ қарсы мәдениетінің тағы бір элементі 1970 жылдары басталған және бүгінгі күні жалғасып келе жатқан лесбияндық жер, Ланддик қозғалысы немесе әйелдер қозғалысы. Радикалды феминисттер жер бастамасына кері бұрылып, ауылды аймақтарға көшіп, көбінесе әйелдер мен/немесе лесбияндық қауымдастықтар болатын қауымдастықтарды құрды. "Азаттық кеңістігі" деп социолог Франческа Поллетта "қалыпты топтардың тікелей бақылауынан босатылған, ерікті түрде қатысатын және саяси жұмылдырудың алдында немесе онымен бірге болатын мәдени қиындықты тудыратын қоғамдастық немесе қозғалыстағы шағын масштабты жағдайлар" деп түсіндіреді. Әйелдер музыка фестивальдері, белсенділер тобы және ұжымдар сияқты еркін кеңістіктерде ой бөлісу үшін және лесбияндық жер қозғалысының идеясын зерттеу үшін келді. Бұл қозғалыс экофеминизммен тығыз байланысты. Ланддик қозғалысының төрт қағидасы – жермен қарым-қатынас, азаттық және трансформация, саясатты өмірге енгізу және денелік азаттық. Ең бастысы, осы қауымдастықтардың мүшелері "сұлулық идеалдары әйел денесін тәртіпке келтіретін, міндетті гетеросексуалдық, басқа әйелдермен бәсекелестік және тәуелділік" сияқты патриархалдық қоғамнан тыс өмір сүруді көздейді. Типтік әйелдердің гендерлік роліне бағынудың орнына, Ланддик қауымдастықтарының әйелдері "өздігінен шешім қабылдау, дене күші, ерлерден және патриархалдық жүйелерден тәуелсіздік және лесбияндыққа бағытталған қауымдастықты дамыту" бағалайды. Жерге тигізетін әсерлеріне сезімталдық пен табиғатқа байланыс Ланддик қозғалысының өмір салтының маңызды бөлігі болып табылады. Америкалық гей құқық қозғалысындағы шешуші оқиға 1969 жылы Нью-Йорк қаласындағы Стоунволл көтерілісі болды. Осы оқиғадан кейін гейлер мен лесбиянтар соғысқа қарсы және қара нәсілділердің күшті радикалдары қолданған наразылық тактикаларын қабылдап, гомофобияға қарсы тұрды. Тағы бір маңызды бетбұрыс 1973 жылы Американдық Психиатрлар Ассоциациясының гомосексуализмді психикалық аурулардың ресми тізімінен шығару туралы шешімі болды. Радикалды гейлер бұл шешімді қабылдауға қысым көрсеткенімен, Кайзер бұл мәселені психиатрлар қауымдастығында көп жылдар бойы талқыланғанын және гомосексуализмді қалыпқа келтіруге кедергі келтірген басты кедергінің бірі терапевтердің күмәнді, дәлелсіз "емдеулерді" ұсынудан пайда көруі болғанын атап өтті. 2003 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Лоуренс пен Техас ісінде барлық содомия заңдарын конституцияға қайшы деп жариялады.