Кіріспе

Әзірбайжан Курдистанның бұрынғы аймағы Уэзд, сонымен қатар қызыл Курдистан деп те аталады, 1923 жылдан 1929 жылға дейін алты жыл бойы болған Әзірбайжан КСР-і құрамындағы Кеңес әкімшілік бірлігі болды. Оған Қалбажар, Лачин, Қубадлы аудандары мен Жабрайлдың бір бөлігі кірді. Ол Әзірбайжан КСР-нің құрамына кірді, әкімшілік орталығы Лачин қаласында болды. 1930 жылдың 30 мамырынан 23 шілдесіне дейін қысқа уақытқа Күрдістан округі болды.

Құру

Оезд 1923 жылы 7 шілдеде Әзірбайжан КСР үкіметінің бұйрығымен құрылған. Сергей Киров оның бірінші басшысы болып тағайындалды. Бұл аймақтағы күрдтердің басым көпшілігі шииттер еді, Нахичеван уезіндегі және Таяу Шығыстың басқа аймақтарындағы сүннит күрдтерден айырмашылығы. 1926 жылғы Кеңес Одағының халық санағында уездтің жалпы саны 51 426 адам болды, этникалық күрдтер 72,3% немесе 37 182 адамды құрады. Алайда, сол санақ бойынша, уез тұрғындарының 92,5% -ы өз ана тілі ретінде әзербайжан тілін атады.

Күрдтердің таралуы және қуғын-сүргін

1929 жылы 8 сәуірде Алтыншы Әзірбайжан Кеңестер съезі әкімшілік құрылымның реформасын мақұлдады, барлық уездтерді, соның ішінде Күрдістан уезін жойды. Құрлықтардың таралуынан кейін күрдтер көршілес азербайжандардың басым мәдениетіне сіңісуді жалғастырды, бірақ кейбір діни езид тайпалары негізінен сол күйінде қалды. Тарихи тұрғыдан алғанда, азербайжандық күрдтердің аралас некелері кең тараған, алайда күрд тілі мұндай некелердегі балаларға сирек берілді. 1930 жылдардың аяғында Кеңес өкіметі Әзірбайжан мен Арменияның күрд халқының көпшілігін Қазақстанға, Түрікменстанға, Қырғызстанға және Өзбекстанға жер аударады. Кейінгі жылдары күрдтер көршілес елдер - Өзбекстан мен Қырғызстаннан Қазақстанға көшіп келді.