Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвадағы Евангелиялық-лютеран шіркеуі (Литва) - Литвадағы қауымдарды қамтитын лютеран шіркеуінің органы. ЕЛКК Порвоо қауымының және Лютерандық дүниежүзілік федерацияның мүшесі. 2018 жылы ELCL-де 19 000 белсенді мүшелері бар екені мәлімделген. 52 қауым бар, 30 - ға жуық діни қызметкерлер, соның ішінде епископ пен екі дьякон бар. Қазіргі уақытта шіркеудің епискобы - Рт Миндугас Сабутс. Литва халқының шамамен 0,56% -ы Литваның евангелистік лютеран шіркеуінің мүшелері. Шіркеудің қысқартылған атауы латын тілінде Unitas Lithuaniae немесе поляк тілінде Jednota Litewska (литвалық шіркеудің провинциялық одағы) деп аталады.
The Evangelical Lutheran Church in Lithuania (, ELCL) is a Lutheran church body comprising congregations in Lithuania. The ELCL is a member of the Porvoo Communion and the Lutheran World Federation. In 2018 the ELCL reported having 19,000 active members. There are 52 congregations, and around 30 ordained clergy, including the bishop and two deacons. The current bishop of the church is the Rt Revd Mindaugas Sabutis. Around 0.56% of the population of Lithuania are members of the Evangelical Lutheran Church of Lithuania. The abbreviated name for the church is in Latin, Unitas Lithuaniae or in Polish, Jednota Litewska (Lithuanian church provincial union).
Ұлы герцогтіктегі лютерандық
Литвадағы евангелистік-лютеран шіркеуі Реформация кезеңінен бастау алады, ол кезде Литвадағы үлкен қала Каунас 1550 жылы Аугсбург конфессиясын қабылдады. 16 ғасырда лютерандық дін солтүстікке қарай Германияның бақылауындағы Ливонияның екі көршілес мемлекетінен және оңтүстікке қарай бұрынғы монахтар мен протестанттар, Тевтондық Пруссия мемлекетінен тарай бастады. Литваның шіркеу провинциясындағы біріккен реформацияланған шіркеу ұйымы 1557 жылдан бастап сол жылдың 14 желтоқсанында Вильнюстегі Синодта санауға болады. Сол жылдан бастап Синод Литва Ұлы Князьдігінің барлық шіркеу провинцияларын құра отырып, тұрақты түрде жиналды, алдымен екіден, кейіннен алты округке және өкілдік ететін округтік синодтарға дейін өсті. Ол өзінің өкілдерін Жалпы поляк-литвалық Синодтарға жіберді, алайда оның әкімшілігі іс жүзінде өзін-өзі басқару шіркеу болды. Бірінші суперинтендант Симонас Зациус (Szymon Zacjusz, шамамен 15071591) болды. 1565 жылы Үштік ілімін қабылдамаған литвалық бауырластар шіркеуден бөлініп кетті. Қауымдық желі бүкіл Ұлы Герцогтікті жауып тұрды. Оның аудан орталықтары Вильнюс, Кедайнай, Биржай, Слуцке, Койдданов және Заблудове кейіннен Изабелин болды.
The Evangelical Lutheran Church of Lithuania dates back to the Reformation, when Kaunas, a large town in Lithuania, accepted the Augsburg Confession in 1550. In the 16th century Lutheranism started to spread from the two German controlled neighbouring states of Livonia to the north and the Protestant formerly monastic, Teutonic State of Prussia to its south. A united reformed church organization in Lithuania's church province can be counted from the year 1557 at the Synod in Vilnius on December 14 of that year. From that year the Synod met regularly forming all the church provinces of The Grand Duchy of Lithuania, at first from two and later growing to six districts and representative district synods. It sent its representatives to the General Polish/Lithuanian Synods; however in its administration it was in fact a self governing Church. The first Superintendent was Simonas Zacijus (Szymon Zacjusz, approx 1507–1591). In 1565 the anti Trinitarian Lithuanian Brotherhood who rejected the learning of the Trinity separated from the church. The parish network covered nearly all of The Grand Duchy. Its district centers were Vilnius, Kedainai, Biržai, Slucke, Kojdanove and Zabludove later Izabeline.
Пруссиялық Литва
1945 жылдан бастап Литваның евангелистік лютеран шіркеуі лютеран қауымдарын бұрынғы неміс Клайпеда аймағында, Лютеран дінінің 1525 жылдан басталған Кіші Литваның солтүстік бөлігінде қамтыды. Шығыс Пруссия мен Мемеландта (қазіргі қазіргі Литваның Клайпеда аймағы) тұратын прус литвалықтарының көпшілігі ескі Пруссия одағының евангелистік шіркеуінің мүшелері болды, олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Пруссияның қалған неміс тұрғындарымен бірге Германия Федеративтік Республикасына қоныс аударды. 1525 жылдан бастап лютерандық дін Литваның Кіші Литвадағы литвалықтар арасында тарай бастады, ол Пруссияның төрттен бір бөлігін құраған, лютерандықты мемлекеттік дін ретінде ресми түрде қабылдаған алғашқы мемлекет. Герцогтік Пруссия Рим католиктік Тевтон Пруссиясынан пайда болды, бірақ ол ауылды, негізінен литвалық халықты тек үстінде ғана миссионерлендірді және сондықтан бірнеше шіркеу тұрғызды. Пруссия литвалықтары Пруссиядағы реформациядан бастап толықтай христиандыққа айналды. Пруссиялық уставтар 1525 жылы 10 желтоқсанда қабылданған шіркеу тәртібімен Пруссияда лютеран шіркеуін құрды. Литвадан келген босқындар да соңынан еріп, түрлі шіркеулерде пастор болды, мысалы, 1547 жылы лютерандық Катехизисмуса Прасти Садейді жариялаған Мартинас Мажвидас. Реформация Кіші Литваға және Литваның өзіне литва тілінде басылған алғашқы кітапты, Лютерандық катехизисті (1547) және кейіннен (1591) алғашқы литвалық Киелі кітапты әкелді, бірақ ол 18 ғасырға дейін басылмаған.
Since 1945 the Evangelical Lutheran Church of Lithuania has included Lutheran congregations in the formerly German Klaipėda Region, the northern part of Lithuania Minor, where Lutheranism dates back to 1525. The majority of Prussian Lithuanians living in East Prussia and in Memelland (what is now the Klaipėda Region of modern Lithuania) were members of the Evangelical Church of the old Prussian Union, and most of them were resettled in the Federal Republic of Germany along with the rest of the East Prussian German inhabitants after World War II. Since 1525 Lutheranism started spreading among Lithuanians in Lithuania Minor, which comprised about a quarter of Ducal Prussia, the first state to officially adopt Lutheranism as state religion. Ducal Prussia emerged from the Roman Catholic Teutonic Prussia, which, however, only had superficially missioned the rural, mostly Lithuanian population and thus only erected few churches. The Prussian Lithuanians were only thoroughly Christianised starting with the Reformation in Prussia, the Prussian estates established the Lutheran Church in Prussia by the Church Order decided on 10 December 1525. More refugees from Lithuania proper followed and became pastors in various parishes, such as Martynas Mažvydas, who published the Lutheran Catechismusa Prasty Szadei in 1547. Thus the Reformation brought to Lithuania Minor and Lithuania proper the first printed book in the Lithuanian language, the Lutheran Catechism (1547), and later (1591) the first Lithuanian Bible, which was not printed before the 18th century, however.
Контрреформация және шіркеудің құлдырауы
Литвада протестантизмнің кемуімен 17 ғасырдан кейін Пруссия литвалық лютеран дінбасылары негізінен литва тілін екінші тіл ретінде ғана үйренген, көбінесе неміс тілінде сөйлейтін, жергілікті тұрғындардан құралған. 17 ғасырдың аяғында Кіші Литвадағы лютерандық приходтардың саны 112-ге жетті, олардың 68-і үлкен обадан бұрын литвалық қызметтер ұсынды (1709-1711), бұл халықтың жартысын өлтірді және литвалық қызметтермен приходтарды 59-ға дейін қысқартты.
With the dwindling of Protestantism in Lithuania proper after the 17th century, the Prussian Lithuanian Lutheran clergy consisted mostly of natives, many of German language, who had learned Lithuanian only as a second language. By the end of the 17th century, the number of Lutheran parishes in Lithuania Minor reached 112, with 68 offering Lithuanian services before the great plague (1709–1711), which killed about half the population and reduced the parishes with Lithuanian services to 59.
Литвалық лютерандықтар соғыстар арасында
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Литвада 80 евангелистік лютеран шіркеуі қауымы болды, ал 72 пастор шамамен 25,000 мүшеге қызмет етті. Ал Клайпеда аймағында (1924-1939 жылдар аралығында Литваның автономиялық аймағы) 40 пастор, көбі литва тілінде қызмет көрсеткен, 1930 жылы шамамен 137,750 көбінесе лютерандық қауымға қызмет етті (олардың ішінде 35,650 пруссиялық литвалықтар). Бұл енушілер Мемель, Хайдекруг/Шилуте енушілері мен Погеген/Пагегюй енушілерін құрды. 1919 жылдан бастап Германиямен бірге қалған Тильзит енушілерінің енушілері Мемель/Немунас өзенінің солтүстігінде орналасқан және осылайша ажыратылған. Екі партия да мемельдегі лютерандық приходтар мен реформацияланған қауым Мемель аймағының аймақтық синодалды федерациясын (Landessynodalverband Memelgebiet) құрауын және оның сайланған бас инспекторы басқаратын өз консисториясы болуы керектігін шартқа енгізді. Алайда, эвакуация тым кеш басталды, өйткені Қызыл Армия күткеннен әлдеқайда тез жақындады және 1945 жылдың 26 қаңтарына дейін неміс иелігіндегі аумақтармен аумақтық байланысты кесіп тастай алды. Көптеген босқындар советтердің төмен ұшатын бомбалау шабуылдарынан қаза тапты. Көптеген литвалықтар шетелге көшіп кеткенде немесе Германия азаматтығын иеленген литвалықтар мен прусиялық литвалықтар ассимиляцияланған кезде, Батыс Германияда олардың саны бір ғана Литва гимназиясына дейін қысқарды. Кіші Литваның қалған тұрғындары, әсіресе Ресейдің Калининград облысындағылар, Кеңес Одағының басып алуы кезінде қорқынышты жылдардан өтті. Олар, әдетте, тоналып, тоналған, көбі еңбек лагерлеріне қамалған, кейбіреулері Сібірге айдалған және әдетте олардың көпшілігі жойылып кеткен қарапайым азық-түлікпен қамтамасыз етуден бас тартқан. Өзінің консервативті конфессионалды лютерандық ұстанымын білдіріп, ELCL 2000 жылы Құрама Штаттардан Лютеран шіркеуінің Миссури Синодымен толық серіктестікке кіретінін мәлімдеді.
Before World War II there were 80 Evangelical Lutheran Church in Lithuania congregations in Lithuania proper, and 72 pastors were serving about 25,000 members. Whereas in the Klaipėda Region (a Lithuanian autonomous region between 1924 and 1939) 40 pastors, many maintaining services in Lithuanian, served about 137,750 mostly Lutheran parishioners (among them 35,650 Prussian Lithuanians) in 1930. The parishes formed the Memel deanery, the Heydekrug/Šilutė deanery and the new Pogegen/Pagėgiai deanery, comprising since 1919 those parishes of the deanery of Tilsit, itself remaining with Germany, which were located north of the Memel/Nemunas river and thus disentangled. Both parties had stipulated that the Lutheran parishes and the single Reformed congregation in Memel should form the Regional Synodal Federation of the Memel Territory (Landessynodalverband Memelgebiet) with its own consistory led by an elected general superintendent. However, the evacuation started too late since the Red Army approached much faster than expected and could cut off the territorial connection with German held territories by January 26, 1945. Many refugees perished due to Soviet low flying strafing attacks. With the emigration of many Lithuanians to overseas or the assimilation of the remaining Lithuanians and Prussian Lithuanians, who hold German citizenship, in West Germany the number shrunk to a mere one, Litauisches Gymnasium/Vasario 16 osios gimnazija (Lithuanian High School) in Lampertheim in Hesse. The remaining inhabitants of Lithuania Minor underwent terrible years under the Soviet annexation, especially those in the Russian Kaliningrad oblast. They were generally robbed and plundered, many imprisoned in labour camps, some deported to Siberia, and generally refused any access to ordinary food supplies causing most of them to perish. Reflecting its conservative confessional Lutheran stance, the ELCL declared itself in full fellowship with the Lutheran Church–Missouri Synod, from the United States, in 2000.