Кіріспе

Литвадағы Евангелиялық-лютеран шіркеуі (Литва) - Литвадағы қауымдарды қамтитын лютеран шіркеуінің органы. ЕЛКК Порвоо қауымының және Лютерандық дүниежүзілік федерацияның мүшесі. 2018 жылы ELCL-де 19 000 белсенді мүшелері бар екені мәлімделген. 52 қауым бар, 30 - ға жуық діни қызметкерлер, соның ішінде епископ пен екі дьякон бар. Қазіргі уақытта шіркеудің епискобы - Рт Миндугас Сабутс. Литва халқының шамамен 0,56% -ы Литваның евангелистік лютеран шіркеуінің мүшелері. Шіркеудің қысқартылған атауы латын тілінде Unitas Lithuaniae немесе поляк тілінде Jednota Litewska (литвалық шіркеудің провинциялық одағы) деп аталады.

Ұлы герцогтіктегі лютерандық

Литвадағы евангелистік-лютеран шіркеуі Реформация кезеңінен бастау алады, ол кезде Литвадағы үлкен қала Каунас 1550 жылы Аугсбург конфессиясын қабылдады. 16 ғасырда лютерандық дін солтүстікке қарай Германияның бақылауындағы Ливонияның екі көршілес мемлекетінен және оңтүстікке қарай бұрынғы монахтар мен протестанттар, Тевтондық Пруссия мемлекетінен тарай бастады. Литваның шіркеу провинциясындағы біріккен реформацияланған шіркеу ұйымы 1557 жылдан бастап сол жылдың 14 желтоқсанында Вильнюстегі Синодта санауға болады. Сол жылдан бастап Синод Литва Ұлы Князьдігінің барлық шіркеу провинцияларын құра отырып, тұрақты түрде жиналды, алдымен екіден, кейіннен алты округке және өкілдік ететін округтік синодтарға дейін өсті. Ол өзінің өкілдерін Жалпы поляк-литвалық Синодтарға жіберді, алайда оның әкімшілігі іс жүзінде өзін-өзі басқару шіркеу болды. Бірінші суперинтендант Симонас Зациус (Szymon Zacjusz, шамамен 15071591) болды. 1565 жылы Үштік ілімін қабылдамаған литвалық бауырластар шіркеуден бөлініп кетті. Қауымдық желі бүкіл Ұлы Герцогтікті жауып тұрды. Оның аудан орталықтары Вильнюс, Кедайнай, Биржай, Слуцке, Койдданов және Заблудове кейіннен Изабелин болды.

Пруссиялық Литва

1945 жылдан бастап Литваның евангелистік лютеран шіркеуі лютеран қауымдарын бұрынғы неміс Клайпеда аймағында, Лютеран дінінің 1525 жылдан басталған Кіші Литваның солтүстік бөлігінде қамтыды. Шығыс Пруссия мен Мемеландта (қазіргі қазіргі Литваның Клайпеда аймағы) тұратын прус литвалықтарының көпшілігі ескі Пруссия одағының евангелистік шіркеуінің мүшелері болды, олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Пруссияның қалған неміс тұрғындарымен бірге Германия Федеративтік Республикасына қоныс аударды. 1525 жылдан бастап лютерандық дін Литваның Кіші Литвадағы литвалықтар арасында тарай бастады, ол Пруссияның төрттен бір бөлігін құраған, лютерандықты мемлекеттік дін ретінде ресми түрде қабылдаған алғашқы мемлекет. Герцогтік Пруссия Рим католиктік Тевтон Пруссиясынан пайда болды, бірақ ол ауылды, негізінен литвалық халықты тек үстінде ғана миссионерлендірді және сондықтан бірнеше шіркеу тұрғызды. Пруссия литвалықтары Пруссиядағы реформациядан бастап толықтай христиандыққа айналды. Пруссиялық уставтар 1525 жылы 10 желтоқсанда қабылданған шіркеу тәртібімен Пруссияда лютеран шіркеуін құрды. Литвадан келген босқындар да соңынан еріп, түрлі шіркеулерде пастор болды, мысалы, 1547 жылы лютерандық Катехизисмуса Прасти Садейді жариялаған Мартинас Мажвидас. Реформация Кіші Литваға және Литваның өзіне литва тілінде басылған алғашқы кітапты, Лютерандық катехизисті (1547) және кейіннен (1591) алғашқы литвалық Киелі кітапты әкелді, бірақ ол 18 ғасырға дейін басылмаған.

Контрреформация және шіркеудің құлдырауы

Литвада протестантизмнің кемуімен 17 ғасырдан кейін Пруссия литвалық лютеран дінбасылары негізінен литва тілін екінші тіл ретінде ғана үйренген, көбінесе неміс тілінде сөйлейтін, жергілікті тұрғындардан құралған. 17 ғасырдың аяғында Кіші Литвадағы лютерандық приходтардың саны 112-ге жетті, олардың 68-і үлкен обадан бұрын литвалық қызметтер ұсынды (1709-1711), бұл халықтың жартысын өлтірді және литвалық қызметтермен приходтарды 59-ға дейін қысқартты.

Литвалық лютерандықтар соғыстар арасында

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Литвада 80 евангелистік лютеран шіркеуі қауымы болды, ал 72 пастор шамамен 25,000 мүшеге қызмет етті. Ал Клайпеда аймағында (1924-1939 жылдар аралығында Литваның автономиялық аймағы) 40 пастор, көбі литва тілінде қызмет көрсеткен, 1930 жылы шамамен 137,750 көбінесе лютерандық қауымға қызмет етті (олардың ішінде 35,650 пруссиялық литвалықтар). Бұл енушілер Мемель, Хайдекруг/Шилуте енушілері мен Погеген/Пагегюй енушілерін құрды. 1919 жылдан бастап Германиямен бірге қалған Тильзит енушілерінің енушілері Мемель/Немунас өзенінің солтүстігінде орналасқан және осылайша ажыратылған. Екі партия да мемельдегі лютерандық приходтар мен реформацияланған қауым Мемель аймағының аймақтық синодалды федерациясын (Landessynodalverband Memelgebiet) құрауын және оның сайланған бас инспекторы басқаратын өз консисториясы болуы керектігін шартқа енгізді. Алайда, эвакуация тым кеш басталды, өйткені Қызыл Армия күткеннен әлдеқайда тез жақындады және 1945 жылдың 26 қаңтарына дейін неміс иелігіндегі аумақтармен аумақтық байланысты кесіп тастай алды. Көптеген босқындар советтердің төмен ұшатын бомбалау шабуылдарынан қаза тапты. Көптеген литвалықтар шетелге көшіп кеткенде немесе Германия азаматтығын иеленген литвалықтар мен прусиялық литвалықтар ассимиляцияланған кезде, Батыс Германияда олардың саны бір ғана Литва гимназиясына дейін қысқарды. Кіші Литваның қалған тұрғындары, әсіресе Ресейдің Калининград облысындағылар, Кеңес Одағының басып алуы кезінде қорқынышты жылдардан өтті. Олар, әдетте, тоналып, тоналған, көбі еңбек лагерлеріне қамалған, кейбіреулері Сібірге айдалған және әдетте олардың көпшілігі жойылып кеткен қарапайым азық-түлікпен қамтамасыз етуден бас тартқан. Өзінің консервативті конфессионалды лютерандық ұстанымын білдіріп, ELCL 2000 жылы Құрама Штаттардан Лютеран шіркеуінің Миссури Синодымен толық серіктестікке кіретінін мәлімдеді.