Nikolai Baibakov

Кіріспе

Николай Константинович Байбаков (6 наурыз 1911 - 31 наурыз 2008) - 1944-1956 және 1948-1955 жылдары мұнай өнеркәсібі министрі, 1955-1957 және 1965-1985 жылдары мемлекеттік жоспарлау комитетінің төрағасы болған кеңес мемлекет және экономист. 1981 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алды.

Өмірбаян

Ресей империясының Баку қаласына жақын жердегі Сабунчу қаласында туған Байбаков 1928 жылы орта мектепті бітіріп, Әзірбайжан мұнай және химия институтына түсіп, 1931 жылы тау-кен инженері мамандығы бойынша бітіріп, Әзірбайжанның мұнай өнеркәсібіне жұмыс істеді. 1935 жылы Қашық Шығыста әскери қызметке шақырылды. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін, 1937 жылдың қаңтар айында, Әзірбайжанға оралды және Ұлы тазалау кезінде тез жоғарылау алды. Бірнеше айдан кейін ол Әзірбайжандағы мұнай өндіру бөлімінің бастығы болып тағайындалды, содан кейін 1938 жылдың қаңтарында Шығыс Ресейдегі мұнай өндіру қауымдастығының басшысы ретінде Куйбышевке (Самара) ауыстырылды. 1940-44 жылдары Лазар Кагановичтің басқаруындағы мұнай жөніндегі халық комиссарының орынбасары болды. 1941-42 жылдары Бейбаков Баку, Кубань және Солтүстік Кавказдан мұнай өнеркәсібі нысандарын нацистік басқыншылық кезінде шығыс аймақтарға эвакуациялау үшін жауапты болды. Байбаков 1944 жылдың қарашасында Наркоматқа мұнай жөніндегі халық комиссары болып тағайындалды. 1948-1968 жылдары Оңтүстік және Батыс өңірлердегі мұнай министрі болды. 1948-1955 жылдары КСРО мұнай өнеркәсібі министрі болды. 1952-61 жылдары Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшесі болды. 1955 жылы мамыр айында КСРО Мемлекеттік жоспарлау комитеті, әдетте "Госполан" деп аталатын, екіге бөлінді. Байбаковты ұзақ мерзімді жоспарлау үшін жауапты бөлімнің төрағасы етіп тағайындады, ол "Госплан" деген атауды сақтады. Тарихшы Роберт Конквест мұны Никита Хрущевтің өзінің басты қарсыласы Георгий Маленковты бұрынғы диктатор Иосиф Сталиннің орнын алмастыру үшін күрестегі маневрі деп түсіндірді, Байбаковты "ерекше" болғандықтан және екі топқа да қатысы жоқ деп көтеріп жіберді. Бірақ ол бұл лауазымға ұзақ уақыт ие бола алмады, өйткені КСРО Министрлер кеңесінің төрағасы ретінде Маленковты алмастырған Хрущевпен қақтығысты. 1957 жылы мамыр айында ол РСФСР Госпланының төрағасы лауазымына ауысты. 1958 жылы наурыз айында ол Краснодар облыстық экономикалық кеңесінің басшысы болып тағайындалды. Бұл оның Орталық комитеттегі орынды жоғалтуын білдірді, бірақ ол өзінің естеліктерінде бұл кезеңді "ерекше жылылықпен" еске алған деп атады. Хрущевтің ықыласынан айырылғанға қарамастан, Байбаковтың күшті одақтастары болған, оның ішінде Алексей Косыгин де бар, ол Министрлер Кеңесінің бірінші орынбасары және Госпланның бұрынғы төрағасы болған. 1963 жылы 10 наурызда Байбаковты Химия жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы ретінде Мәскеуге алып келді, бірақ 1964 жылдың қаңтарында комитет үшке бөлінді және Байбаковқа мұрагерлік органдардың ең маңыздысы, Мұнай өндіру жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағалығы берілді. 1965 жылдың қыркүйегінде, Хрущевтің орнына Косыгин үкімет басшысы болғаннан кейін, Байбаков КСРО Госпланының төрағасы, Министрлер Кеңесінің төрағасының орынбасары болып қайта тағайындалды. Сонымен қатар, ол Орталық Комитетке қайтадан мүше болып қайтадан қабылданды. Ол бұл лауазымда 20 жылға жуық қызмет етті. 1985 жылы қызметінен кеткеннен кейін ол 1988 жылға дейін Министрлер Кеңесінің Президиумында мемлекеттік кеңесші болып жұмыс істеді. Содан кейін Ресей ғылым академиясының мұнай және газ институтының академиялық кеңесінің мұнай және газ секциясының меңгерушісі болып тағайындалды. Ол 2008 жылы Мәскеуде қайтыс болды.

Born in Sabunchu, near Baku, Russian Empire, Baibakov finished secondary school in 1928 and entered the Azerbaijan Oil and Chemistry Institute, from which he graduated in 1931 as a mining engineer, and worked for the oil industry in Azerbaijan. In 1935, he was drafted into the armed forces, in the Far East. After completing his military service, in January 1937, he returned to Azerbaijan and received rapid promotion during the Great Purge. After a few months, he was appointed chief of the oilfield production department in Azerbaijan, then in January 1938, was transferred to Kuibyshev (Samara) as head of the association for oil production in east Russia. In 1940 44, he was Deputy People's Commissar for Oil under Lazar Kaganovich. In 1941 42, Baibakov was responsible for evacuating oil industry facilities from Baku, Kuban and the North Caucasus to the eastern regions during the Nazi invasion. Baibakov was appointed to the Narkomat as People's Commissar for Oil, in November 1944. In 1948 68, he was Minister for Oil in the South and Western Regions. in 1948 55, he was USSR Minister of Oil Industry. He was a member of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union, 1952 61. In May 1955, USSR State Planning Committee, commonly known as Gosplan, was divided into two. and Baibakov was appointed chairman of the part responsible for long term planning, which retained the name, Gosplan. The historian, Robert Conquest, interpreted this as a maneouvre by Nikita Khrushchev to undermine his main rival, Georgy Malenkov in the struggle to succeed the former dictator, Joseph Stalin, with Baibakov being promoted because he was 'pliable', and not linked to either faction. But he did not hold the post for long, evidently having clashed with Khrushchev, who had supplanted Malenkov as chairman of the USSR Council of Ministers. In May 1957, he was sidelined to the post of Chairman of the RSFSR Gosplan. In March 1958, he was appointed head of the Krasnodar regional economic council a further demotion which meant that he lost his seat on the Central Committee, though in his memoirs he referred to this period as one he remembered "with special warmth." Despite having lost favour with Khrushchev, Baibakov evidently had powerful allies, probably including Alexei Kosygin, who was First Deputy Chairman of the Council of Ministers as well as being a former Chairman of Gosplan. On 10 March 1963, Baibakov was brought back to Moscow as Chairman of the State Committee on Chemistry, but in January 1964, the committee was divided into three, and Baibakov was given the chairmanship of the least important of the successor bodies, the State Committee on Petroleum Extraction. In September 1965, after Kosygin had replaced Khrushchev as head of government, Baibakov was reinstated as Chairman of the USSR Gosplan, Deputy Chairman of the Council of Ministers. He also had his membership of the Central Committee restored. He remained in this post for almost 20 years. After stepping down in 1985, he continued to work as a state councillor in the Presidium of the Council of Ministers until 1988. Then he was appointed head of the oil and gas section of the Academic Board of the Oil and Gas Institute with the Russian Academy of Sciences. He died in 2008 in Moscow.