Кіріспе

Бехар, Бехар, Бехар, немесе Б'хар (ббхар, "тауда", бесінші сөз, және бірінші ерекше сөз, пашах) - еврейлердің Тора оқуының жылдық циклында Тораның 32-ші апталық бөлігі (פָּרָשָׁה, пашах) және Леуіліктер кітабындағы тоғызыншы. Парашада Шаббат жылының (שמיטה, Шмита) заңдары және борыштық құлдыққа шектеулер айтылады. Параша - Леуіліктер 25:126:2. Бұл Леуіліктер кітабындағы апталық Тора бөлімдерінің ең қысқасы (бірақ Торадағы ең қысқа емес). Бұл жазба 2817 еврей әріпінен, 737 еврей сөзінен, 57 тармақтан және Тора (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah) түрлiгiнiң 99 жолдарынан тұрады. Яһудилер оны әдетте мамыр айында оқиды. Еврей күнтізбесінде 55 апта бар, ал жалпы жылдағы нақты саны 50 - ден, ал көбейтілген жылдағы саны 54 немесе 55 - ке дейін өзгеріп отырады. Жылдар қатарынан (мысалы, 2024 және 2027 жылдары) параша Бехар бөлек оқылады. Қалыпты жылдары (мысалы, 2025 және 2026 жылдары) параша Бехар келесі параша Бечукотаймен біріктіріледі, бұл апталық оқулардың қажетті санына қол жеткізуге көмектеседі. Құтқарылу мейрамының бірінші күні демалыс күніне түсетін жылдары (бұл 2022 жылы болады), Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер Құтқарылу мейрамын тойлағаннан кейін пашахты Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилерден бір апта бұрын оқиды. Мұндай жылдары Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер Құтқарылу мейрамын жеті күн бойы тойлайды және келесі пашаханы (2018 жылы Шемени) Құтқарылу мейрамының бірінші күнінен кейін бір апта өткен соң демалыс күні оқиды, ал Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилер Құтқарылу мейрамын сегіз күн бойы тойлайды және келесі пашаханы (2018 жылы Шемени) бір аптадан кейін оқиды. Мұндай кейбір жылдары (мысалы, 2018 жылы) екі күнтізбе Диаспорадағы консервативті және православиелік яһудилер Бехарды Бехукотаймен бірге оқығанда, ал Израильдегі яһудилер мен реформалық яһудилер оларды бөлек оқығанда қайтадан сәйкес келеді.

Оқулар

Дәстүрлі демалыс күндері Тора оқу кезінде параша жеті оқылымға немесе עליות, алиотқа бөлінеді.

Бірінші оқу Леуіліктер 25:113

Бірінші оқылымда Құдай Мұсаға Синай тауында исраилдіктерге жер бетіндегі демалыс жылдарының заңын айтуды бұйырды. Алты жыл бойы егін егіп, жетинші жылы жерді тыныштандыратын демалыс күні деп саналады. Алайда олар жердің өзінен-өзі өсіретінін жей алатын. Халық тағы да 50 жылды, яғни юбилей жылын, қасиетті деп атап, кернейдің үнімен барлық адамдардың бостандыққа шығуын жариялауға тиіс еді. Исраилдіктердің әрқайсысы өз туыстарына және ата-бабаларының жеріне қайтып оралуға тиіс еді.

Екінші оқылым Леуіліктер 25:14 18

Екінші оқылымда жерді сатып алу-сату кезінде халықтан тек қана жерді иесіне қайтару үшін қалған егіндік жылдарының саны үшін алым алу керек еді.

Үшінші оқылым Леуіліктер 25:1924

Үшінші оқылымда Құдай алтыншы жылы халыққа батасын беріп, жердің үш жылға жететін өнім беретінін уәде еткен. Құдай жерді қайтарып алуға болмайтындай етіп сатуды тыйым салды. Себебі жер Құдайға тиесілі, ал адамдар Құдайға жат жерліктер сияқты қарайды.

Төртінші оқу Леуіліктер 25:2528

Төртінші оқылымда, егер біреу қиындыққа ұшырап, жерін сатса, оның жақын туысы сатып алынған жерді қайтарып алуы керек еді. Егер біреудің сатып алатын адамы болмаса да, ол бай болып, өз меншігіне жеткілікті мал жинаса, онда ол өзінің сатып алған жерінің құнын келесі мерейтойлық жылға дейін қалған жылдардың құнын есептеп, сол малдың үлесін қайтарып беруге құқылы.

Бесінші оқу Леуіліктер 25:29 38

Бесінші рет оқығанда, егер біреу қоршалған қаладағы үйін сатса, оны бір жыл бойы сатып алуға болады, содан кейін үй сатып алушыға қайтарылмай беріледі және юбилей жылы босатылмайды. Ал қоршау қабырғасы жоқ ауылдардағы үйлер ашық далаға ұқсайтын. Леуіліктердің қалаларындағы үйлер мен жерлерді әрқашан сатып алу құқығы берілуі керек еді. Ал қалаларының маңындағы егістікті сатуға болмайды. Егер бір туысы қарызынан қарызға батса, онда ол туысы ретінде қасында тұрып, одан өсім алуы керек еді. Исраилдіктер өз елдестеріне қарызды өсіммен төлеуге тиіс емес еді.

Алтыншы оқу Леуіліктер 25:39 46

Алтыншы оқылымда, егер туысы қиындыққа ұшырап, қарыз үшін несие берушіге тапсырса, несие беруші оны құл ретінде қарастырмауы керек, бірақ оны мерейтой жылына дейін жалдамалы немесе байлаулы жұмысшы ретінде қарауы керек, сол кезде ол өз отбасына және ата-бабасының қолына қайтып оралуға бостандыққа шығуы керек еді. Исраилдіктер осындай қарыздар исраилдіктерге қатыгездікпен билік жүргізбеулері керек еді. Алайда исраилдіктер басқа халықтардан құл сатып алып, мұралық меншікке ие бола алды.

Жетінші оқу. ~ Леуіліктер 25:47 ~ 26: 2

Жетінші оқылымда исраилдік қарызы бар шетелдіктің қолына түсіп, қиыншылыққа ұшыраса, қарызы бар исраилдік оны қайтарып алуға құқылы болған. Егер ол бай болса, онда ол өзін сатып алынған құнның қалған жылдардың құнын төлеу арқылы құтқара алатын.

Үш жылдық цикл бойынша көрсеткіштер

Тораны үш жылдық цикл бойынша оқыған яһудилер парашаны басқа кесте бойынша оқиды.

Құтқару міндеті

Тамара Кон Эскенази былай деп жазды: "Киелі кітап заңдары исраилдіктерді туыстары үшін төрт жағдайда төлем жасауды талап етті: 1) Леуіліктер 25:2534-те жерді төлем жасау, 2) әсіресе Леуіліктер 25:4750-де адамдарды құлдықтан төлем жасау, 3) Леуіліктер 27:928-де киелі орынға арналған заттарды төлем жасау және 4) Сандар 35-де өлтірілген туыстың қанын өтеп алу.

Набутай

1 Патшалар 21:2-де жазылғандай, ізрелдік Набутай Елішелер 25:23-дегі ережеге сай, өзінің жүзім бағын Ахаб патшаға сатудан бас тартқан.

Леуіліктер кітабының 26 - тарауы

Леуіліктер 26:1-де исраилдіктерге бағана (מַצֵּבָה, мацзеива) орнатуды тыйым салынған. Мысырдан шығу 23:24 исраилдіктерге қанахандықтардың бағаналарын (מַצֵּבֹתֵיהֶם, matzeivoteihem) бөлшектеуге нұсқау берді. Ал 5 - жазба 16: 22 - де (Мұсаның 35 - тарауында) "Құдай Иеміз жек көретін" бағананы (מַצֵּבָה, matzeivah) орнатуға тыйым салынады. Бірақ бұл өсиеттер берілмей тұрып, Жаратылыс 28:18 тармағында Жақып өзі ұйықтаған тасты алып, бағана (מַצֵּבָה, matzeivah) етіп орнатып, оның үстіне май құйды.

Леуіліктер 25-тарау

Құмрандық секталардың Дамаск құжаты секта мүшелері емес яһудилермен қолма-қол ақшасыз мәмілелерге тыйым салған. Нью-Йорк университетінің профессоры Лоуренс Шиффман бұл ережені Мысырдан шығу 22:25; Леуіліктер 25:36 - 37 және 5 Мұса 23: 19 - 20 тармақтардағы өз бауырласына пайыз алуды тыйым салған заңдарды бұзудан аулақ болу үшін жазған. Құмрандықтар несие арқылы сауда жасаудың кең тараған әдістерін бұл заңдарды бұзу деп қарастырған.

Леуіліктер 25:134Ел үшін демалыс жылы

Мишнадағы трактат Шевиит, Тосефта және Иерусалим Талмудындағы Шаббат жылының заңдарын Шығыстан 23:1011, Леуіліктер 25:134, 5Мұса 15:118 және 31:1013-те түсіндірді. Мишнада алтыншы жылы ағаштар өскен егістікті қашан арауға болатыны туралы сұрақ қойылады. Шаммай әулеті мұндай жұмыстың жемісі жеміс беретінін, ал жемісі алтыншы жылы пісетінін айтты. Бірақ Хиллелдің үйі Шавуотқа дейін деп айтты. Мишнада шын мәнінде екі мектептің көзқарастары бір-біріне жақын екені айтылған. Мишнада алтыншы жылы егіндікті су құрғағанша (яғни Құтқарылу мейрамынан кейін, Исраил жерінде жаңбырлар тоқтаған кезде) немесе адамдар қызанақ пен қымыз егу үшін (олар көп ылғал қажет) әлі де егіп жатқанша, егін егуге болады деп үйретілген. Раввин Симеон егер бұл ереже болса, онда біз заңды әр адамның қолына тапсырамыз деп қарсылық білдірді. Бірақ Мишнада астық егіс алқаптарының белгіленген мерзімі Құтқарылу мейрамына дейін, ал ағаштар өскен алқаптардың белгіленген мерзімі Шавуотқа дейін деп түсіндіріледі. Бірақ раббан Гамалиел мен оның соты жерді жеті жылдан басталатын Жаңа жылға дейін игеруге рұқсат етілгенін бұйырды. Раввин Иоханан Раббан Гамалиел мен оның соты Киелі кітаптың өкілеттігі бойынша өз қорытындыларына келгенін айтты. Ол "Шабат" (שַׁבַּת, Шабат) терминінің Еврей жазбалары 31:15-те апталық демалыс күнін сипаттауда да, Леуіліктер 25:4-де демалыс жылы ретінде қолданылғанын атап өтті. Осылайша, демалыс күніне қатысты жұмыс істеуге тыйым салынған, бірақ ол күні және одан кейінгі күні рұқсат етіледі. Мишнада біз яһуди еместердің демалыс жылында жұмыс істеуін, бірақ яһудилердің жұмысына тыйым саладық деп үйретілген. Біз бейбітшілік үшін яһуди еместердің жағдайын сұраймыз. Исаак раввин Забур 103:20-дегі: "Өзінің сөзін орындайтын құдіретті Құдай" деген сөздер демалыс күнін ұстанатындарға қатысты екенін айтқан. Раввин Исаактың айтуынша, біз көп жағдайда адамның бір күн, бір апта немесе бір ай бойы қандай да бір ережелерді орындағанын байқаймыз, бірақ оны бір жыл бойы орындаған адамды табу таңғаларлық. Сонда рабби Исхақ: "Егер біреудің егістігі мен жүзімдігі бос қалса, оған қарағанда әлдекімнің күші күштірек пе?" - деп сұрады. Сонда ол: "Осылай болса, салық төлеп, шағымданбайтын адам бар ма?" - деп жауап берді. Ал рабби Исаак Забур 103:20-де "Оның сөзін орындайтын (דְבָר, devar) " деген сөздер қолданылғанын және Заңды қайталау 15:2-де Демалыс жылды сақтау туралы "Бұл босату тәсілі (דְּבַר, devar) " деп айтылғанын атап өтті және "дабар" екі жерде де Демалыс жылды сақтауды білдіреді деп дәлелдеді. Мишнада зорлау, азғыру, күйеуінің қалыңдығын қыз емес деп жалған айыптау (Заңды қайталау 22:19-да айтылғандай) және кез келген сот ісі бойынша айыппұлдар демалыс жылымен жойылмайды деп үйретілген. Мишнада айтылғандай, Хиллел ақсақал халық бір-біріне қарыз бермей, 5 - жазба 15 - тармақтың 9 - тармағын бұзатынын байқаған кезде: "Айлаңа жаман ойлар кірмесін" деп, прозбулды, яғни сотпен келісім бойынша, демалыс жылында қарызды өшіруді бұзған. Мишнада прозбул арқылы берілген қарыздар демалыс жылында өтелмейді деп үйретілген. Мишнада прозбулдың мынадай тапсырмасы жазылған: "Мен сендерге, осы және сол жердің билеріне, кез келген берешегімді мен қалаған кезде қайтарып аламын деп тапсырамын". Ал судьялар немесе куәгерлер төмендегіге қол қоятын. Мишна Леуіліктер 25:4-дағы тыйымды қолданып, адамның бір әрекетімен тоғызға дейін өсиетті бұзуы мүмкін екенін көрсетеді. Адам 1) үгіт-насихатқа арнап, мүйізді ірі қара мен есекті бірге егіп (Бұйрықтарға 22:10-ге қайшы), 2) киелі орынға арналған екі жануарды (3) жүзімдікте себілген аралас тұқымдарды (Бұйрықтарға 22:9-ге қайшы), 5) демалыс жылы (Леуіліктер 25:4-ге қайшы), 6) мейрам күні (мысалы, Леуіліктер 23:7-ге қайшы), 7) егінші діни қызметкер болса (Леуіліктер 21:1-ге қайшы), 8) нәзир (Леуіліктер 6:6 -ға қайшы) ластанған жерді егіп жүрсе, егін егіп жүрсе, соны істеуі мүмкін еді. Ханания бен Хачинайдың айтуынша, жер жыртушы жүн мен зығырдан жасалған киім киген болуы мүмкін (Леуіліктер 19:19 және 5Мұса 22:11 ережелерін бұзады). Олар бұл басқа бұзушылықтармен бірдей емес екенін айтты. Ол: "Назирилік қасиетті басқа күнәлармен салыстыруға болмайды", - деп жауап берді. Гемарада Мұсаның Мерибадағы жартасты соққымен ұрып-соққаны Дәуіттің күнәсімен салыстырылғаны айтылған. Гемара Мұса мен Дәуіттің Исраилдің жақсы басшылары болғанын айтады. Мұса Құдайдан күнәсін санау 20:12, 20:2324, 27:1314 және 5Мұса 32: 51-де жазылғандай, жазбаға түсіруін өтінді. Алайда Дәуіт күнәсін кешіруді сұрады. Забур...

Леуіліктер 25:3555 борыштық құлдыққа шектеулер

Сифраларда Леуіліктер 25 - тараудың 35 - тармағындағы: "Оны қолдап жүр", - деген сөздер оқылып, кедейленіп қалған бауырластың құлап қалуына жол бермеу керектігі айтылған. Сифра қаржыны есектің жүк іспетті көтеретінін айтады. Есек әлі де орнынан тұрмаған кезде, оны бір адам ұстап алып, жетелеп жүре алады. Ал есек жерге құлап түсе, бес адам оны көтеріп шығара алмайды. "Ананың құнын өсіру үшін пайдасы жоқ" деген сөздер Леуіліктер 25:36 тармақтағы "Ананың құнын өсіру үшін пайдасы бар" деген сөздерді білдіреді. Бір мидраш осы мағынаны ойнап, кедейден пайыз алмауды, кедейді жыланның зұлымдық жасауға тырысуы сияқты Адамды шағып алмауды үйретті. Мидраш оқығандары бойынша, исраилдікке өсімпұл төлеген адам Құдайдан қорықпайтын. Рав Нахман бар Исаак (рабби Елазардың ұстанымын түсіндіріп) Леуіліктер 25:36-дағы "ағаң өзіңмен бірге өмір сүруі үшін" деген сөздерді түсіндіріп, қарыз алушыға өсімді қайтару керектігін үйретті, сондықтан қарыз алушы экономикалық тұрғыдан өмір сүре алатын болды. Бір Барайта екі адам сапарға шыққан жағдайды қарастырды, олардың біреуінде су құтысы бар еді; егер екеуі де ішсе, екеуі де өледі, бірақ егер тек біреуі ішсе, онда ол өркениетке жетіп, аман қалуы мүмкін. Бен Патура екеуінің де ішіп, бірінің өлгенін көруден гөрі екеуінің де ішіп, бірінің өлгенін көру жақсы деп үйретті. Бірақ рабби Акива Леуіліктер 25:36-дағы "күнде ағайыңның өзіңмен бірге өмір сүруі үшін" деген сөздерді өзгелердің өміріне қарағанда, өз өміріңді ойлаудың маңызды екенін үйрету үшін түсіндірді. Мишна, Тосефта, Иерусалим Талмуды мен Вавилон Талмудындағы Tractate Kiddushin 1-тарауының бір бөлігі Еврей қызметшісінің заңдарын Шығыс 21:211 және 21:2627; Леуіліктер 25:3955; және 5Мұса 15:1218-де түсіндірді. Абай заң бойынша (Леуіліктер 25:3943 және басқа жерлер) қожайыны еврей құлына жақсы қарауды талап еткендіктен, тамақ, су және ұйықтайтын орын бойынша тең деп, еврей құлын сатып алу қожайынын сатып алуға тең деп айтылған. Рабиндар Бараитада Еврей қызметшісіне қатысты 5 - жазба 15: 16 - дағы "оның саған жақсылық жасауы" деген сөздер еврей қызметшісінің "мен бірге" болуы керектігін білдіреді, яғни тамақ пен сусындарда қожайынына тең болуы керек. Сондықтан қожайыны ақ нан жеп, қызметшісіне қара нан бере алмады. Қожайыны ескі шарапты ішіп, қызметшісіне жаңасын бере алмайды. Қожайыны қауырсын төсекте ұйықтап, қызметшісін сабанда ұйықтата алмайды. Сондықтан олар еврей құлын сатып алу - қожайынын сатып алумен бірдей деп есептеген. Раввин Шимон да Леуіліктер 25:41 тармақтағы: "Ол өзі де, балалары да қасыңнан шығады", - деген сөздерді оқып, қожайыны қызметшісінің балаларымен бірге қызметтен шыққанша қамқорлық жасауға міндетті екенін түсінді. Раввин Симеон Шығыс кітабының 213-аяттағы: "Егер ол үйленген болса, онда әйелі онымен бірге кетеді", - деген сөздерді оқып, қожайыны қызметшісінің әйеліне де қамқорлық жасауды тапсырған. Сифралар Леуіліктер 25:42 оқыды, "Олар Менің құлдарым ғой", - деп, Құдайдың құлшылық етуі бірінші орында тұрғанын білдіреді, сондықтан исраилдіктер тек Құдай рұқсат еткен жағдайда ғана басқаларға қызмет ете алады. Ал Шифрада Леуіліктер 25:42 - дегі: "Мен оларды Мысырдан алып шықтым", - деген сөздер жазылған. Раввин Иоханан ұрлауға тыйым салу үшін Леуіліктер 25 - 42 тармақты оқыды: "Олар құл ретінде сатылмайды". Гемарада Киелі жазбалардың қай жерінде ұрлауға тыйым салынғандығы туралы сұрақ қойылады (Екіншізарат 22:7 және Шығыс 21:16 тек жазаны ғана айтады). Раввин Жосия Мысырдан шығу 20:13-те: "Орлық жасама" деп жазылған сөздерді орындады. Раввин Иоханан Леуіліктер 25 - 42 тармақтағы: "Олар құл ретінде сатылмайды" деген сөздерді орындады. Гемара екі ілімді үйлестірді, рабби Жосияны ұрлауды (соның ішінде ұрлауды) тыйым салу туралы және рабби Йохананды ұрланған адамды сату туралы тыйым салу туралы түсіндірді. Леуіліктерге 25:55 тармақты түсіндіріп, раввин Леви былай деп түсіндірді: "Исраилдің үрім-бұтағы - Менің құлдарым". Шығыс 21:6-де Еврей құлының бостандыққа шықпауын таңдап, қожайыны оны есіктің жағына алып келіп, құлағын бүркемемен тесіп тастағанын оқығанда, Раббан Йоханан бен Заккай Құдайдың құлақты дененің барлық бөліктерінің ішінен бөліп алғанын түсіндірді, өйткені құл Синай тауында Құдайдың Леуіліктер 25:55-те: "Исраилдің ұрпақтары - менің құлдарым, олар менің құлдарым", - деп жариялағанын естіген еді. Ал рабби Симеон бар рабби Алланың үйдің барлық басқа бөліктерінің ішінен есіктің бағанасын ерекшелегенін түсіндірді, өйткені есік бағанасы Мысырда куә болды, өйткені Құда...

Леуіліктер 25-тарау

1877 жылы Август Клостерманн Леуіліктер 1726-ның заңдар жинағы ретінде ерекшелігін байқап, оны "Қасиеттілік кодексі" деп атады. Уильям Девер Леуіліктер 25:2934 жерді пайдаланудың үш ерекшелігін мойындайды: (1) қабырғалы қалалар (עִיר חוֹמָה, ir chomot); (2) қабырғасыз ауылдар (חֲצֵרִים, chazeirim, әсіресе қабырғасыз деп айтылады); және (3) осындай қаланы қоршап тұрған жер (שְׂדֵה מִגְרַשׁ, sedeih migrash) және ауыл (שְׂדֵה הָאָרֶץ, sedeih ha aretz, "жердің егістіктері").

Хафтара

Парашаның хафтарасы Еремия 32:627-де жазылған. Параша Бехар параша Бехукотаймен біріктірілгенде, хафтара - Бехукотайға арналған хафтара, Еремия 16:1917:14.

Ежелгі

Хаммурапи кодексі 117-бап. Бабыл, шамамен б. з. д. 1780 жыл. Мысалы, Ескі Келісімге қатысты ежелгі Таяу Шығыс мәтіндері. Джеймс Б. Притчард редакциялаған, 163, 170 71 беттер. Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1969 жыл. (Жігіт немесе бала үшін борыштық қызмет мерзіміне 3 жыл). Джулиус Леви. "Аккадиялық құжаттардағы деррордың библиялық институты". "Eretz Israel" 5-том (1958): 2131-бет.

Раби емес ерте кезеңдері

Юбилейлік шақтар. 150 Исраил елі, б.з.д. Құран 2:275; 3:130-ға сәйкес. Арабия, 7 ғасыр. (Исламның параллельді пайызды немесе рибаны тыйым салуы).

Классикалық раввиндік

Мишна: Шевиит 1:110:9; Рош Хашана 3:5; Кетубот 9:9; Недарим 9:4; Кидушин 1:23; Бава Мецая 5:111; Санхерин 3:4; Маккот 3:9; Авот 5:89; Бехорот 9:10; Арахин 7:19:8. 200 жылы Исраил жерінде. Мысалы, "Мишна: жаңа аударма" кітабында. Жақып Нойснердің аудармасы, 68-93, 304, 424, 487, 544, 588, 618, 687, 807, 821-24 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1988. Тосефта: Шевиит 1:18:11; Маасер Шени 2:15; Сота 5:11; Кидушин 1:56; Бава Камма 7:5; Бава Метзия 3:25; 4:2; Авода Зара 4:5; Арахин 4:9; 5:119. Исраил жері, шамамен 250 жылы. Мысалы, "Тосфета" кітабында: Еврей тілінен аударғанда жаңа кіріспемен. Жақып Нойснердің аудармасы, 1-томы, 20349, 307, 853, 92627 беттер; 2-томы, 987, 1042, 1044, 1275, 1507, 151217 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2002 жыл. Сифра Бехар (245:1259:2). Израиль жері, біздің заманымыздың 4-ші ғасыры. Мысалы, "Сифра: аналитикалық аударма" кітабында. Жақып Нойснер аударған, 3-том, 291344 беттер. Атланта: Scholars Press, 1988 жыл. Иерусалим Талмуды: Пеа 67а; Демай 24а, 48б; Шевит 1а87б; Масрот 31б, 42б; Орла 8а; Шабат 56а57а; Песахим 34а; Рош Хашана 7б, 15б, 20б, 22б; Мегилла 2б; Кетубот 24б, 25б; Недарим 32а; Гитин 20а, 23б24а; Кидушин 1б, 6а, 7аб, 10б11б; Бава Меца 14а, 17а, 23а, 24а; Санхерин 4б, 40а, 41б. Тиберия, Израиль жері, біздің заманымыздың 400 жылы. Мысалы, Талмудта "Ерушальми". Хаим Малиновиц, Исраэль Симча Шорр және Мордехай Маркус редакциялаған, 34, 6ab, 9, 12, 14, 18, 24, 26, 31, 33, 38, 40, 42, 4445 томдары. Бруклин: Mesorah Publications, 2006-2018 жылдар. Бұл кітап "Иерусалим Талмуды: аударма және түсініктеме" деген кітапта басылып шықты. Жақып Нойснер редакциялаған, Жақып Нойснер, Цвее Захави, Б. Барри Леви және Эдвард Голдман аударған. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 2009. Мехильта Рабби Исмаилдің 1:2-ге сәйкес. Израиль жері, 4 ғасырдың аяғы. Мысалы, Мехильтада, Рабби Исмаилдің айтуынша. Жақып Нойснердің аудармасы, 1- том, 6- бет. Атланта: Scholars Press, 1988 жыл. Леуіліктер Рабба 1:1; 2:2; 7:6; 29:11; 33:134:16. Исраил елі, V ғасыр. Мысалы, Мидраш Рабба: Леуіліктер. Гарри Фридман мен Морис Саймонның аудармасы, 4-толық, 2, 21, 98, 378, 418-45 беттер. Лондон: "Сончино" баспасы, 1939 жыл. Бағана: Берахот 12б, 36б, 47б; Шабат 33а, 96б, 131б; Пешахим 51б, 52б; Йома 65б, 86б; Сука 3а, 39а, 40б; Бейтза 34б, 37б; Рош-Хашана 2а, 6б, 8б9б, 13б, 24б, 26б, 27б, 30а, 33б34а; Таанит 6б, 19б; Мегилла 3б, 5б, 10б, 10б, 22б, 23б; Мод Катан 2а4а, 13б; Шагига 3б; Евамот 46а, 47б, 78б, 83б; Кебуот 43б, 57б, 84б; Недарим 42а, 110б, 58б, 61б, 61б; Меназир 5а, 61б, 61б; Сота 3б; Сасанидтер империясы, VI ғасыр. Мысалы, Талмуд Бавли. Мұрағатшы: Исраил Симха Шорр, Хаим Малиновиц және Мордехай Маркус, 72 том. Бруклин: Мезора пабтары, 2006. Мидраш Танхума, Бехар. VI-VII ғасырлар. Мысалы, Метсуда Мидраш Танчума: Вайкра. Аудармашы және түсіндірмеші: Авраам Дэвис, редакторы: Яков Ю. Х. Пупко, 5:50230. Монси, Нью-Йорк: Eastern Book Press, 2006 жыл.

Орта ғасырлар

Раши. Комментарий. Леуіліктер 25-26 тармақтар. Трой, Франция, 11 ғасырдың аяғы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және түсіндірілген. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 3-том, 31746 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1994 жыл. Рашбам. Тораға түсініктеме. Троя, 12 ғасырдың басында. Мысалы, Рашбамның Леуіліктер мен Сандар туралы түсініктемесі: Анотацияланған аударма. Мартин И. Локшин редакциялап, аударып шығарған, 131 37 бет. Провиденс: Браунның еврейлік зерттеулері, 2001. Яһуда Халеви. Кузари. Сағат 2:18 болды. Толедо, Испания, 1130 - 1140 теңге. Мысалы, Ехуда Халеви. Кузари: Исраилдің сенімін дәлелдейтін дәлел. Генри Слонимскидің кіріспесі, 93 бет. Нью-Йорк: Шокен, 1964 жыл. Ыбырайым ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ибн Езраның Пятикнижәне түсіндірмесі: Левит кітабы (Вайкира). Аударған және түсіндірген: Х. Норман Стрикман және Артур М. Сильвер, 3-том, 23961 беттер. Нью-Йорк: "Menorah Publishing Company" баспасы, 2004 жыл. Маймонид. Мишне Тора: Хилхот Шемита В'Йовел (Саббат және Юбилей жылдарының заңдары). Мысыр. Шамамен 1170-1180 жыл. Мысалы, Мишне Тора: Сефер Зераим: Ауыл шаруашылығы туралы ережелердің кітабы. "Ақ жол" журналының "Ақ жол" журналы, Нью-Йорк: Мознаим баспасы, 2005. Маймонид. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық" 1-бөлім, 12-тарау; 3-бөлім, 38-тарау, 45-тарау. Каир, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Мұса Маймонидте. "Айдасқандарға арналған нұсқаулық". Майкл Фридландер аударған, 24, 340, 357 беттер. Нью-Йорк: Довер баспасы, 1956. Езекия бин Маноах. Хизкуни. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Хизкияһу бен Маноах. Чизкуни: Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 81929-бет. Иерусалим: Ктав баспасы, 2013. Нахманид. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Рамбан (Нахманид): Тораға түсініктеме. Чарльз Б. Шавель аударған, 3-том, 40954 беттер. Нью-Йорк: Шило баспасы, 1974. "Зохар" кітабының 3-бөлігі, 107б-11а беттер. Испания, 13 ғасырдың аяғы. Мысалы, "Зохар" кітабында. Гарри Сперлинг пен Морис Саймонның аудармасы. 5 томдық. Лондон: "Сончино" баспасы, 1934 жыл. Бахья бен Ашер. Тораға түсініктеме. Испания, 14 ғасырдың басында. Мысалы, Мидраш Раббину Бачья: Рабби Бачья бен Ашердің Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 5-том, 1821-45 беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2003. Якуб бен Ашер (Баал Ха Турим). Римзе Баал ха Турим. 14 ғасырдың басында. Мысалы, Бағал Хатурим Хумаш: Ваикра/Левит кітабы. Елияху Тугердің аудармасы, редакторы, түсіндірмелері және түсініктемелері Ави Голд, 3-том, 1271-93-бет. Бруклин: "Мезора" баспасы, 2000. Жақып Бен Ашер. "Перуш әл ха Тора" (Тұрақ). 14 ғасырдың басында. Мысалы, Яков бен Ашер. Тораға бет бұр. Аударған және түсіндірген: Eliyahu Munk, 3-том, 969-85 беттер. Иерусалим: Ламбда баспасы, 2005. Ысқақ бен Мұса Арама. Акедат Ижак (Исақты байлау). 15 ғасырдың аяғы. Мысалы, Ицхак Арама. Акейдат Ицхақ: Рабби Ицхақ Араманың Тораға түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және қысқарған, 2-том, 669 73-бет. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2001 жыл.

Қазіргі заманғы

Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 және 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға қатысты таңдамалы түсініктемелер: 3-том: Вайкра/Левит. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 230 52 беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия Бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Тәржіме және түсіндірме жазбалары Рафаэль Пелковиц, 614-25 беттер. Бруклин: "Мезора" баспасы, 1997 жыл. Мұше Әлшіх. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Алшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 2-том, 751 71 бет. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000. Томас Хоббс. Левиафан, 3:40; Шолу және қорытынды. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басып шығару, 503 04, 723 беттер. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982. Шаббаттай Бас. Сифсей Хашамим. Амстердам, 1680 жыл. Мысалы, Сефер Ваикро: Тораның бес кітабынан: Чумаш: Таргум Окелос: Раши: Сифсей Хахамим: Ялкут: Хафтарос, Аврохом Й. Дэвис аударған, 483529 беттер. Лейквуд Тауншип, Нью-Джерси: Метсуда Публикациялар, 2012. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттарда. немесе Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 3-том, 1271-91-беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Бресловтық Нахман. Ұстаздық. Братслав, Украина, 1811 жылға дейін. Ребе Нахманның Торасында: Бреслов апталық Тора оқу туралы түсінік: Еврей жазбалары. Жариялаған: Хаим Крамер, редактор: Y. Холл, 419-бет 25 . Иерусалим: Бреслов ғылыми-зерттеу институты, 2011. Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 3-том, 984-93-беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 20107 бет. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998. 2012 жылы қайта басылған. Герман Коэн. Ақыл-ой діні: Иудаизмнің көздері. Симон Капланның кіріспесімен аударылған; Лео Штраустың кіріспе очерктері, 126, 15253 беттер. Нью-Йорк: Унгарда, 1972 жыл. "Атланта: Scholars Press" баспасында қайта басылған, 1995 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Лейпциг: Густав Фок, 1919 жыл. Х. Г. Уэллс. Кершілер, құлдар, әлеуметтік топтар және ерікті адамдар. Тарихтың сызбасы: өмір мен адамзат тарихының қарапайым тарихы болу, 25459 беттер. Нью-Йорк: Макмиллан компаниясы, 1920 жыл. Doubleday and Company басылымының қайта қаралған нұсқасы, 1971. Александр Алан Штайнбах. "Саббат патшайымы: Жастарға арналған 54 әңгіме" кітабының 100 - 103 беттеріндегі "Пятикниганың әр бөлігіне негізделген" (англ.) Нью-Йорк: Бехманның еврей кітап үйі, 1936. Томас Манн. Жүсіп пен оның ағалары. Джон Вудстың аудармасы, 356-бет. Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 2005. Бастапқыда "Жозеф пен оның бауырлары" деп жарияланды. Стокгольм: Берман Фишер баспасы, 1943. (Құдайға бағышталған тастар). Айзек Мендельсон. "Ежелгі Таяу Шығыстағы құлдық". "Библиялық археолог", 9-том (1946): 74-88-беттер. Айзек Мендельсон. Ежелгі Таяу Шығыстағы құлдық. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 1949. Электрлік пішендер. "Кол Нидре" деп аталады. "Қасамды орындау" кітабында. Репрайс рекордс, 1968 жыл. (Иом Кипур Кол Нидре намазының негізінде жазылған ән). Гордон Дж. Вэнхам. Леуіліктер кітабы, 31329 беттер. Гранд-Рапидс, Мичиган: Уильям Б. Ердманс баспасы, 1979 жыл. Пинхас Х. Пели. "Тора сегодня: А возобновленное столкновение с Писанием" кітабының 14750-беттерінде жазылған. Вашингтон, Вашингтон: Б'най Б'рит кітаптары, 1987. Бен Зион Бергман. "Көп қызығушылық туғызатын сұрақ: синагогалар пайыздық облигациялар шығара ала ма?" Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 1988. YD 167:1.1988а. Жауапта: 19801990: Консервативті қозғалыстың еврей заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті. Жариялаған: Дэвид Дж . Жақсы, 319-бет 23 Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 2005. Аврам Израиль Рейснер. "Диссиденттер: үлкен қызығушылық тудыратын мәселе" Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 1988. YD 167:1.1988b. Жауапта: 19801990: Консервативті қозғалыстың еврей заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті. Жариялаған: Дэвид Дж . Жақсы, 324 бет 28 Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 2005. "Еврейлердің медициналық көмектің соңғы сатысына деген көзқарасы". Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 1990. YD 339:1.1990b. Жауапта: 19801990: Консервативті қозғалыстың еврей заңдары мен стандарттары жөніндегі комитеті. Жариялаған: Дэвид Дж . Жақсы, 519, 53132, 564 беттер. Нью-Йорк: Рабиндер ассамблеясы, 2005. (Алланың әлемге меншік иесі екендігі өмір мен денсаулықты сақтау �...