Кіріспе
XIII ғасырдағы еуропалық математик Джорданус де Немор (фл. 13 ғасыр), сондай-ақ Jordanus Nemorarius және Giordano of Nemi деп те аталады, он үшінші ғасырдағы еуропалық математик және ғалым. Джорданус де Неморе (Джордано де Неми) аудармасының сөзбе-сөз аудармасы оның итальяндық екенін көрсетеді. Ол кем дегенде 6 түрлі маңызды математикалық пәндер бойынша трактаттар жазды: салмақ туралы ғылым; algorismi практикалық арифметика туралы трактаттар; таза арифметика; алгебра; геометрия; және стереографиялық проекция. Бұл трактаттардың көпшілігі орта ғасырлардан бастап бірнеше нұсқаларда немесе қайта өңдеулерде бар. Біз оның жеке өмірі туралы ештеңе білмейміз, оның еңбектерінің шамамен қай жылы жазылғанынан басқа.
Jordanus de Nemore (fl. 13th century), also known as Jordanus Nemorarius and Giordano of Nemi, was a thirteenth century European mathematician and scientist. The literal translation of Jordanus de Nemore (Giordano of Nemi) would indicate that he was an Italian. He wrote treatises on at least 6 different important mathematical subjects: the science of weights; “algorismi” treatises on practical arithmetic; pure arithmetic; algebra; geometry; and stereographic projection. Most of these treatises exist in several versions or reworkings from the Middle Ages. We know nothing about him personally, other than the approximate date of his work.
Өмір
Джорданус де Немор туралы биографиялық мәліметтер жоқ. Ертедегі қолжазбаларда ол жай ғана Джорданус деп аталады, кейіннен оған де Неморе (Орманның, Орманшы) деген лақап берілді, бұл ешқандай нақты биографиялық ақпарат қоспайды. Ренессанс дәуірінде оның есімі жиі "Иордания Неморариус" деп айтылған, бұл дұрыс емес форма. Дрездендегі Sächsische Landesbibliothek-тің он тоғызыншы ғасырдағы қолжазбалар каталогына енгізілген жазбада Джорданның Тулуза университетінде сабақ бергені айтылған, бірақ бұл мәтінді Джордан жазған емес және бұл мүмкін ассоциация негізсіз. Он төртінші ғасырдағы ағылшын Николас Тривет (немесе Тривет, 12581328) уағыздаушылар орденінің хроникасында доминикандық орденнің екінші генерал-майстры Саксониялық Джорданус (1237 ж. қайтыс болды) Джорданус де Неморедің екі атауына ұқсас екі математикалық мәтін жазғанын айтты, бірақ бұл соңғы ұсыныс Триветтің жеке басын дәлелдеуден гөрі шатасуы мүмкін. Саксониялық Джордан ешқашан "де Немор" деген атауды қолданбайды және математикалық жазбаларымен басқа жерде танылмайды. Ол Париж университетінде теологиядан дәріс берді. Сол сияқты Саксонияның Джорданусының аты математикалық мәтіннен табылмайды. XIX және XX ғасырларда кейбір адамдар арасында кең тараған бұл жеке тұлға, негізінен, тасталды. Ол Джорданус он үшінші ғасырдың бірінші жартысында (немесе тіпті он екінші ғасырдың аяғында) жұмыс істеді деп болжанады, өйткені оның еңбектері 1246 және 1260 жылдар аралығында жинақталған Ричард де Фурнивалдың библиономиясында бар.
Механика: scientia de ponderibus (салмақтардың ғылымы)
Ортағасырлық "салмақтардың ғылымы" (яғни механика) өз маңыздылығының көп бөлігін Джорданның жұмысына байланысты. Elementa super demonstrationem ponderum еңбегінде ол "позициялық гравитация" және құрамдас күштерді қолдану туралы түсінік енгізеді. Пьер Дюхем (өзінің Origines de la statique, 1905) Жорданның статикаға өзінің "виртуалды" орын ауыстыруы туралы талқылауында (бұл Дюхемнің басқа түсіндірмесі) теңгерімдегі объектілердің шексіз қарастыруларын енгізгенін ойлады. Ол жұмыс принципі арқылы рычагтың заңдылығын дәлелдейді. De ratione ponderis сонымен қатар әртүрлі бұрыштарда көлбеуленген жазықтықтағы теңсіз салмақтардың тепе-теңдік жағдайын дәлелдейді, оны Симон Стевин (оның клооткраны "сфералардың тәжі" экспериментімен) және кейіннен Галилей қайта орнатқанға дейін. "Elementa super demonstrationem ponderum" - бұл Джорданусқа жатқызуға болатын бір ғана шығарма және серияның біріншісі. Джорданус Джозеф Браунның "Логик қарастырмасы" деп атаған "Карастон туралы" (Табит ибн Құраның Liber karastonis тұжырымдарының шеберлікпен сығу) және жаңа трактат жасады (7 аксиома және 9 ұйғарым) Римдік тепе-теңдіктегі төрт ұйғарымның математикалық негізін құру үшін Liber de canonio деп аталады. Бұл туралы ертедегі түсініктеме (онда 9-ұсынымға қажетті түзету бар) - "Корпус Кристи түсініктемесі". Liber de ponderibus - "Елементтің" жеті аксиомасы мен тоғыз ұйғарымын "De canonio" -ның төрт ұйғарына біріктіреді. Liber de ponderibus-қа кем дегенде екі түсініктеме дәстүрі бар, олар кейбір көріністерді жақсартады және екі көзді жақсырақ біріктіреді. De ratione ponderis - бұл Elementa-ның (45 ұсыныстар) шебер түзетілген және кеңейтілген нұсқасы. Бұл әдетте Джорданусқа тиесілі, бірақ бұл аты-жөні белгісіз математиктің жұмысы болуы мүмкін, өйткені Джорданустың басқа еңбектеріне сілтемелері жойылған. Бұл трактаттарға байланысты анонимді түсініктемелер жиынтығы бар, олардың әрқайсысы "Алиуд commentum" сөздерімен басталады (осылайша "Алиуд commentum" нұсқасы деп аталады). Бұл түсініктеме барлық басқалардан, әсіресе 1-жобаға қатысты түсініктемеден асып түседі.
Алгоризм туралы трактаттар
Бұл санатта 5 алгоритмдік трактат бар, оларды Гюстаф Энестрем ХХ ғасырдың басында практикалық арифметикамен айналысқан. Communis et consuetus (оның алғашқы сөздері) жұмыстың ең ерте түрі болып көрінеді, ол көп кеңейтілген Demonstratio de algorismo-мен тығыз байланысты. Энестром "Коммунизм мен әдет-ғұрып" - бұл Джорданның шығармасы деп сенді. Кейінгі Demonstratio de algorismo-да 21 анықтама мен 34 ұйғарым бар. Бұл, мүмкін, кейінгі нұсқасы Communis et consuetus, жасады немесе Джорданос өзі немесе басқа да XIII ғасыр математик. Бөлшектерге арналған Tractatus minutiarum Communis et consuetus-тің екінші бөлігі болып көрінеді. Олар қолжазбаларда жиі бірге кездеседі. Demonstratio de minutiius де Demonstratio de algorismo-мен байланысты, және Tractatus minutiarum-де кездесетін ұйғарымдарды қамтиды және кеңейтеді. Алгоризм demonstrus - бұл жалған атрибуция, бірақ ұзақ уақыт бойы бұл элемент Джорданусқа тиесілі болды. Энстрем әр түрлі трактаттарды сұрыптай бастағанға дейін, Algorismus demonstrus жалғыз басылып шыққандықтан (ред. Иоганн Шёнер, Нюрнберг, 1543) деген тақырыпта барлық трактаттар топтастырылды. Алайда, Энестром бұл нұсқаның Джорданның еңбегі екендігіне күмән келтірді, өйткені ешқандай қолжазба оған жатқызылмайды (егер олар авторды берсе, ол әдетте Магистер Гернар, немесе Герхард немесе Гернандус). Бұл трактаттың бірінші бөлігінде (Algorismus de integris деп те аталады) анықтамалар, аксиомалар және 43 ұйғарым бар. Екінші бөлімде (Algorismus de minutiis) анықтамалар мен 42 сөйлем бар. Энстрем Джорданустың алгоризм туралы трактаттарынан айырмашылығы бар, бірақ Algorismus demonstratus әлі де оларға жақын екенін көрсетеді.
Арифметика: De elementis arismetice artis
Арифметикаға арналған бұл трактатта он кітапқа бөлінген 400-ден астам ұйғарым бар. Қолжазба түрінде үш нұсқа немесе басылым бар, екіншісі бірінші нұсқадан өзгеше немесе кеңейтілген дәлелдемелермен және соңында бірнеше ұсыныстар қосылды; үшінші нұсқа қосылған ұсыныстарды мәтіндегі логикалық орнына енгізеді және тағы да кейбір дәлелдемелерді өзгертеді. Джорданның мақсаты Евклидтің геометрияға жасаған жұмысына ұқсас арифметиканың толық жинағын жазу болды. Иорданус Евклидтің және Боэцийдің еңбектеріне сүйене отырып, арифметиканың бүкіл саласын жинады және ұйымдастырды. Анықтамалар, аксиомалар және постулаттар кейде біраз тұжырымдалған дәлелдемелермен ұсыныстарға әкеледі, оқырманға аргументті аяқтауды қалдырады. Бұл жерде де Джордан сандарды бейнелеу үшін әріптерді қолданады, бірақ De numeris datis-те кездесетін сандық мысалдар берілмейді.
Алгебра: Де нумерис датис
Алгебрадан жасалған бұл трактаттың редакторы Барнабас Хьюз бұл мәтіннің екі қолжазбасын тапты, олардың бірінде 95 ұғым бар, екіншісінде 113. Сонымен қатар кейбір жалпы ұйғарымдардың әртүрлі дәлелдемелері бар. Сонымен қатар қолжазба түрінде 4 дайджест немесе түзетулер бар. Иорданияның De numeris datis - батыс Еуропада құрастырылған, араб тіліндегі дереккөздерден 12-ші ғасырдағы аудармаларда қарастырылған элементар алгебраға негізделген, алдыңғы қатарлы алгебрадан алғашқы трактат. Ол Франсуа Виеттің Ренессанс математикасына алгебралық талдау енгізуін 350 жыл бұрын болжайды. Джорданус Вьеттің жүйесіне ұқсас жүйені қолданды (егерде символдық емес терминдермен жазылған болса да) теңдеуді тұжырымдау (мәселе белгілі және табылған нәрселер тұрғысынан), бастапқы берілген теңдеуді шешімге айналдыру және проблемада белгіленген шарттарды орындайтын нақты сандарды енгізу.
Геометрия: Liber philotegni және De triangulis
Бұл - ортағасырлық геометрияның ең жақсы үлгісі. Онда үшбұрыштардың қабырғалары мен бұрыштарының қатынастары, әртүрлі жағдайларда түзу сызықтардың, үшбұрыштар мен төртбұрыштардың бөлінуі, бір немесе әртүрлі шеңбердегі доғалар мен жазық сегменттердің қатынасы, бұрышты үшке бөлу, қабырғаларының ұзындығын ескере отырып, үшбұрыштардың ауданы, шеңбердің квадраттылығы сияқты тақырыптар туралы ұсыныстар бар. Бұл мәтіннің тағы да екі нұсқасы бар: қысқа және бірінші басылым деп есептелетін (Liber philotegni Iordani de Nemore) және мәтінді кітаптарға бөлетін, 2-кітапты қайта ұйымдастырып, кеңейтетін және 412-тен 428-ге дейінгі сөйлемдерді қосатын ұзын нұсқа (Liber de triangulis Iordani). 17 ұсыныстың соңғы жиынтығы да бөлек таратылды. Оның ұзын нұсқасын Джордан шығарған жоқ, бірақ ол 13 ғасырдың аяғында толықтай жасалып біткен.
Стереографиялық проекция: Demonstratio de plana spera
Бес ұсыныстың бұл трактатында стереографиялық проекцияның (планисфералық астролабилерде пайдаланылатын) әртүрлі аспектілері қарастырылады. Бірінші және тарихи тұрғыдан ең маңызды ұйғарым барлық жағдайларда шардың бетіндегі шеңберлер стереографиялық түрде жазықтықта жобаланғанда шеңбер болып қалатынын дәлелдейді (немесе шексіз радиусы бар шеңбер, яғни түзу сызық). Бұл қасиет Джорданнан бұрын белгілі болғанмен, ешқашан дәлелденген емес. Трактаттың үш нұсқасы бар: негізгі мәтін, кіріспе және кеңейтілген мәтінмен екінші нұсқасы және аздап кеңейтілген үшінші нұсқасы. Кіріспе кейде 1 және 3-ші нұсқалармен кездеседі, бірақ оны басқа біреу жазғаны анық.
Күдікті және жалған шығармалар
De proportionibus (өзара қатынастар туралы), Isoperimetra (бірдей периметрлі фигуралар туралы), Demonstrationes pro astrolapsu (астроляб оюы туралы) және Pre exercitamina (?? қысқа кіріспе жаттығу?) Бұл жазбалар Джорданға қатысты екені күмәнді. Басқа да бірқатар мәтіндер, соның ішінде Liber de speculis және Compositum astrolabii жалған атрибуттар болып табылады.
Тарихи фантастика
Адриано Петтаның "Eresia Pura" кітабы - бұл итальян тілінде жазылған, тарихи зерттеулерге негізделген, Джорданус де Неморе өміріне негізделген көркем шығарма.
Джорданның шығармаларының басылымдары
Джорданның еңбектерінің көпшілігі ХХ ғасырда сын басылымдарында жарияланды. 1. Жасырын Механика: Үш негізгі трактат және "Aliud commentum" нұсқасы (латын және ағылшын тілдерінде) "The Medieval Science of Weights" басылымында жарияланды. Эрнест А. Муди және Маршалл Клагет (Мэдисон: Висконсин университетінің баспасы, 1952). Түсініктемелер Джозеф Э. Браун, The Scientia de ponderibus in the Later Middle Ages, PhD. Диссертация, Висконсин университеті, 1967 жыл. Liber de ponderibus және "Aliud commentum" нұсқасын Петрус Апиан (= Питер Биневиц) Нюрнбергте 1533 жылы жариялады, ал De ratione ponderis-ті Николо Тарталья 1565 жылы Венецияда жариялады. 2. Қауіпсіздік. Algorismi трактаттары: Густав Энестремнің кіріспелердің, анықтамалар мен ұйғарымдардың латын мәтінін, бірақ тек кейбір дәлелдемелерді қамтитын мақалалары Biblioteca Mathematica, ser 3, vol. 7 (1906-1907), 24-37; 8 (1907-1908), 135-153; 13 (1912-1913), 289 332; 14 (1913-1914) 41-54 және 99-149-тақырыптар бойынша. 3. Өмірлік. Арифметика (De elementis arithmetice artis): Жак Лефевр д Этапл (14551536) 1496 жылы Парижде нұсқасын (өзінің көрсетілімдері мен түсініктемелерімен) жариялады; бұл 1514 жылы Парижде қайта басылды. Қазіргі басылым: H. L. L. Busard, Jordanus de Nemore, De elementis arithmetice artis. Сандар теориясы туралы ортағасырлық трактат (Штутгарт: Franz Steiner Verlag, 1991), 2 бөлім. 4. Ауыртпалық Алгебра (De numeris data): Мәтін 19 ғасырда жарияланды, бірақ қазір сын басылымы бар: Jordanus de Nemore, De numeris datis, ред. Барнабас Б. Хьюз (Беркли: Калифорния университеті баспасы, 1981). 5. Қалай? Геометрия: "De triangulis" алғаш рет М.Курце "Mittheilungen des Copernicusvereins für Wissenschaft und Kunst" Heft VI Thorn, 1887 жылы жариялаған. Куявско-Поморска сандық кітапханасын қараңыз: http://kpbc. А. м. pl/dlibra/docmetadata?id=39881. Жақында "Liber philotegni Iordani" және "Liber de triangulis Iordani" сыншылдықпен редакцияланып, аударылды: Маршалл Клагет, Архимед орта ғасырларда (Филадельфия: Америка философиялық қоғамы, 1984), 5: 196 293 және 346 477, бұл Кёрцтің басылымынан әлдеқайда жақсарды. 6. Қалай? Стереографиялық проекция: Demonstratio de plana spera және кіріспе 3-ші нұсқасының мәтіні он алтыншы ғасырда басылып шықты Базель, 1536 және Венеция, 1558. Барлық нұсқалар редакцияланған және аударылған: Рон Б. Томсон, Джорданус де Немор және Астролабтардың математикасы: Де Плана Спера (Торонто: Ортағасырлық зерттеулердің понтификалдық институты, 1978).