Кіріспе
Ғылыми фантастиканың шығармаларын бағалай отырып, өзін шақырылған сезім Ғажайып сезім (кейде әзіл-оспақпен жазылады) - ғылым мен биология, жоғары сана, ғылыми фантастика және философия туралы талқылауларда жиі айтылатын интеллектуалдық және эмоционалдық жағдай. ТОК
A sense of wonder (sometimes jokingly written sensawunda) is an intellectual and emotional state frequently invoked in discussions of science and biology, higher consciousness, science fiction, and philosophy. TOC
Анықтамалар
Бұл жазбада "көрнеулік сезімі" сөзінің бір ерекше қолданылуына назар аударылады. Бұл сөз тіркесі ғылыми фантастикаға қатысы жоқ жағдайларда кеңінен қолданылады. Келесісі ғылыми фантастика аясында "көрініш сезімін" қолданумен байланысты. "Жаңа сөздерді батыл айту: Оксфорд ғылыми фантастика сөздігі" атты еңбегінде таңғалу сезімі термині былайша анықталады: Джон Радофф таңғалу сезімін оқырманның жаңа ақпарат аясында бір тұжырымдамамен кенеттен бетпе-бет келуіне, түсінуіне немесе жаңадан көруіне эмоционалдық реакция ретінде сипаттады. "Ғылыми фантастикадағы гротеск туралы" эссесінің кіріспе бөлімінде DePauw университетінің ағылшын тілі профессоры Иштван Циссерри Ронай былай дейді: Джон Клют пен Питер Николлс бұл тәжірибені "концептуалды серпіліс" немесе "парадигмалық ауысу" (Клют және Николлс 1993) тәжірибемен байланыстырады. Көп жағдайда бұл бұрынғы оқиғалық тәжірибені үлкен контекстке қайта құру арқылы жүзеге асырылады. Оны қысқа көріністерде табуға болады (мысалы, Жұлдызды соғыс (1977), ол кішкентай мөлшерде, "Бұл ай емес, бұл ғарыш станциясы" деген жолдың ішінде кездеседі.) және ол тұтас романдарды құруды талап етуі мүмкін (Иан Бэнкстің Feersum Endjinn соңғы жолындағыдай). Джордж Манн бұл терминді "оқушыда оқиғаның немесе іс-әрекеттің толық мән-мағынасы жүзеге асқанда немесе сюжеттің немесе идеяның шексіздігі алғаш рет белгілі болған кезде оятатын шабыт сезімі" деп анықтайды; және ол терминді SF Алтын ғасырымен және сол кездегі пульпалық журналдармен байланыстырады. Алтын ғасырдың ең ірі жазушыларының бірі Исаак Азимов осы пікірмен келісті: 1967 жылы SF-те орын алған өзгерістерге қатысты пікір білдіріп, ол былай деп жазды:
Jon Radoff has characterised a sense of wonder as an emotional reaction to the reader suddenly confronting, understanding, or seeing a concept anew in the context of new information. In the introductory section of his essay 'On the Grotesque in Science Fiction', Istvan Csicsery Ronay Jr., Professor of English, DePauw University, states:
John Clute and Peter Nicholls associate the experience with that of the "conceptual breakthrough" or "paradigm shift" (Clute & Nicholls 1993). In many cases, it is achieved through the recasting of previous narrative experiences in a larger context. It can be found in short scenes (e. g., in Star Wars (1977), it can be found, in a small dose, inside the line "That's no moon; it's a space station.") and it can require entire novels to set up (as in the final line to Iain Banks's Feersum Endjinn.) George Mann defines the term as "the sense of inspired awe that is aroused in a reader when the full implications of an event or action become realized, or when the immensity of a plot or idea first becomes known;" and he associates the term with the Golden Age of SF and the pulp magazines prevalent at the time. One of the major writers of the Golden Age, Isaac Asimov, agreed with this association: in 1967 commenting on the changes occurring in SF he wrote,
Табиғи немесе синтетикалық
Шарона Бен Тов өзінің "Жасанды жұмақ: ғылыми фантастика және американдық шындық" атты кітабында феменистік көзқараспен ғылыми фантастиканың (SF) "көрініш сезімін" зерттейді. Оның кітабы "ғылыми фантастиканың кейбір негізгі элементтеріне жаңа және қызықты көзқарас беретін сынның ойландыратын еңбегі", оның ішінде "көрнектілік сезімі". Дэвид Далглиш Бен Товтың SF сын журналы Extrapolation үшін жасаған еңбегін тексере отырып, мәтіннен үзінді келтіріп, былай дейді: