Кіріспе
Канадалық провинциялық үкімет Принс-Эдвард аралының саясаты Канаданың басқа провинцияларына ұқсас провинциялық үкіметке негізделген. Принс-Эдвард аралының астанасы Шарлоттаун, онда губернатордың орынбасары мен премьер-министр тұрады, сондай-ақ провинциялық заң шығарушы орган мен кабинет орналасқан.
The politics of Prince Edward Island are centred on a provincial government resembling that of the other Canadian provinces. The capital of the province of Prince Edward Island is Charlottetown, where the lieutenant governor and the premier reside, and where the provincial legislature and cabinet are located.
Заң шығарушы орган
Принс-Эдвард аралының үкіметі Вестминстер моделіне негізделген, бір палаталы заң шығарушы органмен - Бас Ассамблеямен - губернатордың орынбасары мен Заң шығарушы Ассамблеяның 27 мүшесі бар, олар көпшілік дауыс беру арқылы шамамен 27 бірдей сайлау округтерінен сайланады. Заң шығарушы орган Вестминстер жүйесінде әдеттегідей ең көп дегенде бес жыл жұмыс істей алады және оны премьер-министрдің кеңесі бойынша губернатор-лейтенант кез келген уақытта тарата алады. Әдеттегідей, провинциялық кабинет (қазіргі уақытта он мүшесі бар) тек қана Заңнамалық Ассамблеядан шығарылады және Ассамблея мүшелерінің көпшілігінің қолдауына ие болуы керек.
Саяси тарих
Принс-Эдвард аралы - Канаданың сол аты бар аралдан тұратын провинциясы. Бұл арал Микмакидің, яғни микмактардың жерінің бір бөлігі. XVI ғасырда еуропалықтар зерттеген француздар 1604 жылы Маритимнің барлық жерлерін иеленуге дәулет берді, ал француз отаршылары 1720 жылы келді. Жеңіс арқылы ағылшындар 1763 жылы Принс-Эдвард аралын қоса алғанда барлық жерлерді иеленді. 1769 жылы ол Сент-Джон аралының британдық колониясы болды және 1873 жылы 1 шілдеде Канада Конфедерациясына қосылды.
Екі партиялы дәуір (1873-1996)
Сайлау күні Жеңіс. Жалпы орындықтар Консервативті/Прогрессивті Консервативті аты=PC Либералды NDPаты=NDP Жасыл Басқа орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс)) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс ((%) орындықтар Дауыс)) орындықтар Дауыс (%) орындықтар Дауыс (%) орындықтар Дауыс (%) орындықтар Жеңімпаз партия 1873 1 сәуір 1, 1873 CON 30 15 name=C 10 name=C 5 Non partisan 1876 тамыз 10, 1876 CON 30 15 name=C 7 name=C 8 Non partisan 1879 сәуір 2, 1879 CON 30 24 name=C 6 name=C 1882 мамыр 8, 1882 CON 30 21 name=C 9 name=C 1886 маусым 30, 1886 CON 30 18 name=C 12 name=C 1890 қаңтар 30, 1890 CON 30 name=C 1890d name=C 15 name=C 1893 1893 13, 1893 LIB 30 name=C 7 name=C 231919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919191919
Саяси партиялар
Принс-Эдвард аралы 1996 және 2015 жылдардағы сайлауларға дейін Канададағы кез-келген деңгейдегі үкіметтердің ең таза екі партиялық жүйесіне ие болды. 1873 жылы Канада Конфедерациясына қосылғаннан бері провинцияны аралықта Принс-Эдвард аралының либералды партиясы мен Принс-Эдвард аралының прогрессивті консервативті партиясы (бұрын басқа да атаулармен аталған) басқарып келді. Осы уақыт ішінде үшінші тараптардың үміткерлері жалпы үш орынға ие болды. Принс-Эдвард аралындағы 1996 жылғы сайлауда Уэст-Пойнт Блумфилд үшін аралдың жаңа демократиялық партиясының мүшесі Герб Диккисон сайланды. Ол 1996 жылдан 2000 жылға дейін қызмет етті. Провинциялық заң шығарушы органда орын алған үшінші партияның келесі кандидаты 2015 жылғы сайлауда Принс-Эдвард аралының Жасыл партиясының жетекшісі Питер Беван Бейкер Келлисс-Кросс Камберленд округінде сайланды. 2017 жылы PEI Жасыл партиясының мүшесі Ханна Белл Шарлоттаун Паркдейлден сайланды, бұл Принс-Эдвард аралы саясатында бірінші рет үшінші партияның екі кандидатының заң шығарушы органда орын алғандығын білдірді. Алайда 2019 жылғы сайлауда Жасылдар партиясы жаңа ресми оппозициялық партияға айналды, ал либералдылар жаңа үшінші партияға айналды. Осылайша оның екі партиялық жүйесі ақыры жартылай екі партиялық жүйеге айналды. Сайлау туралы заңның 24-бабына сәйкес, саяси партиялар провинцияда тіркеледі.
Прогрессивті консервативтік партия
Принс-Эдвард аралының прогрессивті консервативтік партиясы 1873 жылы құрылған, ол Канаданың прогрессивті консервативтік партиясының толықтай қосылған қанаты болды (және оның ата-бабалары) 2003 жылы федералды партия таратылғанға дейін. Ол ресми түрде Канаданың жаңа Консервативті партиясының бөлігі емес, бірақ екі ұйым мүшелерін бөліседі, ал провинциялық басшылардың көпшілігі федералды партияны қолдайтынын ашық мәлімдеді. Ол жиі, соңғы рет 1996-2007 жылдар аралығында билік жүргізді. Партияның саяси дәстүрі қызыл тори. 2011 жылдың қазан айында "Прогрессивті консерваторлар" 27 орынның екісінен беске көбейтті. Дарси Лантьер 2012 жылдың қарашасына дейін уақытша көшбасшы болды. 2012 жылдың 3 қарашасында Шарлоттаун қаласында өткен көшбасшылық конвенцияда Принс-Эдвард аралының Жасыл партиясы Питер Беван Бейкерді көшбасшы етіп сайлады. Беван Бейкер 2015 жылы заң шығарушы органға сайланып, партия құрылғаннан бері партияның бірінші орынды жеңіп алды. 2017 жылғы қосымша сайлауда Ханна Белл оған қосты. 2019 жылғы сайлауда олар Либералды партиядан орын көлемі мен халықтық дауыспен озып, провинцияның ресми оппозициялық партиясына айналды, өйткені олар Либералды партиядан тағы алты орын алды.
Либералды партия
Принс-Эдвард аралының либералды партиясы 1873 жылы құрылған, ол Канада либералды партиясының толықтай құрылған қанаты болып табылады. Ол жиі, соның ішінде 1891 жылдан 1911 жылға дейін және 1935 жылдан 1959 жылға дейін бірнеше елеулі кезеңдерде билік жүргізді. Ол соңғы рет 2007 жылдан 2019 жылға дейін үкіметте болды. 2011 жылдың қазан айында Либералды партия екі орыннан айырылды, бірақ заң шығарушы органдағы 27 орынның 22-сін сақтады. 2013 жылдың 3 қазанынан бастап 2015 жылдың 23 ақпанына дейін үш МЛӘ-нің отставкаға кетуіне байланысты орын саны 23 болды, содан кейін 20 -ға дейін қысқарды. Партия 2015 жылғы сайлауда 18 орынға құлдырады. 2017 жылы отставкаға кетуіне (содан кейін сайлауда жеңіліс), 2018 жылы партияның 16 орынға төмендеуіне байланысты. Партия 2019 жылғы сайлауда Жасыл партия мен Прогрессивті консерваторлар жеңіске жетіп, либералды 6 орынға дейін қысқартты. Бұл либералды партияның тарихта тұңғыш рет провинцияның үшінші партиясы болуына әкелді. Партия 2020 жылдың қыркүйек айында 5 орынға дейін қысқарды, бұл бір МҰК-тің отставкаға кетуімен және 2020 жылдың қарашасында өткен сайлау нәтижесінде нәтижеге қол жеткізе алмауымен байланысты болды.
Жаңа демократиялық партия
Принс-Эдвард аралының жаңа демократиялық партиясы 1962 жылы құрылған, Канаданың жаңа демократиялық партиясының толықтай біріктірілген қанаты болып табылады. Атаулы түрде аралдың негізгі саяси партияларының бірі ретінде кірсе де, ол өз тарихында тек бір ғана мүшесін сайлады, әдетте жалпы сайлауларда нашар нәтиже көрсетіп, басқа партиялардан артта қалады. Партияның үміткерлері әр жерде партияға мүше үміткерлердің арасында соңғы орында болады, бірақ 2000 жылы М.Л.А. Герб Дикисон екінші орынға ие болды, ал 1947 жылы Кооперативтік Комонвелл федерациясы (НДП-ның алғысы) үміткері партиядан шығарылған Консервативті үміткермен бірге екінші орынға ие болды. Жаңа демократиялық партиялар қазіргі уақытта заң шығарушы органдарында жоқ. Мишель Нилл 2022 жылы 23 сәуірде партияның басшысы болып сайланды, ол 2020 жылы 1 қыркүйекте отставкаға кеткен Джо Бёрннің орнын басады.
Арал партиясы
Принс-Эдвард аралының арал партиясы 2007 жылғы сайлаудан кейін құрылды. Партия 2010 жылы 5 наурызда ресми түрде тіркелді және 2011 жылғы сайлауда көшбасшысы Билли Каннның басшылығымен 11 үміткерді ұсынды. Партия 2015 жылғы сайлауға қажетті 10 үміткерді ұсынбағандықтан және ақпарат беруді тапсырмағандықтан тіркелуден шығарылды. Партия 2022 жылдың 9 қыркүйегінде қайта тіркелді. Партия президенті Пол Смитс партияны қайта құрудың маңызды себебі ретінде либералды және компартиялық үкіметтердің дау тудыратын муниципалды үкімет туралы заңды алып тастамауы екенін атап өтті. Принс-Эдвард аралы университетінің саяси ғылымдар профессоры Дон Дессерд партияның платформасын "оңға еңкейген" деп сипаттады, "біршама прогрессивті әлеуметтік саясат" және партияны Біріккен фермерлер қозғалысына теңеді. Партия мүшелері 2022 жылғы "Азаттық конвой" наразылығына қатысты.
Саяси мәдениет
ПЭИ Канададағы тікелей демократияға ең жақын деп аталады. Шағын халқының (2006 жылғы Канадалық санақ бойынша 135 851 тұрғын) және үлкен заң шығарушы орган болғандықтан, әрбір МЛА ең көп дегенде шамамен 5000 адамды білдіреді. Ерекше қалаларда, елордалар өте кішкентай болады. Нәтижесінде әркім өзінің депутатын жеке өзі, досы немесе әріптесі арқылы таниды. PEI-дегі провинциялық сайлаулар теледидар мен радио жарнамасын мүлдем қолданбайды, керісінше үйден-үйге жүреді, өйткені кішкентай округтер үгіт-насихат кезінде барлық сайлаушыларды аралауға мүмкіндік береді. Принс-Эдвард аралындағы сайлауға қатысу көрсеткіші Солтүстік Америкадағы кез келген билік үшін муниципалды деңгейден жоғары. Мысалы, 2003 жылғы сайлау Хуан даулы соққы берген күннен кейін, аралдың көп бөлігінде электр қуатын тоқтатып, ағаштарды кескеннен кейін өтті, бірақ сайлауға қатысу 80% -дан жоғары болды. Федералды сайлауға қатысу деңгейі провинциялық сайлауға қарағанда біршама төмен. Кішкентай округтер болғандықтан, тіпті бірнеше дауыс округті өзгерте алады. 2003 жылы үш депутаттың жеңісі 100 дауыстан кем, ал екеуінің жеңісі 1000-нан астам дауыспен болды. Патронат - бұл дәстүрлі арал саясатының күшті элементі және ұрпақтар бойы кеңінен қабылданған тәжірибе. Алайда, соңғы кездері құқық және бостандықтар туралы жарғыға негізделген саяси кемсітушілік туралы шешімдер бұл ұзақ дәстүрге күмән келтірді. 2010 жылы ПЭИ-дің кейбір саясаткерлері "ұзақ формадағы" санақты жою ПЭИ-дің егжей-тегжейлі суретін қалыптастырады және осылайша арал халқына Конфедерацияның бағдарламаларын азайту арқылы зиян тигізеді деген алаңдаушылықтарын білдірді. Бұл оқиғаларға алаңдаушылық білдірген саясаткерлердің арасында депутат Шон Мерфи (либералды Шарлоттаун) және ПЭИ қаржы министрі Уэс Шеридан (осылай-ақ либералды) бар.
Мәселелер
Екі партияның да басымдықтары ортадан жоғары болғандықтан, сайлаулар өте қарама-қайшы платформаларда өткізілмейді, керісінше жергілікті мәселелердің жиынтығында өтеді. Соңғы уақытта басты мәселе - аралдағы бес ауылдық аурухананың жұмыс істеуін жалғастыру, бұл мәселе қала тұрғындарының санының өсуімен күмән тудырады. Принс-Эдвард аралы өзінің бюджеті үшін федералды теңестіру төлемдеріне тәуелді. Экономика негізінен ауыл шаруашылығына, балық шаруашылығына, туризмге және биологияға негізделген, табиғи ресурстар немесе ауыр өнеркәсіп жоқ (әлі де авиация бөлшектерін жеңіл өндірудің маңызы артып келеді). Облыстық үкіметте жергілікті кірістердің жоқтығы мен федералды қаражатқа тәуелділігі болғандықтан, бюджет тапшылығы жиі кездеседі. Дәстүрлі өнеркәсіптерді жалғастыру, сондай-ақ провинцияның экономикасын әртараптандыру қажеттілігі жиі талқыланады.
Федеративтік саясатқа шолу
Канада Конституциясына сәйкес, Принс-Эдвард аралы Канада Сенатында төрт орынға және Канаданың Төменгі палатасында кемінде төрт орынға ие болады. Бұл ПЭИ-нің қазіргі палатада едәуір көп өкілдік алуына әкеледі, өйткені Канаданың он провинциясының алтысы әртүрлі дәрежеде. 2019 жылдың сәуірінен бастап ПЭИ Канада Либералды партиясының бекінісі болып саналады, 1988 жылдан 2008 жылға дейін парламенттегі Либералды депутаттармен ғана ұсынылған. 2006 жылы бұл тек екі провинцияның бірі болды (екіншісі Альберта) бір партияға 50 пайыздан астам дауыс берген. Мұның көп бөлігі Канаданың Прогрессивті консервативтік партиясының толық құлдырауы мен ақыр соңында жойылуына байланысты болуы мүмкін, ол бұрын 20-шы ғасырдың көп бөлігінде ПЭИ-дің екі бәсекелес саяси партиясының күштісі болған. Реформалық партия / Канадалық Альянс қызыл торизмді қабылдамады, ал Канаданың Консервативтік партиясы әлі де ескі прогрессивті консерваторлардың заңды мұрагері ретінде қабылданбады. Федералды Жаңа Демократиялық партия ПЭИ-де ешқашан көп қолдау таппаған, бірақ провинциялық әріптесіне қарағанда сәтті. 2008 жылы Гейл Ши 1988 жылдан бері ПЭИ-ден шыққан тұңғыш консервативті депутат болды. Алайда 2019 жылғы соңғы федералды сайлауда жасылдар қолдаудың артуын көрді, өйткені олардың провинциялық деңгейдегі ресми оппозиция мәртебесі федералды деңгейде пайдасын тигізді. Алайда, барлық 4 орын Либералдықтардың қолында қалды.
Басқа дереккөздер
Фрэнсис Уильям Пиус Болгер, Принс-Эдвард аралы және Конфедерация: 1863 1873, CCHA, Есеп, 28 (1961), 2530.