Кіріспе
Су сутегінің күкірт газына ұшыраған Сульфидті су (немесе күкіртті су) - су сутегінің күкірт газына ұшыраған жағдайда, ерекше "сырылған жұмыртқа" иісі пайда болады. Бұл жағдай мәдениетте әр түрлі мақсаттарға ие, денсаулыққа және сантехникаға әсер етеді.
Sulfur water (or sulphur water) is a condition where water is exposed to hydrogen sulfide gas, giving a distinct "rotten egg" smell. This condition has different purposes in culture varying to health and implications to plumbing.
Химиялық құрамы
Күкіртті су сульфатты құрайтын еріген минералдардан жасалады. Бұларға барит (BaSO4), эпсомит (MgSO4 7H2O) және гипс (CaSO42H20) жатады. Судың дәмінің өзгеруі судың сульфат түріне байланысты әртүрлі болады. Натрий сульфаты үшін 250-500 мг/л, кальций сульфаты үшін 250-1000 мг/л және магний сульфаты үшін 400-600 мг/л. Зойтеманның зерттеуінде 270 мг кальций сульфаты мен 90 мг магний сульфаты судың дәмін жақсартқаны анықталды.
Қауіпті жағдайлар
Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (ЭҚҚ) мен Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (АҚҚБ) сусындардың сульфат мөлшері жоғары болса, әсіресе сәбилерде диарея пайда болуы мүмкін екенін айтады.
Ауыл шаруашылығы
Америкадағы Вайоминг университетінде күкіртті судың жем-шөппен қоректенетін өгіздердің жұмысына әсерін зерттеу жүргізілді. Күкірт тірі организмдерге қажетті, өйткені оның құрамында ақуыздарды жасауға қажетті амин қышқылдары бар, Американың батыс штаттарында кең тараған күкіртті су малдың тамақтануында күкіртке үлкен үлес қосады. Алайда, көкпарлы судың жоғары концентратын ішкенде, қайтарушылар көкпар әсерінен пайда болатын полиэнцефаломалакияға (sPEM) шалдығуы мүмкін, бұл неврологиялық ауру. Осы нәтижеге байланысты зерттеуде сиырлардың денсаулығына кері әсерін жою үшін қолданылатын тамақ қоспасын табу мақсаты көзделеді. Қиыншаңқырдың тамақтануында артық күкіртті азайту үшін, қосқыр бактериялары артықтықты бұзады, нәтижесінде суда еритін сутегінің сутегісі пайда болады, бірақ температураның жоғарылауымен ерігіштігі төмендейді, бұл сутегінің сутегінің газын жануардың қайта дем алуына әкеледі, бұл күкіртке байланысты полиэнцефаломалакияға әкеледі. Зерттеу бұл мәселені мал қорасының тамақтануына клиноптилолит енгізу арқылы шешуге тырысты, бірақ клиноптилолиттің метаногенезге және биогидрогенацияға әсерін көбірек зерттеуді қажет ететін дәлелдерді тапты.
Күкіртлі бұрғыштар
Сонымен қатар күкірт суының денсаулыққа пайдалы екендігіне сенуде, күкірт су көздері көптеген мәдениеттерде кең таралған нәрсе. Мұндай бұлақтар Жаңа Зеландия, Жапония және Грекия сияқты көптеген елдерде кездеседі. Бұл күкірт бұлақтары көбінесе жергілікті жанартаулық белсенділіктің әсерінен пайда болады, бұл жақын маңдағы су жүйелерін қыздыруға ықпал етеді. Бұл вулкандардан шығатын су буының металлмен қапталуынан, мысалы күкірт диоксиді. Жаңа Зеландияда Солтүстік арал 1800 жылдары Роторуа қаласына жақын жердегі жанартаудан табиғи түрде жылытылатын моншаларымен танымал болды. 28 жылы бассейн бар, онда келушілер күкіртті саз ванналарымен бірге суға батып, демалуға болады. Тағы бір танымал бұлақ - Грекиядағы бұлақ, Термопила, яғни "жылы бұлақтар" деген мағынада, оның аты оның бұлақтарынан алынған, өйткені ол Хадеске кіретін жол деп саналған.
Судағы күкірттің деңгейі
Тұщы судың жаһандық экологиялық мониторингі жүйесі (GEMS/Water) тұщы судың орташа мөлшері 20 мг/литр күкіртке тең және өзендерде 0-630 мг/литр, көлдерде 2-250 мг/литр, жер асты суларында 0-230 мг/литр аралығында болуы мүмкін. Канаданың жаңбырында 1980 жылы сульфат концентрациясы 1,0 және 3,8 мг/л-ге тең екені анықталды. Батыс Канададағы өзендерде 1 - 3040 мг/литр аралығында, Экология Канадасының 1984 жылғы нәтижелері бойынша көпшілігі 580 мг/литрден төмен концентрацияларда болды. Орталық Канадада Саскачеванда да жоғары деңгейлер болды, жер асты су көздерінен алынған ауыз судың орташа деңгейі 368 мг/литр, ал жер үсті су көздерінен 97 мг/литр, ал диапазоны 32170 мг/литр болды. Канадада жүргізілген зерттеулер бойынша, ауыз судағы күкіртті азайту әдісі оның мөлшерін арттырған. Бұл Онтариода жүргізілді, онда күкірт деңгейі 12,5 мг/л емделмеген кезде және 22,5 мг/л емделгеннен кейін. Нидерландыда жер асты суларында күкірт концентрациясы 150 мг/литрден төмен. Су өңдеу зауыттарының 65% -ы ауыз судың күкірт деңгейі 25 мг/литрден төмен екенін хабарлады, бұл туралы 1985 жылы Dijk Looijaard & Fonds компаниясының зерттеуінде айтылған. 1970 жылы АҚШ-та 9 түрлі аймақтағы ауыз су көздеріндегі сульфат деңгейін өлшеу үшін қоғамдық денсаулық сақтау қызметі болды. Нәтижелер бойынша 106 жер үсті суының барлық көздерінде сульфат бар екені анықталды, сондай-ақ 658 жер асты суларының 645 сыналды. Күкірттің мөлшері 1 мг/л-ден 770 мг/л-ге дейін болды.
Қоршаған орта
Сульфаттар өнеркәсіптік өнімдерде пайдаланылатындықтан, олар көбінесе қоршаған ортадағы сумен қамтамасыз етуге жіберіледі. Бұл кен орындарын, тоқыма фабрикаларын және сульфаттарды пайдалануды қамтитын басқа да өндірістік процестерді қамтиды. Магний, калий және натрий секілді сульфаттар суда өте жақсы ериді, бұл күкірт суын жасайды, ал кальций және барий сияқты металл негізіндегі басқа сульфаттар аз ериді. Атмосферадағы күкірт диоксиді жер бетіндегі суды зақымдауы мүмкін, ал күкірт триоксиді ауадағы су буымен қосылып, күкірт су жаңбырын немесе кең тараған қышқыл жаңбырын тудырады.