Кіріспе

Seaton Sluice) - Нортумберлендтегі ауыл. Ол Ситон Берн (кіші өзен) сағасының сағасында, Уитли шығанағы мен Блайт аралығында орналасқан. 2021 жылғы санақта ауылдың тұрғындарының саны 2956 адам болды.

Ерте тарих

Seaton Sluice Хартли ауылының солтүстігінде орналасқан және бір кездері оның бөлігі болған, оны Хартли Панс деп атаған, өйткені 1236 жылдан бері тұз жинау үшін қолданылатын тұздықтар болған. Хартли бір кездері Бриер-Ден Бёрннен (қазіргі Уитли шығанағы) Тайнемут монастырына қарасты Сетон Бёрнге дейінгі аймақ болды. 1100 жылы жер Вильгельм Жеңімпаздың немере інісі Хьюберт де Лавальдың меншігіне айналды. Де Лаваль (немесе Делавал) Хартли Панстан ішкі жерге қоныстанды және олардың тұратын жері Сеатон Делавал болды, "Сеатон" атауы көне ағылшын тілінен шыққан, бұл теңіз жағасындағы қоныстану (тон) дегенді білдіреді.

Кемежайларды жақсарту

1550 жылға дейін Хартли Панста өндірілген тұз Блайтқа экспорттауға жеткізілетін, бірақ сол күннен кейін ол тікелей шағын табиғи порттан жеткізілетін. Осыдан бастап ауыл Хартли Хевен деп аталып, көмір мен тұзды экспорттауға пайдаланылды. Алайда порттың құрғауына ұшырайды, бұл кемелердің кіруін шектеді. Бұл мәселені сэр Ральф Делавал (1622-1691) шешті, ол әр жоғары ағыста теңіз суын тұтқындап тұратын айлақты және шлюз қақпаларын салдырды. Бұл қақпалар судың төмендеу кезінде ашылып, порттан құмды ағызып әкетеді. Осыдан бастап ауыл Ситон Слюс деп аталды. Кемежай 1760-жылдарға дейін осылай болды, содан кейін сэр Джон Хасси Делавал қатты жынысты канал арқылы жарылтып, портқа жаңа кіру есігін жасатты, бұл "The Cut" деп аталатын, 54 фут (16 м) терең, 30 фут (9 м) ені және 900 фут (274 м) ұзындығы. Жаңа канал 1763 жылы ашылды және нәтижесінде ескі порттың кіреберісі мен жаңа канал арасындағы жер аралға айналды, ол "Rocky Island" деп аталды. Арал құрлықпен жаяу жүргіншілер көпірі арқылы байланысқан. Жаңа каналдың екі ұшы да жабылып, су деңгейіне қарамастан жүкті жүктеу жалғастырылуы мүмкін. Ескі каналдың екінші жағында, Роки аралының қарама-қарсы жағында, Санди аралы деп аталатын балласт төбесі орналасқан. Баласт төбесі мен "Кепіл" әлі де көрінеді. Жаңа кіреберіс табысты болып шықты және 1777 жылы кемелер порттан 80 000 тонна көмір, 300 тонна тұз және 1,75 миллион шыны бөтелке алып шықты. Көмір жақын маңдағы кен орындарынан портқа атпен сүйрелетін вагондар арқылы жеткізілетін. 1798 жылға дейін тұз экспортталып келді, бірақ содан кейін тұз салығын енгізу тоқтатылды.

Шөлме өндірісі

1763 жылы сэр Фрэнсис Блейк Делавал (17271771) Сейтон Слюс жерін шыны фабрикасы ретінде дамыту үшін Парламент мақұлдауын алды. Бұл жұмыс "Royal Hartley Bottleworks" деп аталды. Фрэнсис мырзаға шыны жасау бойынша шеберлер керек болды, ал оның ағасы Том Делавал Германияның Ниенберге қаласынан шырақ жасау бойынша жергілікті ер адамдарды үйрету үшін шеберлерді әкелді. Бұл жұмыстарға жергілікті материалдар: теңіз құмы, теңіз жаңғағы, желiлердегі балшық және жергілікті көмір пайдаланылды. Шыны зауыты уақыт өте келе кеңейіп, ақыр соңында аспан сызығына үстемдік ететін алты үлкен конус пішінді пешке ие болды; оларға: Галлаган, Биас, Шарлотта, Хартли, Уотерфорд және Сәттілік деген атаулар берілді. Олардың ең үлкендері 40 метр биіктікте орналасқан. 1777 жылы өндіріс жылына 1 740 000 бөтелкеге жетті. Шөлмектер портқа тоннельдер арқылы өтетін тар телімді темір жол арқылы жіберілді. Бұл туннельдер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе шабуылына баспана ретінде пайдаланылған. Шөлмектер Лондонға "шөлмектерде" тасымалданады, олар ұзындығы 15 метрден аз. Олардың ерекшелігі - басты мачтаны төмен түсіріп, ескі Лондон көпірінің аркалары астынан өтулеріне мүмкіндік беру еді. Бір айға бір рет лондонға баратын шишалы шлюп, сондай-ақ, көміршілердің бригтері де солай істеді. Сонымен қатар, бөтелкелер Еуропаға экспортталды. Шөлмектер зауыты өте үлкен болғандықтан, онда нарық, сыра зауыты, астық қоймасы, кірпішхана, шіркеу, дүкендер, қонақ үйлер мен карьер бар еді. Жұмысшылар бөтелке фабрикасының айналасындағы бірнеше көшеде тас үйлерде тұратын. 1768 жылы кеме жасау зауыты құрылды. Басқа шыны өндіру орталықтарының бәсекелестігі тапсырыстардың төмендеуіне әкеліп соқты, ал бөтелке фабрикасы 1872 жылы жабылды. Соңғы бөтелкелер "Бостон бірлігі" кемесімен, Канал аралдарына жөнелтілді. Бірнеше жылдан кейін, 1897 жылы, конус тәрізді пештер бұзылып, олардың орнына үйлер салынды. Қазіргі кезде түпнұсқа бөтелке фабрикасының іздері қалмаған.

Көмір саудасының төмендеуі

Делавал отбасы жасаған портты жақсартуға қарамастан, порт әлі де кемелерді қабылдай алатын көлемде шектелген. Сол уақытта, солтүстікке қарай Блайт, оңтүстікке қарай Тайн сияқты бәсекелес порттар портты жақсартуға ақша жұмсады. 1857 жылы Тайнда жаңа Нортумберленд докты салу аяқталды. Ситон Слюс осы үлкен нысандармен бәсекелесуді қиын деп тапты. Сейтон Слюйстен батысқа қарай 3 шақырым жердегі Нью-Хартли ауылында орналасқан Хестер орнында болған Хартли кен орнының апаты көмір саудасына тағы бір соққы болды. Гестер орлығы жергілікті көмірдің негізгі көзі болды. Алайда 1862 жылы сору машинасының арқаны сынғаннан кейін жалғыз шахтаның астына құлап, шахтаны бөгеп, жұмысшыларды жер астына қамап алды. Барлығы 204 ер адам мен бала қайтыс болды, кейде бір отбасының бірнеше мүшесі. Апаттан кейін кен орындарында әрқашан екі шахта болуы керек деген заң талаптары болды. Гестер орнының өндірісін жоғалтуы Сеатон Слюйстің көмір саудасының аяқталуын білдірді және ол тыныш суға айналды. Жақын жердегі Эрсдон ауылында Санкт-Альбан шіркеуінің зиратында қаза тапқан 204 ерлер мен ұлдарға арналған ескерткіш бар. 20-ғасырдың басында Ситон Слюсті туристік курорт ретінде дамыту әрекеті сәтсіз болды, өйткені Уитли шығанағынан жағалауға қарай солтүстікке қарай жүретін темір жол желісі ішінара салынып, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тасталды. Сент-Мэри аралының батысында темір жол көпірлері мен бөктерінің қалдықтарын әлі күнге дейін көруге болады.

Сейтон Делавал залы

Делавалдар Сеатон-Слюйстен ішкі аймаққа қарай Сеатон-Делавалға қоныстанды. Ол жерде сакс шіркеуі болған, Делавалдар оған жақын бекіністі үй салды. 1100 жылы Губер де ла Вал Саксон шіркеуін қазіргі біздің әйелдің шіркеуі ретінде қайта салды. Қорғандағы үй Тюдор және Якобин дәуірінде біртіндеп кеңейтіліп, кең ауқымды әулетке айналды. 18 ғасырдың басында елорданың иесі қазіргі Сейтон Делавал залымен алмастырылды, оны сәулетші сэр Джон Ванбру жобалаған. 1822 жылы өрттен залды жарақаттады, ол ішінара қалпына келтірілді; қазір ол Ұлттық қордың меншігінде.