Кіріспе

Ағылшын журналисі, романист, сценарист (1915-2001) Джон Эдвард Кертис Преббл, FRSL, OBE, (23 маусым 1915 30 қаңтар 2001) - ағылшын журналисі, романист және сценарист. Ол Шотландия тарихы туралы кітаптарымен танымал.

Ерте өмір

Ол Англияның Миддлсекс штатының Эдмонтон қаласында дүниеге келген, бірақ 1921 жылы ата-анасымен бірге Канаданың Саскачеван штатына көшіп барған. 12 жасында отбасымен бірге Эдмонтонға оралып, Латимер мектебінде оқыды. Ол Ұлыбританияның Коммунистік партиясына мүше болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін одан кетіп қалды.

Биік арқалықтар

1934 жылы журналист болып, Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік артиллерияда қызмет етті. Соғыс кезіндегі тәжірибесі оның "Диңіз қақ айырылған жер" (1944) және "Қараңғылық шеті" (1947) романдарына әкелді. Оның Канада даласындағы тәжірибесі оның екі еңбегіне әсер етті, "Быффало солдаты", Америка батысы туралы тарихи роман, атап айтқанда, 10-шы кавалерия полкі және 1746 жылғы шайқас туралы Куллоден, оның нәтижесінде якобит көтерілісі жеңілді. Ол Саскачеван провинциясындағы шотландтық Сазерленд қалашығында өскен кезде Каллоден шайқасы туралы әңгіме отбасылық танымның бір бөлігі болды. Оның Американың батысына деген қызығушылығы оның отбасылық ұрпағының бір бөлігі америкалықтар болғандықтан да туындады: оның 1958 жылғы "Мекенше, Апалы күн және басқа да әңгімелер" кітабында Апалы күн деген шайен туысы туралы айтылады. Оның алғашқы үлкен табыстарының бірі - "Жоғарғы торлар" (1956), ол Тай көпірінің апатын сипаттады, ол Дандиге дейінгі алғашқы Тейн теміржол көпірінің құлауын қамтиды. Ол басылғаннан бері танымал еңбек болып келеді. Бұл апаттың көп проблемаларын көпірдің құрылысы кезінде анықтаған алғашқы егжей-тегжейлі есебі болды, ал Пребл сондай-ақ дәлелдемелерді қарау кезінде сауда қоғамдық тергеу кеңесін кеңінен қолданды. Ол сол кезде түсірілген көптеген фотосуреттердің кейбіреулерін қосады, олар 1879 жылдың 28 желтоқсанында түнде көпірдің орталық бөлігінің қаншалықты қирағанын көрсетеді. Ақаудың нақты себептері, әсіресе құйма темірден жасалған бағаналардың нашар дизайны мен құлау кезінде болған дауылдан туындаған себептері туралы әлі де дау-дамайлар бар. Алайда, тергеудің бастапқы қорытындылары әлі де күшінде. Ол көпірдің құлауына "жаман жоба, нашар құрылыс және нашар күтіп-ұстау" себеп болғанын анықтады.

От пен семсер трилогиясы

"От пен семсер" трилогиясы шотландтық кландық жүйенің құлдырауы туралы. Бұл кітапта кландардың бір маңызды шайқаста жеңілгені баяндалады. Қалған екі шығармасы - "The Highland Clearances" (1963) және "Glencoe" (1966) болып табылады. Гленкоу - 1692 жылы Гленкоу қырғынның себептері мен салдарын зерттеу, онда үкіметтік сарбаздар мен Кэмпбелл кланы мүшелері Шотландияның батыс таулы аймағындағы Гленкоу деген шалғайдағы жазықта тұратын Дональд кланы мүшелеріне шабуыл жасап, өлтірді. Кітапта Уильям патшаның да, корольдік топтарға кіруді көздеген шотландтардың да билік құрған Макдональдтарды құлшына ұстап тұру үшін жасаған саяси айла-шарғылары баяндалады. Бұл қаза сол кезде де, қазір де белгілі болды, өйткені Кэмпбеллдер Макдональдтардың қонақжайлығын теріс қолданған, олар бірнеше күн бұрын оларға тамақ пен баспана берген. Оның кейінгі еңбектері "Бейбітшілік" (1975) және "Патшаның саяхат" (1988) бұл тақырыпты кеңейтеді. "Жоғарғы жерлерді тазарту" оның ең танымал шығармаларының бірі болып қала береді, мүмкін, өйткені жоғарғы жерлерді тазартудың жеке тарихи оқиға ретінде тақырыбы әлі де талқылануда. Тарихшы Том Девин Преблдің "маңызды және даулы тақырыпты" шешкенін айтады, ол кезде академиялық тарихшылар оны елеусіз қалдырды. Кәсіби тарихшы шығарған клиренстердің алғашқы толық тарихы 1982 жылы, Пребл бұл тақырыпты назарға алғаннан кейін 19 жыл өткен соң жарияланды. Дегенмен, Девайн Преблдің "Гайленд клиренсі" еңбегінің кейбір кемшіліктерін де тарих шығармасы ретінде атап өтті. Пребл Шотландиядан жоғарғы жерлер мен арал тұрғындарын алып тастау үшін саналы күш-жігер жұмсалды деп мәлімдейді. Басқалары Шотландияның ауылдарында халықтың азаюына тек экономикалық және әлеуметтік факторлар себеп болды деп санайды. Шотландия корольдік тарихшысы Гордон Дональдсон өзінің сын-пікірлерін әсіресе қатаң етіп, Преблдің кітаптарын "толық бос сөз" деп жариялады. Преблдің Daily Telegraph газетіндегі некрологында "оны әлеуметтік өзгерістерді талдау кезінде экономикалық факторларды елемеуде айыптап отырды, бірақ оның кітаптары, ұялмастан жақтастыққа негізделген болса да, мұқият зерттеулерге негізделген" деп жазылған. Том Девин тарихшылардың пікірін айтады Преблдің "Гайленд клиренсі" зерттеулері аз және сын көзқараспен қарастырылмаған. Девайн Пребблдің 19-ғасырдың аяғындағы Клиранс есептеріне (оның көп бөлігі өте партизандық немесе саяси ынталы) негізделген, ешқандай түпнұсқалық зерттеулер жоқ деген пікірде.

Басқа медиа

Оның 1952 жылы "Лиллипут" журналында алғаш рет жарияланған "Мой прадедушка появился в день" атты әңгімесі 1955 жылы "Ақ қауырсын" фильміне негіз болды. Ол 1958 жылы Лиллипутке "Күнде сойылу" атты мақала жазды, оған негізделген фильм Zulu (1964) болды, оны Пребл мен режиссер Сай Эндфилд жазды. Ол "Генрих VIII-дің алты әйелі" (1970), "Елизавета Р" (1971) және "Борджиялар" (1981) сериалдарында теледидардағы рөлін қосты. Ол сондай-ақ BBC үшін радио драмалар мен деректі фильмдер жазды. Олар әдетте, бірақ әрқашан емес, оның жарияланған еңбектеріне негізделген. Мысалы, 1977 жылы ол Джон Бьюкеннің "Үш тұтқын" романын экрандастырды.

Жеке

Ол суретші Бетти (Голби) Преблге үйленген. Оның Сара Пребл атты қызы және Джолион, актер және баяндаушы Саймон Пребл атты екі ұлы болды. Оның бірінші әйелі 1993 жылы қайтыс болды, ал 1994 жылы ұзақ уақыт бойы сүйіктісі Ян Ридке үйленді.