Джером Клапка Джером: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Ағылшын жазушысы және юморисі (1859-1927)

Джером Клапка Джером (2 мамыр 1859 – 14 маусым 1927) – ағылшын жазушысы және юморисі, ең белгілі туындысы – "Кемедегі үш адам" (1889) комикалық саяхатнамасы. Басқа шығармаларына эссе жинақтары: "Бос адамның ойлары" (1886) және "Бос адамның екінші ойлары"; "Баммельдегі үш адам", "Кемедегі үш адамға жалғасы"; сондай-ақ бірнеше роман кіреді. Джером Англияның Уолсолл қаласында дүниеге келді. Ол гимназияға баруға мүмкіндік алғанмен, отбасысы кейде кедейлікке ұшырады, жас кезінде түрлі жұмыстар арқылы күнкөріс табуға тырысқанда ол да қиындыққа тап болды. Жиырма жасына келгенде ол бірнеше туындысын жариялап, сәттілікке қол жеткізді. 1888 жылы үйленді, бал айын Темзадағы қайықта өткізді; одан кейін көп ұзамай "Кемедегі үш адам" кітабын шығарды. Ол келесі онжылдықтарда көркем және ғылыми-танымдық әдебиеттер мен пьесалар жазуын жалғастырды, бірақ бұрынғыдай сәттілікке жете алмады.

Ерте өмір

Жером Англияның Уолсолл қаласындағы Калдморда, 1 Калдмор Роудтағы Белзиз үйінде дүниеге келді. Ол Маргарита Джонс пен Джером Клэпптің төртінші баласы болды (кейін ол өзін Джером Клэпп Джером деп атады), ол темір сатушы және уақытында сәулет өнерімен де айналысқан дін қызметкері болды. Оның Паулина мен Бландина есімді екі әпкесі және Милтон деген бір інісі болды, ол ерте жасында қайтыс болды. Жером әкесінің өзгертілген атындай, Жером Клэпп Джером ретінде тіркелді, ал Клапка кейінірек пайда болған нұсқа болып көрінеді (көшірілген венгр генералы Гьёрги Клапканың атымен байланысты). Отбасы жергілікті тау-кен өнеркәсібіне жасаған сәтсіз инвестициялардың нәтижесінде кедейлікке ұшырады, қарыз жинаушылар жиі келіп тұратын, осы тәжірибені Жером өзінің 1926 жылғы "Менің өмірім және заманым" автобиографиясында жанды түрде суреттеді. Екі жасында Жером ата-анасымен бірге Уорстерширдің Стурбридж қаласына, содан кейін Шығыс Лондонға көшті. Бұл журнал кейіннен "Кішкентай қайықтағы үш адам" повесін бөлім-бөліммен жариялады, бұл факт оның келесі, ең маңызды туындысы "Кішкентай қайықтағы үш адамға" зор әсер етті.

Қайықтағы үш адам және кейінгі мансабы

Жером жұбайы бал айынан оралған соң дереу "Кіліктегі үш адам" романын жазуға кірісті. Романда оның әйелінің орнына ұзақ жылдан бері таныс достары Джордж Уингрейв (Джордж) және Карл Хеншель (Харрис) келді. Бұл оған Темза өңірінің тарихымен байланысты комикалық (және сезімталдықтан алыс) жағдайларды жасауға мүмкіндік берді. 1889 жылы жарық көрген кітап бірден сәттілікке ие болды және қазірге дейін басылымнан шыққан емес. Оның танымалдылығы соншалық, кітап жарық көрген жылдан кейін Темзаға тіркелген қайықтар саны елу пайызға өсті, сондай-ақ Темзаның туристік орталыққа айналуына үлкен үлес қосты. Кітаптың алғашқы жиырма жылында әлем бойынша бір миллионнан астам данасы сатылды. Оның негізінде фильмдер, телешоулар, радио бағдарламалары, сахналық қойылымдар және тіпті мюзиклдер жасалды. Оның жазу стилі Англияда және басқа елдерде көптеген юмористтер мен сатириктерге әсер етті. Кітаптан түскен қаржылық табыс Жеромге өзінің бар уақытын жазуға арнауға мүмкіндік берді. Ол бірнеше пьеса, очерктер мен романдар жазды, бірақ "Кіліктегі үш адам" романының сәттілігін қайталай алмады. 1892 жылы Роберт Барр оны "Идлер" журналын басқаруға тағайындады (Радъярд Киплингтің орнына). Журнал джентльмендерге арналған (басылым тақырыбына сәйкес, бос уақытты ұнататын) суреттелген сатиралық айлық басылым болды. 1893 жылы ол "To Day" журналын құрды, бірақ қаржылық қиындықтар мен қылмыстық іс салдарынан екі басылымнан да бас тартуға мәжбүр болды. Жеромнің "Биарриц" пьесасы 1896 жылдың сәуір және маусым айлары аралығында Уэльс принці театрында екі ай бойы қойылды. 1898 жылы Германияда болған қысқа сапар "Баммельдегі үш адам" романына шабыттандырды, бұл "Кіліктегі үш адам" романының жалғасы болды, сол кейіпкерлерді шетелдік велосипед саяхаты аясында қайта таныстырды. Дегенмен, кітап өзінің атақты алдыңғысының күлкілі энергиясын және тарихи байланысын толыққанды қайта жасай алмады (өзен Темза сияқты біріктіретін арқауы болмағандықтан) және оның сәттілігі одан әлдеқайда төмен болды. Алайда, "Баммель" романындағы жеке комикалық эпизодтар "Кілік" романындағылармен бірдей деңгейде бағаланды. 1902 жылы ол "Пол Келвер" романын жариялады, ол көптеген адамдардың пікірінше автобиографиялық туынды. 1908 жылы жазған "Үшінші қабаттың артқа өтуі" пьесасы Жеромнің қараңғы және діни жағын көрсетті. Басты кейіпкерді сол кездегі әйгілі актерлердің бірі Джонстон Форбс Робертсон сомдады, ал пьеса үлкен коммерциялық сәттілікке ие болды. Ол 1918 және 1935 жылдары екі рет фильмге түсірілді. Алайда, пьеса сыншылар тарапынан айыпталып, сынауға ұшырады. Макс Бербом оны "нашар ақымақ" деп сипаттап, "ондық деңгейдегі жазушы" жазған деді.

Jerome sat down to write Three Men in a Boat as soon as the couple returned from their honeymoon. In the novel, his wife was replaced by his longtime friends George Wingrave (George) and Carl Hentschel (Harris). This allowed him to create comic (and non sentimental) situations which were nonetheless intertwined with the history of the Thames region. The book, published in 1889, became an instant success and has never been out of print. Its popularity was such that the number of registered Thames boats went up fifty per cent in the year following its publication, and it contributed significantly to the Thames becoming a tourist attraction. In its first twenty years alone, the book sold over a million copies worldwide. It has been adapted into films, TV, radio shows, stage plays, and even a musical. Its writing style has influenced many humourists and satirists in England and elsewhere. With the financial security that the sales of the book provided, Jerome was able to dedicate all of his time to writing. He wrote a number of plays, essays, and novels, but was never able to recapture the success of Three Men in a Boat. In 1892, he was chosen by Robert Barr to edit The Idler (over Rudyard Kipling). The magazine was an illustrated satirical monthly catering to gentlemen (who, following the theme of the publication, appreciated idleness). In 1893, he founded To Day, but had to withdraw from both publications because of financial difficulties and a libel suit. Jerome's play Biarritz had a run of two months at the Prince of Wales Theatre between April and June 1896. In 1898, a short stay in Germany inspired Three Men on the Bummel, the sequel to Three Men in a Boat, reintroducing the same characters in the setting of a foreign bicycle tour. The book was nonetheless unable quite to recapture the sheer comic energy and historic rootedness of its celebrated predecessor (lacking as it does the unifying thread that is the river Thames itself) and it has enjoyed only modest success by comparison. However, some of the individual comic vignettes that make up "Bummel" have been praised as highly as those of "Boat". In 1902, he published the novel Paul Kelver, which is widely regarded as autobiographical. His 1908 play The Passing of the Third Floor Back introduced a more sombre and religious Jerome. The main character was played by one of the leading actors of the time, Johnston Forbes Robertson, and the play was a tremendous commercial success. It was twice made into film, in 1918 and in 1935. However, the play was condemned by critics – Max Beerbohm described it as "vilely stupid" and as written by a "tenth rate writer".

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соңғы жылдары

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жером өз еліне қызмет етуге ерікті түрде басты, бірақ 55 жасында британдық армия оны қабылдамады. Қызмет етуге құштар болғандықтан, ол француз армиясының жедел жәрдем көлігін жүргізуші болып ерікті түрде жұмыс істеді. 1926 жылы Жером «Менің өмірім және заманым» деген автобиографиясын жариялады. Содан кейін Уолсолл қаласы оған «Қала азаматы» атағын берді. Өмірінің соңғы жылдары Жером көбірек уақытын Уоллингфордқа жақын, Эвелмеден оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Гулдс Гроув шаруашылығында өткізді. 1927 жылдың маусым айында Девоннан Лондонға, Челтенхэм мен Нортгемптон арқылы саяхат жасағанда Жером сал қағудан және миға қан құйылудан зардап шекті. 14 маусымда қайтыс болғанға дейін ол екі апта Нортгемптон ауруханасында жатты. Ол Голдерс Грин крематорийінде кремацияланды, ал күлі Оксфордширдегі Эвелмедегі Сент-Мэри шіркеуіне жерленді. Элси, Этти және оның қарындасы Бландина оның қасында жерленген. Оның қабіртасында: «Біз Құдаймен бірге еңбектенушіміз» деп жазылған. 1984 жылы оның өмірі мен шығармаларына арналған шағын мұражай Уолсоллдағы туған үйінде ашылды, бірақ ол 2008 жылы жабылып, экспонаттары Уолсолл мұражайына қайтарылды.

Мұра

"Женни Рен" деген псевдониммен жазылған "Жалқау қыздың жалқау ойлары" кітабы 1891 жылы жарық көрді. Авторы анонимді. Кітаптың форматы "Бос жүрген жігіттің бос ойлары" кітабына ұқсас, бірақ әйел адамның көзқарасынан жазылған. Ғылыми фантастика жазушысы Конни Уиллис өзінің "Ит туралы ештеңе айтпау" романының атауын осы кітапқа қарызды болды, себебі бұл "Кемедегі үш адам" кітабының қосымша тақырыбы еді. Автордың атымен аталатын француз графикалық роман сериясы бар. 1984 жылдан 2008 жылға дейін оның туған жері Валсолл қаласында оны құрметтейтін мұражай болды. Оның "Кемедегі үш адам" кітабын еске алу үшін лодканың мүсіні мен иттің мозаикасы Лондонның Нью-Саутгейт қаласындағы Миллениум Гринде орналасқан, ол бала кезінде осы жерде тұрған. English Heritage көк тақтасында: "Джером К. Джером 1859–1927, жазушы. "Кемедегі үш адам" кітабын осы жерде, 104 Челси Гарденс, Челси Бридж Роуд, Лондон, Ұлыбританиядағы 104 пәтерде жазды" деп жазылған. Ол 1989 жылы орнатылған. Аргентинаның Мендоса қаласында "Cerveza Jerome" атты сыра компаниясы бар. Оның негізін қалаушы "Кемедегі үш адам" кітабының жанкүйері болған. Вулвергемптон университетінің Валсолл кампусындағы ғимаратқа оның есімі берілген. British Rail 1990 жылдың 6 мамырында Бескотта өзінің 31 класты дизель локомотивтерінің бірін оның құрметіне атады.