Кіріспе
Алан Александр Милн (1882–1956) – ағылшын жазушысы. Ол ең көп танымалдығы «Винни-Пух» аю туралы кітаптарымен, сондай-ақ балалар поэзиясымен. Милн негізінен драматург болған, бірақ «Винни-Пухтың» үлкен жетістігі оның бұрынғы барлық еңбектерін басып озды. Милн екі дүниежүзілік соғыста да қызмет етті: Бірінші дүниежүзілік соғыста Уорвикшир Корольдік полкінде лейтенант, ал Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлттық гвардияда капитан болды. Милн кітап сатушы Кристофер Робин Мильннің әкесі болды, ал Кристофер Робин кейіпкері оның ұлынан үлгі алды. Кристофер Лондон зообағына сапар жасағанда, қолға үйретілген және мейірімді Виннипег аюына ғашық болды, содан кейін Милн ұлы үшін «Винни-Пух» әңгімесін жазуға шабыттанды. Милн «Винни-Пух» әңгімелерінің түпнұсқа қолжазбаларын өзі бітірген Кембридж университетінің Тринити колледжінің Рен кітапханасына сыйлады.
Alan Alexander Milne (/m//ɪ//l//n/; 18 January 1882 – 31 January 1956) was an English writer best known for his books about the teddy bear Winnie the Pooh, as well as for children's poetry. Milne was primarily a playwright before the huge success of Winnie the Pooh overshadowed all his previous work. Milne served in both world wars, as a lieutenant in the Royal Warwickshire Regiment in the First World War and as a captain in the Home Guard in the Second World War. Milne was the father of bookseller Christopher Robin Milne, upon whom the character Christopher Robin is based. It was during a visit to London Zoo, where Christopher became enamoured with the tame and amiable bear Winnipeg, that Milne was inspired to write the story of Winnie the Pooh for his son. Milne bequeathed the original manuscripts of the Winnie the Pooh stories to the Wren Library at Trinity College, Cambridge, his alma mater.
Ерте өмір және әскери мансап
Алан Александр Милн 1882 жылғы 18 қаңтарда Лондонның Килберн қаласында, Ямайкада туған Джон Вайн Милн мен Сара Мари Милнның (қыз есімі Хегинботам) отбасында дүниеге келді. Ол әкесі басқаратын шағын жекеменшік мектеп – Хенли Хаус мектебінде, 6/7 Мортимер жолы (қазіргі Крессент), Килбернде өсті. Милн Вестминстер мектебінде және Кембридждегі Тринити колледжінде математика стипендиясымен оқыды, 1903 жылы математикадан B.A. дәрежесін алды. Ол студенттік журнал «Гранта» журналының редакторы және жазушысы болды. Ағасы Кеннетпен бірлесіп жұмыс істеп, олардың мақалалары AKM әріптерімен жарияланды. Милннің еңбектері жетекші британдық «Punch» журналының назарына ілікті, онда Милн қызмет етіп, кейін редактордың көмекшісі болды. Дарынды крикет ойыншысы ретінде танылған Милн негізінен британ жазушыларынан құралған екі әуесқой командада ойнады: «Аллаакбарилер» және «Авторлар XI». Оның командаластары жазушы әріптестері Дж. М. Барри, Артур Конан Дойл және П. Г. Вудхаус болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Милн британдық армияға қосылып, Уорвикширдің Корольдік полкінде офицер болып қызмет етті. Ол 1915 жылғы 1 ақпанда 4-ші батальонға, Уорвикширдің Корольдік полкіне екінші лейтенант (сынақтан өту кезеңінде) болып тағайындалды. Оның лауазымы 1915 жылғы 20 желтоқсанда расталды. Ол 1916 жылғы шілдеден қарашаға дейін Соммада байланыс офицері болып қызмет етті, бірақ траншеялық қызбаға шалдығып, Англияға қайта оралды. Сауыққаннан кейін ол 1917-1918 жылдар аралығында МИ7 (b) үшін үгіт-насихат мақалаларын жазу үшін әскери барлау қызметіне тартылмас бұрын, байланыс нұсқаушысы болып жұмыс істеді. 1919 жылғы 14 ақпанда қызметтен босатылып, Челсидегі Мэллорд көшесінде қоныстанды. 1920 жылғы 19 ақпанда лейтенант шені сақталған күйі қызметтен кетті. Соғыстан кейін ол соғысқа қарсы «Peace with Honour» (1934) атты туындысын жазды, бірақ 1940 жылғы «War with Honour» еңбегімен одан біршама бас тарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Милн өзінің ағылшын жазушысы (және «Авторлар XI» крикет командасының мүшесі) П. Г. Вудхаустың ең белгілі сыншыларының бірі болды. Вудхаус Францияда нацистерге түсіп, бір жыл түрмеде отырды. Вудхаус өзінің тұтқынға алынуы туралы радио хабарларын Берлиннен таратып, оларда немістерді паш етіп, әжуалай сөздер айтты. Милн Вудхаусты ел жауымен ынтымақтасқандық үшін дерлік сатқындық жасады деп айыптады, бірақ Вудхаус радио хабарларында немістерді мазақтап, олардың кемшіліктерін көрсеткеніне қарамастан, Милн оны осылай бағалады. Вудхаус бұрынғы досына кек қайтарды (мысалы, «Жынысу маусымы» романында) Кристофер Робин өлеңдерінің кейбіреулеріне ақылға сыймас пародиялар жасап, Милн «басқа жазушылардың бәріне қызғанған болуы мүмкін, бірақ мен оның туындыларын жақсы көремін» деп мәлімдеді. Милн 1913 жылы Дороти «Дафна» де Селинкуртпен (1890-1971) үйленді, ал олардың ұлы Кристофер Робин Милн 1920 жылы дүниеге келді. 1925 жылы Милн Шығыс Сассекс графтығының Хартфилд қаласында Котчфорд фермасын сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Милн Хартфилд пен Форест Роудағы британдық үй күзетінің капитаны болды, взводының мүшелеріне қарапайым «Мистер Милн» деп аталуын қалады. 1952 жылы инсульт пен миға жасалған операциядан кейін денсаулығы нашарлап, фермаға зейнеткерлікке шықты; 1953 жылдың тамызында «ол өте қарт және көңілсіз көрінді». Милн 1956 жылғы қаңтарда 74 жасында қайтыс болды.
1903 жылдан 1925 жылға дейін
1903 жылы Кембридж университетін бітірген А. А. Милн «Панч» журналына әзіл-қалжың өлеңдер мен ойшау эсселер жазды, 1906 жылы штатқа қосылып, ассистент-редактор болды. Осы кезеңде ол 18 пьеса мен үш роман, соның ішінде «Қызыл үйдің құпиясы» (1922) атты детективтік романын жариялады. Оның ұлы 1920 жылдың тамызында дүниеге келді, ал 1924 жылы Милн «Біз өте жас болғанда» атты балалар өлеңдерінің жинағын шығарды, оны «Панч» журналының карикатурисі Э. Х. Шепард суреттеді. «Балалар галереясы» атты балаларға арналған әңгімелер жинағы және кейіннен Винни-Пух кітаптарының құрамына кірген басқа да әңгімелер алғаш рет 1925 жылы жарық көрді. Милн британдық киноиндустриясының жаңадан пайда болған кезеңінде төрт әңгіме жазып, алғашқы сценаристтердің бірі болды, олар 1920 жылы актер Лесли Ховард пен оның досы, редактор Адриан Брунель құрған «Minerva Films» компаниясы үшін түсірілді. Олар: Обри Смитпен бірге «Бумп»; «Екі есе екі»; «Бес фунт сыйлық» және «Кітап құрттары». Осы фильмдердің кейбіреулері Британдық кино институтының архивінде сақталған. Милн Ховардпен Милннің «Мистер Пим өтіп барады» пьесасындағы актерлік өнеріне қатысқанда танысқан. Осы кезеңді еске ала отырып (1926 жылы), Милн өзінің агентіне детективтік әңгіме жазу ниетін білдіргенде, елдің «Панч юморисінен» күткенінің әзілді әңгіме екенін естігенін айтты; екі жылдан кейін балалар өлеңдерін жазып жатқанын айтқанда, агенті мен баспашысы оның тағы бір детектив жазуы керек деп сендірді; тағы екі жыл өткен соң, балалар кітаптарына сұраныс жоғары болғандықтан, детективтік әңгіме жазудың дәмсіз болады деп естіді. Ол: «Менің кез келген нәрсені жазуға бірден-бір себебім – мен оны жазуды қалаймын; мен телефондық анықтаманы махаббатпен жазуға мақтан тұтамын, ал басқалардың бұйрығымен бос өлең трагедиясын жасауға ұяламын» деген қорытындыға келді.
1926 жылдан 1928 жылға дейін
Милн ең әйгілісі – ұлы Кристофер Робин Милн (1920–1996) атынан қойылған, Кристофер Робин есімді бала туралы екі «Пух» кітабы, сондай-ақ ұлының ойыншықтарынан, әсіресе Винни Пух аюынан шабыттанған түрлі кейіпкерлер. Кристофер Робин Милннің бастапқыда Эдвард деп аталған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыста әскери талисман ретінде пайдаланылған және соғыс кезінде Лондон зообағына қалдырылған, Виннипегтен аталған канадалық қара аю Виннидің құрметіне Винни деп аталған ойыншық аюы болған. «Пух» деген ат жас Милннің «Пух» деп атаған аққуынан шыққан. Э. Х. Шепард Пух кітаптарының алғашқы суреттерін салу үшін өзінің ұлының «керемет аю» («a magnificent bear») деп атаған, Growler атты ойыншық аюын үлгі ретінде пайдаланды. Кристофер Робин Милннің қалған ойыншықтары – Пысық, Ырсылды, Канга, Ру және Тигр А. А. Милннің әңгімелеріне енді.
Пух әлі Пух деп аталмаған кезде, ол 1924 жылдың ақпанында «Панч» журналында жарияланған «Тедди аю» атты өлеңде алғаш рет пайда болды және сол жылы «Біз өте жас болғанда» кітабында қайта жарияланды. Пух 1925 жылғы Рождество қарсаңында Лондонның «Evening News» газетінде «Бал аралардың дұрыс емес түрі» атты әңгімеде алғаш рет пайда болды. «Винни-Пух» 1926 жылы, ал «Пух бұрышындағы үй» 1928 жылы жарық көрді. «Біз алтымыз» атты балалар өлеңдерінің екінші жинағы 1927 жылы жарық көрді. Төрт кітаптың суреттерін Э. Х. Шепард салған. Милн осы кезеңде төрт пьеса да жариялады. Ол сондай-ақ П. Г. Вудхаус жазған «Қиын жағдайдағы қыз» пьесасын қою шығындарының төрттен бір бөлігін көтеруге «батыл қадам жасады». «Пух әлемі» 1958 жылы Льюис Кэрролл сыйлығын жеңіп алды.
1929 жылдан бастап
Балаларға арналған кітаптарының табысы Милнге қатты жалықтыру туғызды, өйткені ол өзі қалағанын жазуды мақсат тұтқан және оған дейін бағыттарының өзгеруіне әрқашан дайын тыңдаушылар тауып келген: ол соғыс алдындағы «Панч» журналын ауырлап, әжуалаушылықтан арылтты; Атлантиканың екі жағында да драматург ретінде үлкен даңққа ие болды (оның үлгісі Дж. М. Барри болған); «Қызыл үйдің сыры» атты қызықты детектив шығармасын жазды (бірақ оның сюжетінің ықпалсыздығы үшін Реймонд Чандлер 1950 жылы жарық көрген «Қылмыстың қарапайым өнері» атты жинағында қатты сынға алды). Бірақ Милн өзінің сөздерімен «70 000 сөзбен осының бәріне қоштасқаннан кейін» (оның төрт негізгі балалар кітабының шамамен көлемі), жаңалықсыз қайта жазулар жасауға ниеті болмады, себебі оның шабыт көзі болған ұлы үлкейіп келе жатқан еді. Милн балалар кітаптарын, әсіресе Винни-Пух туралы жазуды тоқтатуының тағы бір себебі, ол ұлының үлкен даңқына «таңданып, жиренгендіктен» сезінді және «Менің ойымша, заңды Кристофер Робинге мен қалағаннан да көп мәлімдеме жасалды. Мен К.Р. Милннің атының Чарльз Роберт болғанын қалағанын қаламаймын» деді. 1929 жылы Милн Кеннет Грэмнің «Жел ескен тоғай» ромасын «Тодд Холлдың иесі» деген сахналық қойылым түрінде бейімдеді. Атауы 7-тарау, «Таңғы сазгер» сияқты тараулардың театрға аудармада сақталмайтынын аңғартады. Грэмнің романының кейбір басылымдарында Милн жазған арнайы кіріспе бар. Ол алғаш рет 1929 жылғы 21 желтоқсанда Ливерпульдегі «Плейхаус» театрында қойылды, ал келесі жылы 1930 жылғы 17 желтоқсанда «Лирик» театрында Батыс Эндте дебют жасады. Бұл қойылым 1931 жылдан 1935 жылға дейін Батыс Эндте қайта қойылды, ал 1960 жылдан бері Рождество маусымында Батыс Эндте қайта қойылымдар болып келеді; осы қойылымда Джуди Денч және Иэн МакКеллен сияқты актерлер өнер көрсетті. Милн мен оның әйелі ұлынан алыстады, ол әкесінің балалық шағын пайдаланғанын жек көріп, оны танымал еткен кітаптарға қарсы болды. Кристофердің бірінші туысы Лесли де Селинкурмен некелесуі оны ата-анасынан одан да алыстатты – Леслидің әкесі мен Кристофердің анасы 30 жыл бойы бір-бірімен сөйлеспеген.
Еске алу
А. А. Милн 1956 жылдың 31 қаңтарында Сассекс графтығының Хартфилд қаласындағы үйінде, 74 жасқа толуынан шамамен екі апта өткен соң қайтыс болды. 10 ақпанда Лондондағы Тауэр шіркеуінің жанындағы Барлық қасиеттілер шіркеуінде еске алу рәсімі өтті. А. А. Милннің Пух кітаптарына құқықтар төрт мүрагерге қалдырылды: оның отбасы, Корольдік әдеби қоры, Вестминстер мектебі және Гаррик клубы. 1956 жылы Милн қайтыс болғаннан кейін, 74 жасқа толуынан он үш күн өткен соң, оның әйелі Пух кейіпкерлеріне құқықтарын Стивен Слезінгерге сатты, ал оның әйелі Слезінгер қайтыс болғаннан кейін құқықтарды Уолт Дисней компаниясына сатты. Бұл компания көптеген Пух мультфильмдерін, Disney Channel телеарнасының телешоуларын, сондай-ақ Пух тауарларын шығарды. 2001 жылы басқа мүрагерлер мүліктегі үлестерін Disney корпорациясына 350 миллион долларға сатты. Бұрын Disney осы мүрагерлерге жыл сайын екі рет авторлық төлемдер жасап тұрған. Е. Х. Шепардтың мұрагерлері де осы келісім бойынша белгілі бір сома алды. Ұлыбританияда түпнұсқа «Винни Пух» кітаптарының мәтініне авторлық құқық 2027 жылдың 1 қаңтарында, автордың қайтыс болуына 70 жыл толғаннан кейінгі жылдың басында (PMA 70) аяқталады, ал PMA 50 ережесі бар елдерде ол бұрыннан-ақ аяқталған. Бұл Милннің өлімінен кейін алғаш жарияланған барлық шығармаларына қатысты. Пух кітаптарының иллюстрацияларына авторлық құқық иллюстратордың қайтыс болуынан кейін де сол уақытқа дейін сақталады; Ұлыбританияда бұл 2047 жылдың 1 қаңтарында болады. АҚШ-та 1978 жылға дейін алғаш жарияланған Милннің әр кітабы үшін авторлық құқық жарияланғаннан кейін 95 жылға дейін қолданыста болады, бірақ бұл иллюстрацияларды да қамтиды. 2008 жылы Лондонның Sotheby's аукционында Винни Пух пен оның жануарлар достарының түпнұсқа суреттерінің жинағы 1,2 миллион фунт стерлингке сатылды. Forbes журналы 2002 жылы Винни Пухты ең құнды ойдан туған кейіпкер деп атады; Винни Пух тауарларының жылдық сатылымы 5,9 миллиард доллардан асты. 2005 жылы Винни Пух 6 миллиард доллар табыс етті, бұл көрсеткішті тек Микки Маус ғана басып өтті. 2003 жылы Винни Пух BBC-дің «The Big Read» сауалнамасында Ұлыбританияның «ең жақсы жақсы көретін романдары» тізімінде 7-орынды иеленді. 2006 жылы Милннің туғанына 80 жыл толуына орай Винни Пух Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдыз алды. Милннің кейіпкерді жасауының 90 жылдығы мен Елизавета II патшайымының 90 жылдығына орай «Винни Пух королевамен кездеседі» (2016) фильмінде Пух Букингем сарайында королевамен кездеседі. Бұл суретті және дыбыстық оқиғаны актер Джим Бродбент оқып береді. Сондай-ақ 2016 жылы «Әлемдегі ең жақсы аю» фильмінде жаңа кейіпкер – Пингвин пайда болды. Бұл фильм Милн мен оның ұлы Кристофердің ойыншық пингвинмен бірге түсірілген ұзақ уақыттан бері жоғалған суретіне сүйене отырып түсірілген. «Винни Пух: Классиканы зерттеу» атты көрме 2017 жылдың 9 желтоқсанынан 2018 жылдың 8 сәуіріне дейін Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында өтті. Жақын көрші композитор Харольд Фрейзер Симсон 1924 және 1932 жылдар аралығында Милннің әндерінің алты кітабын шығарды. Бұл өлеңдер көптеген рет пародияланды, соның ішінде «When We Were Rather Older» және «Now We Are Sixty» кітаптарында. 1963 жылы түсірілген «Патшаның таңғы асы» фильмі Милннің сол аттас өлеңіне негізделген. Милн теледидар мен кинода бейнеленген. Домналл Глисон оны 2017 жылы жарық көрген «Христофер Робинге сәлем» атты тарихи драмалық фильмде ойнады. 2018 жылы түсірілген «Кристофер Робин» атты фантастикалық фильмде, Disney-дің «Винни Пух» франшизасының жалғасы ретінде, Тристан Стеррок Милн рөлін ойнады, ал түсірілім Ашдаун орманында өтті. Хьюстон, Техас штатындағы Хьюстон тәуелсіз мектеп округі (HISD) басқаратын бастауыш мектеп Милннің есімімен аталады. Мектеп, Брейс-Окс қаласындағы А. А. Милн бастауыш мектебі 1991 жылы ашылды.
Мұрағат
"Винни-Пух" және "Пух бұрышындағы үй" кітаптарының түпнұсқа қолжазбалары Кембридж қаласындағы Тринити колледжі кітапханасында сақталады. А.А. Милннің көп бөлігі Техас университетінің Остин қаласындағы Гарри Рэнсом орталығында орналасқан. 1964 жылы орталықта құрылған қорында Милннің 150-ден астам туындыларының қолжазба жобалары мен үзінділері, сондай-ақ хаттар, құқықтық құжаттар, шежірелік жазбалар және жеке заттары бар. Кітапхана бөлімі Милн мен оның әйелі Доротиге бұрын тиесілі болған бірнеше кітапты сақтайды. Орталықта Кристофер Робин Милннің және Милннің көбінесе суретшісі болған Э.Х. Шепардтың шағын хаттар жинақтары да бар.
Балалар үшін өлеңдер жинақтары
Біз өте жас болғанда (1924) (Э. Х. Шепард суреттерімен)
Енді біз алты жастамыз (1927) (Э. Х. Шепард суреттерімен)
Now We Are Six (1927) (illustrated by E. H. Shepard)