Кіріспе

Дар-Фертит (Дар-Фартит) - Дарфурдың оңтүстігіндегі (Дар-Фур) және қазіргі Орталық Африка Республикасының шығысындағы биік жерлердің шығысындағы, Ақ Ніл өзенінің қоныстары бар таулы жерлер үшін тарихи термин. Бұл аймаққа оңтүстік-батыс Судан мен солтүстік-батыс Оңтүстік Суданның бөліктері кірді. Қазіргі заманда Фертит - Оңтүстік Суданның Бахр-эль-Газалдағы диңке, араб, луо, фур емес тайпалар мен тайпаларға арналған сөз. Бұл топтар әр түрлі тілдерде сөйлесе де, тайпааралық зорлық-зомбылық тарихы болса да, олар уақыт өте келе бірігіп келеді, көбінесе динка халқына қарсылық танытудан. Тарихи жағынан және қазіргі уақытқа дейін бұл аймақта көптеген этностар мен тілдер өмір сүрді, олардың кейбіреулері 1800 жылға дейін, ал басқалары содан бері көшіп келді. Дар-Фертит ешқашан бірлікте тұрған мемлекет болған емес. 1840-шы жылдарға дейін қазіргі Оңтүстік Суданның қалған бөлігімен бірге, кез-келген мемлекет, әсіресе қазіргі оңтүстік Чад пен Орталық Африка Республикасының солтүстігін (олардың ішінде Дар Фур, Дар Рунга, Уаддай, Дар әл Кути және т.б.) толтырған құлға негізделген экономикасы бар мұсылман сұлтандарының талабы болмаған. Сол уақыттан кейін Осман империясының доманы болған Мысыр ақ Ніл бойымен, содан кейін батысқа қарай кеңейіп, ақырында 1873 жылы аймақты өзіне қосып алды. Қазіргі Дар-Фертит көбінесе Бахр-эль-Газалдағы Рага округінің батыс бөлігін құрайды. Фертиттер Батыс Экваторияның солтүстік-батыс бөлігінде және Солтүстік Бахр-эль-Газальдың солтүстік-батыс бұрышында да тұрады.

Тарих

Бұл аймақ және сол ендіктердегі көршілес аймақтарда жауын-шашын кезінде өту мүмкін емес болып табылатын қас-қабаты бар. 1700 жылдан бастап Дар Фур және басқа мұсылман сұлтандары бұл аймаққа құлдар үшін шабуыл жасады немесе сол жердегі қауымдастықтардан құлдарды алды. "Фертит" атауы, оның этимологиясы тарихқа жоғалып кетті, Дар Фурдың оңтүстігінде тұратын халықтарға қолданылды және мұсылман еместерді, заңды түрде құлдыққа түскен адамдарды білдірді. 1800 жылдары батыс пен солтүстіктен адамдар мен халықтар құл шабуылдарынан құтылу үшін "Дар-Фертитке" қашты. Мысыр қазіргі Оңтүстік Суданға дейін кеңейген сайын, жеке саудагерлерге пил сүйегі мен құлдарды жинауға рұқсат берді. Бұл саудагерлер Зариба деп аталатын өздері салған бекіністерден жұмыс істеді. 1800 жылдардың ортасында осы саудагерлердің бірі әл-Зубайр Дар-Фертитті басып алып, оны өзінің жеке меншігіне айналдырды. Оның зарибасы, Деим Зубейр (Зубайрдың лагері) қазіргі заманғы осы есімді қаланың өзегі болды.