Кіріспе

Порт-Судан (بور سودان, Бежа: Bar'uut) – Шығыс Суданның Қызыл теңіздегі қаласы және порты, Қызыл теңіз штатының астанасы. Порт-Судан – Суданның негізгі теңіз порты және елдің халықаралық саудасының 90% осы арқылы жүзеге асырылады. 2008 жылғы Судан халық санауы бойынша Порт-Судан халқы 394 561 адамды құрады деп есептелді. Порт-Судан тарихи тұрғыдан сауда-саттық орталығы болып келген, әсіресе кеме жүргізу саласында. 1977 жылы порт пен Хартум арасында мұнай құбыры салынды.

ХХІ ғасырдың басында

2009 жылы Израиль теңіз командаларын пайдаланып, Порт-Судан портында Иранның қару-жарақ тасымалдаған кемелеріне шабуыл жасады деген күдік туды. 2020 жылы Ресей президенті Владимир Путин Ресей теңіз күштері Порт-Суданда 300 адамға және төрт соғыс кемесіне арналған база құрылысын бастайтынын хабарлады. Бұл база Ресейге кемінде 25 жылға елде теңіз базасын қамтамасыз ететін болар еді. Алайда, жоспар кейін тоқтатылды, бірақ Судан басшылығы құрылыстың болашақта жалғасуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2016 жылы Порт-Судан тұрғындары су тапшылығымен күресіп жатқаны хабарланды. 2021 жылғы қазан-қараша айларындағы Судан төңкерісінен кейін Бежа тайпасының кеңесі қаланың порттарын бір аптаға блокадалады. Әскери шенеуніктермен келіссөздерден кейін блокада алынды.

2023 жылғы Судан соғысы

2023 жылғы Судан соғысы барысында Порт-Судан елдің басқа аймақтарындағы соғыстан қашқан ішкі көшіп қонғандар үшін маңызды бағыт пен пана ретінде көзге түсті. Қаладағы ішкі көшіп қонғандардың жағдайы ауыр, олар қаушаты температураға, сондай-ақ азық-түлік пен су тапшылығына тап болып отыр. 2023 жылдың қазан айының соңында Reuters агенттігі жылдам әрекет ету күштерінің (ЖӘК) Хартумның көп бөлігін бақылауға алғанын, осының салдарынан Абдул Фаттах әл-Бурхан басқаратын үкімет көбінесе Порт-Суданға көшірілгенін хабарлады. Судан Қарулы Күштерінің басшысы, генерал Абдул Фаттах әл-Бурхан "Қызыл теңіз жағасындағы Порт-Судан қаласында үкімет құруға дайын екенін мәлімдеді, бұл балама немесе екінші астана құру ниетінен туындап отыр". ЖӘК басшысы Хемедеті бұған жауап ретінде Хартум немесе өзі бақылайтын басқа қалада қарсы үкімет құруға дайын екенін ескертті. Сарапшылар Ливиядағы азамат соғысындағыдай, ұзаққа созылатын бөлінудің қаупі бар екенін білдірді. Порт-Судан Суданның "де-факто" астанасы болып отыр.

Экономика

Қалада мұнай өңдеу зауыты бар және елдің халықаралық саудасының 90 пайызы осы қала арқылы жүзеге асырылады. Басты әуежайы – Порт-Судан жаңа халықаралық әуежайы. Қазір Порт-Судан мен Хартумды Атбара арқылы байланыстыратын асфальтталған жол бар. Порт-Судан Хартуммен 1067 мм енді теміржолмен байланысқан. Джиддадан халықаралық паром да бар. 2023 жылы Порт-Суданнан солтүстікке қарай 200 шақырым жерде, Абу-Амамада жаңа теңіз порты құрылу ұсынылды. Абу-Хамадтағы шаруашылық орталығына дейін 450 шақырымдық жол да салыну жоспарлануда. Бұл жаңа теңіз порты Джидданың қарсы жағында орналасқан, бұл Джиддадан пароммен сапарды қысқартады.

Білім

Қала 1994 жылы құрылған Қызыл теңіз университетіне үй иесі.

Ғибадат орындары

Құдайға сиынатын орындар көбінесе мұсылман мешіттері, бірақ христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар, олардың ішінде Хартумның Рим-католик архиепископиясы (католик шіркеуі), Судан ішкі шіркеуі (Баптист әлемдік одағы), Судандағы Пресвитериан шіркеуі (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы) және копт православие шіркеулері бар.

Климат

Порт-Суданның ыстық шөлді климаты (Köppen: BWh) бар, онда жазда температура өте жоғары, ал қыста орташа жоғары болады. Сондықтан, Қызыл теңіз төбелеріндегі Уди Арбааттан және тұзды судың булану ошағынан тұщы су алу қажет. Қыста температура 30 °C (86 °F) жоғары, ал жазда 45 °C (113 °F) дейін жетеді. Жылдық жауын-шашынның 90% -дан астамы қазан және қаңтар аралығында жауады, көбінесе қараша айында. Ең көп жауын-шашын тіркелген ай – 1947 жылғы қараша, ал ең көп жауын-шашын тіркелген жыл – 1923 жылғы шілдеден 1924 жылғы маусымға дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , ал 1983 жылғы қаңтардан 1984 жылғы маусымға дейін жауын-шашын жауған жоқ. Жыл бойы орташа температура (күндізгі ең жоғары және түнгі ең төменгі температуралардың орташасы) 28.4 °C (83 °F) құрайды.

Демография

Жыл Халық саны 1906 4,289 1941 26,255 1973 132,632 1983 209,938 1993 305,385 2007 (болжам) 489,275 2008 (болжам) 517,338 Халықтың басым бөлігі судандық арабтардан тұрады, оның ішінде жергілікті бежа халқы, сондай-ақ аз Азия және еуропалық азшылықтар бар.

Спорт

1928 жылы құрылған «Хай Аль Араб» және 1937 жылы құрылған «Хилал Альсахил» клубтары Судан Премьер-лигасында Порт-Судан стадионында ойнайды. Қаланың үшінші командасы – «Аль Меррейх Аль Тагер».