Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Суданның адам құқықтары жағдайы кеңінен айыпталды. Кейбір адам құқықтары ұйымдары Омар әл-Башир билігінің кезеңінде Судан үкіметі жасаған түрлі зұлматтар мен қатыгездіктерді құжаттады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2009 жылғы адам құқықтары жөніндегі баяндамасында үкімет пен жасақ топтардың адам құқықтарын бұзуына байланысты үлкен алаңдаушылық білдірілді. Көптеген қылмыстар үшін, оның ішінде айқышқа тартып жазалау сияқты өлім жазасы қолданылады. 2019 жылдың қыркүйегінде Судан үкіметі БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарымен Хартумда БҰҰ Адам құқықтары кеңсесін, сондай-ақ Дарфур, Көк Ніл, Оңтүстік Кордофан және Шығыс Суданда филиалдар ашу туралы келісімге келді. 2020 жылдың шілдесінде, Суданның 2019-2021 жылдар аралығындағы демократиялық өткел кезеңінде Әділет министрі Насреддин Абдулбари "Судандағы адам құқықтарын бұзатын барлық заңдардың" күштен шығарылатынын мәлімдеді, осы себепті Парламент 2020 жылдың шілде айының басында бірқатар заңдарды қабылдады.
Sudan's human rights record has been widely condemned. Some human rights organizations have documented a variety of abuses and atrocities carried out by the Sudanese government over the past several years under the rule of Omar al Bashir. The 2009 Human Rights Report by the United States Department of State noted serious concerns over human rights violations by the government and militia groups. Capital punishment, including crucifixion, is used for many crimes. In September, 2019, the government of Sudan signed an agreement with the UN High Commissioner for Human Rights to open a UN Human Rights Office in Khartoum and field offices in Darfur, Blue Nile, Southern Kordofan and East Sudan. In July 2020, during the 2019–2021 Sudanese transition to democracy, Justice Minister Nasredeen Abdulbari stated that "all the laws violating the human rights in Sudan" were to be scrapped, and for this reason, Parliament passed a series of laws in early July 2020.
Дарфурдегі этникалық тазалау
Біріккен Ұлттар Ұйымының Судандағы үйлестірушісі Мукеш Капила бұл қақтығысты этникалық тазалау науқаны деп сипаттады, себебі қара араб милициясы Дарфур аймағындағы тайпаларды жүйелі түрде жаппай қырғынға ұшыратты. Капиланың сөзінше, "үкімет болып жатқан жағдайды жақсы біледі және араб милициясына әсер ете алады". БҰҰ-ның есебі бойынша, 2003-2010 жылдар аралығында Дарфур аймағында 300 мың азамат қаза болды.
Mukesh Kapila, United Nations (UN) coordinator for Sudan, has described the conflict as a campaign of ethnic cleansing, because Black Arab militias have systematically massacred tribespeople in the Darfur region. According to Kapila, "The government has a close knowledge of what's going on and it can influence the Arab militia." The UN has estimated that 300,000 civilians in the Darfur region were killed between 2003 and 2010.
Өз бетімен ұстап қалу
2022 жылдың 28 сәуірінде Human Rights Watch ұйымы Судан қауіпсіздік күштерінің әскери билікке қарсы пікір білдірген жүздеген наразылықшыларды ұстағанын құжаттаған баяндама жариялады. Бұл ұстаулар наразылық білдірушілерді қорқыту мақсатымен жасалған. Баяндамада қауіпсіздік күштерінің наразыларға қатысты зорлық-зомбылық, сексуалдық шабуылдар және зорлау туралы мәлімдемелер жазылған. Бұдан бөлек, БҰҰ-ның Судандағы Адам құқықтары жөніндегі кеңсесі соңғы бірнеше айда мыңнан астам адам, оның ішінде 148 бала ұсталғанын хабарлады.
On April 28, 2022, Human Rights Watch released a report, that documented detention of hundreds of illegal protesters by Sudanese security forces against the backdrop of expressing opinion in an attempt to instill fear in those opposed to military rule. The report revealed the security forces' violent practices against demonstrators of sexual assault and threats of rape. Moreover, the United Nations Human Rights Office in Sudan indicated that more than a thousand people were arrested within a few months, including 148 children.
Құлдық
Кейбір ұйымдар, әсіресе Дүниежүзілік христиандық ынтымақтастығы және оған байланысты ұйымдар, Суданда құлдық бар екенін және оны Судан үкіметі қолдап, ынталандыратынын мәлімдейді. Мұндай айыптаулардың мысалы ретінде 2001 жылдың 12 желтоқсанында The Wall Street Journal газетінде Майкл Рубин былай деді:
Some organizations, in particular Christian Solidarity Worldwide and related organizations, argue that enslavement exists in Sudan and is encouraged by the Sudanese government. As an example of such allegations, in The Wall Street Journal on 12 December 2001, Michael Rubin said:
4 қазанда Суданның вице-президенті Әли Усман Таха: «Жихад – біздің жолымыз, біз одан бас тартпаймыз және оның туын биік ұстай береміз» деп мәлімдеді. 23-26 қазан аралығында Судан үкіметінің әскерлері оңтүстіктегі Авейл қаласына жақын ауылдарға шабуыл жасап, 93 ер адамды өлтіріп, 85 әйел мен баланы құлдыққа түсірді. 2 қарашада Судан әскері Нямлел қаласына жақын ауылдарға шабуыл жасап, тағы 113 әйел мен баланы алып кетті. Сондай-ақ кениялық көмекші қызметкер де ұрланды, одан бері оның қайда екені белгісіз. Судандық құлдыққа нешедей болады? Бір 11 жасар христиан бала тұтқындыққа алынған алғашқы күндері туралы былай деді: «Маған бірнеше рет мұсылман болуды талап етті, мен бас тарттым, содан кейін маған саусағымды кесіп тастады». 1993 жылы 12 жасар Алокор Нгор Денг құл ретінде әкетілді. Ол құл сатушылар анасы мен оны әртүрлі қожайындарға сатқаннан бері анасын көрген жоқ. Он үш жасар Акон бес жыл бұрын ауылында Судан әскерлерімен ұсталды. Оны алты үкімет сарбазы зорлады, жеті адамның өлім жазасын орындауын көрді, содан кейін судандық арабқа сатылды. Бостандыққа шыққан құлдардың көптегені ұрып-сапалау, өртеу және басқа да түрлі азаптаулардың іздерін көрсетті. Бұрын құлдықта болған әйелдер мен қыздардың төрттен үш бөлігі зорлық-зомбылыққа ұшырағанын хабарлады. Үкіметтік емес ұйымдар құлдықты қалай тоқтату керектігі туралы пікірталас жүргізсе де, оның бар екенін мойындамайтындар аз. Суданда құлдыққа түскен қара нәсілділердің саны он мыңнан жүз мыңға дейін жетеді (Ливияда мәжбүрлі еңбекке сатылғандарды есептемегенде).
On 4 October, Sudanese Vice President Ali Uthman Taha declared, "The jihad is our way and we will not abandon it and will keep its banner high." Between 23 and 26 October, Sudanese government troops attacked villages near the southern town of Aweil, killing 93 men and enslaving 85 women and children. Then, on 2 November, the Sudanese military attacked villages near the town of Nyamlell, carrying off another 113 women and children. A Kenyan aid worker was also abducted, and has not been seen since. What's Sudanese slavery like? One 11 year old Christian boy told me about his first days in captivity: "I was told to be a Muslim several times, and I refused, which is why they cut off my finger." Twelve year old Alokor Ngor Deng was taken as a slave in 1993. She has not seen her mother since the slave raiders sold the two to different masters. Thirteen year old Akon was seized by Sudanese military while in her village five years ago. She was gang raped by six government soldiers, and witnessed seven executions before being sold to a Sudanese Arab. Many freed slaves bore signs of beatings, burnings and other tortures. More than three quarters of formerly enslaved women and girls reported rapes. While nongovernmental organizations argue over how to end slavery, few deny the existence of the practice. Estimates of the number of blacks now enslaved in Sudan vary from tens of thousands to hundreds of thousands (not counting those sold as forced labor in Libya)
Екін жағынан, «құл азат ету» деген желеумен жасалған алаялықтардың фактілері де бұрын анықталған.
On the other hand, fraud in the name of "slave redemption" has been documented before.
Әйелдер құқықтары
Судан – дамушы ел, және гендерлік теңсіздік мәселесінде көптеген қиындықтарға тап болады. 2012 жылы Freedom House ұйымы Суданды қанаушылық режимдердің арасындағы ең төменгі рейтингке ие деп бағалады. Оңтүстік Суданның көрсеткіші шамалы жоғары болды, бірақ ол да «еркін емес» деп танылды. 2013 жылғы есепте 2012 жылғы деректер бойынша Судан Адам Даму Индексінде (АДИ) 186 елдің ішінде 171-орында тұр. Судан әйелдерге қарсы барлық түрдегі дискриминацияны жою жөніндегі конвенцияға қол қоймаған санаулы елдердің бірі. Бұған қарамастан, Суданда гендерлік теңдікке қатысты жағымды өзгерістер болды. 2012 жылы Судан Ұлттық Ассамблеясының құрамындағы әйелдердің үлесі 24,1% құрады. Судандық әйелдердің ұлттық парламенттегі үлесі көптеген дамысқан батыс елдерінен жоғары. Дегенмен, Судандағы гендерлік теңсіздік, әсіресе қыздардың сүрейкеленуі және еңбек нарығындағы әйелдер мен еркектер арасындағы айырмашылық мәселелері халықаралық қауымдастықтың назарында. Судан 2008 жылғы 30 маусымда Африкалық Адам және Халықтардың құқықтары жөніндегі Хартияға (Мапуто протоколы) қол қойды, бірақ 2020 жылдың шілдесіне дейін оны ратификацияламады.
Sudan is a developing nation that faces many challenges in regard to gender inequality. Freedom House gave Sudan the lowest possible ranking among repressive regimes during 2012. South Sudan received a slightly higher rating but it was also rated as "not free". In the 2013 report of 2012 data, Sudan ranks 171st out of 186 countries on the Human Development Index (HDI). Sudan also is one of very few countries that are not a signatory on the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (CEDAW). Despite all of this, there have been positive changes in regard to gender equality in Sudan. As of 2012, women embodied 24.1% of the National Assembly of Sudan. Sudanese women account for a larger percentage of the national parliament than many Westernized nations. Notwithstanding that, gender inequalities in Sudan, particularly as they pertain to female genital mutilation and the disparity of women to men in the labor market, have received attention in the international community. Sudan signed the Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Rights of Women in Africa (Maputo Protocol) on 30 June 2008, but as of July 2020 has not ratified it yet.
Тұтқындарды қорлау
2008 жылдың мамыр айында Хартумға «Әділет және теңдік» қозғалысының мүшелері шабуыл жасағаннан кейін бірнеше жүз ересек және бала қамауға алынды, олардың көп бөлігі Дарфур аймағынан шыққан. Human Rights Watch Судан үкіметін олардың қайда екені туралы ешқандай ақпарат бермегені үшін сынады. Босатылған тұтқындарда кең таралған азаптаулар мен зорлық-зомбылықтың белгілері табылды және Human Rights Watch жүргізген көптеген сұхбаттарда жинақталды. 2020 жылдың шілдесінде жаза ретінде сауаттау тоқтатылды. Human Rights Watch, Front Line және Amnesty International сияқты ұйымдар бұл қамауға қарсылық білдірді, соңғысы оны «ізімді тұтқын» деп атады. «Нью-Йорк Таймс» газеті кеңселерді жабу туралы хаттың «Дарфурдағы жаппай қырғын үшін Халықаралық қылмыстық соттан тұтқындау ордері бар Ахмед Харун басқаратын Гуманитарлық істер жөніндегі комиссиядан келгенін» хабарлады.
Several hundred adults and children were imprisoned after members of the Justice and Equality Movement attacked Khartoum in May 2008, a disproportionate number from the Darfur region. Human Rights Watch criticised the Sudanese government for refusing to provide any information on their whereabouts. Evidence of widespread torture and abuse was found on released prisoners and was gathered in numerous interviews recorded by Human Rights Watch. In July 2020, flogging as a form of punishment was abolished. These arrests were protested by groups including Human Rights Watch, Front Line, and Amnesty International, the latter of whom named him a "prisoner of conscience." The New York Times reported that the letter closing the offices "came from the Humanitarian Affairs Commission, which is run by Ahmed Haroun, one of the people facing an arrest warrant from the International Criminal Court for mass slaughter in Darfur."
Діни қуғын-сүргін
2014 жылдың 14 желтоқсанынан бастап Майкл Ят және Питер Ян Суданның Ұлттық барлау және қауіпсіздік қызметі (NISS) тарапынан хабарсыз ұсталып келеді. Питер Ян Майкл Яттың жағдайы туралы сұрағанда тұтқындалды, ал Майкл Ят жақтандыру үгітінен кейін тұтқындалды. 2020 жылдың шілдесінде мұсылмандар үшін діннен бас тарту (Суданның Қылмыстық кодексінің 126-бабы) үшін жаза (өлім жазасы) және мұсылман емес азаматтарға алкогольге тыйым салу күштен шығарылды.
Pastors Michael Yat and Peter Yan have been held incommunicado by Sudan's National Intelligence and Security Service (NISS) from 14 December 2014 and 11 January 2015 respectively, on 1 March they were charged with eight offences under the 1991 Penal Code, two of which carry the death sentence. Peter Yan was reported to be arrested whilst enquiring into Michael Yat's welfare, and Michael Yat was arrested following evangelistic preaching. In July 2020, the punishment (execution) for apostasy for Muslims (Article 126 of the Sudanese Penal Code), and the prohibition on alcohol for non Muslims, were abolished.
ЛГБТ құқықтары
Судандағы лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТ) адамдары ЛГБТ емес тұрғындарда кездеспейтін заңдық қиындықтарға тап болады. Суданда ерлер мен әйелдердің бір жынысты жыныстық қатынасы заңсыз саналады, жазалары өлім жазасын қоса алғанда, түрлі болуы мүмкін. Алайда, 2020 жылдың шілдесінде бірінші рет жасағанда 100 қамшы, екінші рет жасағанда бес жылға бас бостандығынан айыру, үшінші рет жасағанда өлім жазасы қарастырған содомия заңы жойылды. Жаңа заңнама бойынша жаза мүдделемесі бес жылдан өмір бойына бас бостандығынан айыруға дейін азайтты. Судандық ЛГБТ+ белсенділері бұл реформанды "үлкен алғашқы қадам" деп атады, бірақ олардың пікірінше, бұл әлі жеткіліксіз, ал түпкі мақсат – гомосексуалдық жыныстық қатынасты толыққанды қылмыстан босату болуы керек.
Lesbian, gay, bisexual, and transgender (LGBT) persons in Sudan face legal challenges not experienced by non LGBT residents. Both male and female same sex sexual activity has been illegal in Sudan, with sentences including but not limited to capital punishment. However, in July 2020, the sodomy law that previously punished gay men with up to 100 lashes for the first offence, five years in jail for the second and the death penalty the third time around was abolished, with new legislation reducing the penalty to prison terms ranging from five years to life. Sudanese LGBT+ activists hailed the reform as a 'great first step', but said it was not enough yet, and the end goal should be the decriminalization of gay sexual activity altogether.