Кіріспе

Büsum) - Германияның Шлезвиг-Гольштейн аймағындағы Дитмаршен ауданындағы балық аулау және туристік қала. Ол Солтүстік теңіз жағалауында орналасқан. Хайдтан оңтүстік-батысқа қарай 18 км. Бюсум сонымен қатар Amt ("жалпы муниципалитет") Бюсум Вессельбуреннің әкімшілік орталығы болып табылады.

Тарих және география

Бюсум туралы алғашқы деректі жазба 1140 жылы жазылған. Аралдың атауы ортағасырлық құжаттарда бірнеше рет өзгерді, бастапқыда Бивсне (1140) Бусин (1208), Бусен (1281) және Бузен (1447) деп аталды. Бюсумның ортағасырлық тарихы XVI ғасырда Бюсумда пастор және мұғалім болған Неокорус (Йоханнес Адольф Костер) хроникасы арқылы құжатталған.

Географиялық тарихы

Орта ғасырларда Бусум аралы үш ауылдан тұратын: Сюдердорп, Мидделдорп және Норддорп. 1362 (Grote Mandrenke), 1436 және 1570 (All Saint's Flood) жылдардағы апатты су тасқыны аралдың көп бөлігін басып, екі елді мекенді жойды Süderdorp және Middeldorp . Бұрынғы Норддорп және Қасиетті Климент шіркеуі қазіргі уақытта Бусум қаласының ескі өзегін құрайды. 1585 жылы арал құрлықпен бөгет арқылы қосылды. Теңіз жағасындағы шөгінділердің кейіннен жиналуы жаңа жерлерді пайда етті, олар бөгеттер арқылы одан әрі қорғалды. 1634 жылы Буссумда 168 адам қаза тауып, 102 үйді қиратқан Бурчарди су тасқынын еске алу үшін Санкт-Клеменс шіркеуінде таблоид жазылған. 1717 жылы Рождество мерекесінде болған тасқын кезінде Бусум маңындағы Вервен ауылы толығымен суға батып кеткен. Соңғы үлкен су тасқыны 1825 жылдың ақпан айында болды. Содан бері қаладағы бөгеттер бұрқасын судан қорғайды.

Саяси тарих

Бюсум аралы Дитмаршенде конфедерациялық шаруалар республикасы құрылғанға дейін Гамбург пен Бремен епархиясына тиесілі болған. 1559 жылдан 1867 жылға дейін Бусум (және Дитмаршен) Дания аумағы болды, кейін Пруссияның бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1955 жылға дейін Бусум Британдық аймақтың құрамына кірді.

Ортағасырлық одақтар мен пираттық

Орта ғасырларда Бусумға Ханза одағының саудагерлері жиі келіп тұратын. Ханза Дитмаршеннің негізгі одақтасы болды, бірақ шаруалар республикасы ешқашан Ханза Лигасының құрамына кірмеді. Салыстырмалы түрде кедей болған Бусум аралының тұрғындары өмірлерін жақсарту үшін жиі қарақшылыққа жүгінген, нәтижесінде қайта-қайта қақтығыстар туындаған. 1420 жылы Раклер Керстен мен оның Бусумдағы адамдары Ганза сауда кемелерін тонап, тонау үшін Гамбург портына барды. Гамбургтер жаза ретінде Мидделдорптағы арал шіркеуін тонап, өртеп жіберді. Жаңа шіркеу Норддорп қаласында салынған және Пират Корд Виддерих Пеллворт аралынан тонаған бірнеше заттармен жабдықталған.

Екінші дүниежүзілік соғыс бомбалау

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крайгсмарин Бусумдағы кеме жасау зауыты мен портты пайдаланып, оны әуе шабуылына ұшыраған. 1945 жылы 4 мамырда Бусум бомбаға ұшырады, сол күні Германия әскерлері солтүстік Германияда берілді және осылайша бұл аймақтағы соғыс соңғы күні болды. Тоғыз адам қаза тауып, 19-ы жарақат алды, ал бес үй толығымен қираған.

Балық аулау

Неокор өз заманында Бусум халқының негізгі тіршілік көзі балық аулау және егіншілік болғандығын баяндады. Балықшылар қаласы ретінде Бюсум негізінен өзінің ерекшелігімен танымал. Бюсумдағы креветка аулау туралы алғашқы деректер 1624 жылға жатады. Бұл уақытта Шампанша аулауды негізінен әйелдер аумен Вадден теңізінің сағаларында атқарған. XIX ғасырдың соңында ашық теңізде балық аулау кеңінен таралып, балық аулайтын кемелерге қажеттілік туды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын, Büsum балық аулау флотында 132 кеме бар еді. Содан бері балық аулайтын кемелер саны үнемі азайып келеді. 1998 жылы Büsum-тың балық аулау флоты 35 балық аулау қайығынан тұрады, портта негізінен Нидерландынан келген 20 қосымша балық аулау кемесі орналасқан.

Кеме жасау

Büsum-де 1902 жылы балық аулау кемелерін жөндеу қызметі ретінде басталған және ондаған жылдар бойы барған сайын үлкен кемелерді салу үшін кеңейтілген кеме жасау зауыты жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бюсум кеме жасау зауытында су асты кемелерінің бөлшектері өндірілді. Ақыры 1986 жылы жабылып, шетелдегі бәсекелестікке байланысты пайдасыз болды.

Туризм

1818 жылдан бастап Бусум теңіз суы мен Вадден теңізінің саздықтарының сауықтыру әсері үшін балдыр қала ретінде пайдаланылды. Ол 1837 жылы ресми Nordseebad (Солтүстік теңіз курорты) мәртебесін алды. Спа қонақтарын орналастыру үшін 1883 жылы Бусум темір жолы темір жол желісіне қосылды. Нацистік режим кезінде Бюсум НСДАП ұйымдастырған демалыс бағдарламасы Kraft durch Freude (" қуаныш арқылы күш") туристерінің баратын жері болды. 1949 жылы Бусум ресми түрде Nordseeheilbad (Солтүстік теңіздің сауықтыру курорты) деп аталды. Қазіргі уақытта Бусум - отбасылық демалыс және Гамбургтен бір күндік сапарлар үшін танымал жазғы демалыс орны. 2002 жылы Büsum 658 723 түнде 83 295 қонақты қабылдады. Бюсум туристерінің барлығы (99,5%) - немістер. Қаланың көрнекті жерлерінің бірі - Бусум маяк. 1912/13 жылдары 55 тонна құйма темірден салынған, 1952 жылы қызыл және ақ таңбасын алғанға дейін қара түске боялған. Ол 1976 жылдан бері автоматты түрде жұмыс істейді және оны Су және кеме қатынасы басқармасы Тонинг басқарады. Büsum портынан туристер теңізге саяхаттауға болады, демалыс немесе балық аулау үшін, Вадден теңізінің ұлттық парктерінде немесе Хельголанд аралына табиғат саяхаттары ретінде.

Энергия

Büsum - Норвегия мен Германия арасындағы 1400 МВт-қа дейінгі қуатын беретін NordLink теңіз кабелі. Желі Уилстердегі трансформаторларға дейін 54 км жер асты кабельдерімен жалғасады.

Халық саны

ХХ ғасырға дейін Дитмаршен картада сырттан аз ғана келушілердің көп болмайтындай, оқшауланған жер болды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста қатты өзгерді, ол Гамбургтен және Шлезвиг-Гольштейндегі басқа да бомбаланған қалалардан эвакуацияланғандарға, сондай-ақ шығыстан келген соғыс босқындарына үй болды. Жаңадан келгендердің үнемі ағымы халықтың санын екі есеге жуық етті, көптеген босқындар бірнеше жыл бойы казармаларда тұрды. Бұл оқиғадан кейін он жылға жуық уақыт өткен соң, Бюсум мен басқа қалаларда өмір қалыпқа келді. 1970-1980 жылдары Бюсумға шетелдік жұмысшылар ағылды, негізінен Түркиядан 1986 жылы жабылғанға дейін жергілікті кеме жасау зауытында жұмыс істеуге келді. Жаз айларында Бусум тұрғындары қалада бірнеше күн немесе бірнеше аптаға тұратын туристерден әлдеқайда көп.

Тіл

Бусумда қолданылатын дәстүрлі тіл - Дитмаршер Плат, төменгі неміс тілінің бір түрі. Ескі диалект әлі де қолданылуда, әсіресе балықшылар мен ескі буынның ұзақ уақыт бойы тұратын тұрғындары арасында. Көпшілік арасында "мойн, мойн!" деген сөз тараған. ("Қош келдіңіз!") және "Кик моль вэддер!" ("Комм мал вэр vorbei!") деп аталады. Дитмаршер Платті 1853 жылы Quickborn кітабында жарық көрген Ol Büsum (Ескі Büsum) поэмасында Клаус Гроттың да қолданған тілі болды. Қараңғы және меланхоликалық өлеңде ежелгі аралды алып кеткен су тасқыны және кейде судың төмендеуі кезінде ескі қоныстың шатырларын әлі де көруге болатындығы және суға батып кеткен шіркеудің мұнарасынан қоңыраулар естілуі мүмкін екендігі сипатталады.

Дін

Бұрын Бусум Гамбург пен Бремен католик епископтарының құрамына кірген, бірақ орта ғасырларда Дитмаршенде реформация кезінде протестантизмге бет бұрған. Балықшылардың қамқоршысы ретінде папа Климент І-нің есімімен аталған Бюсумдың соңғы готикадағы Киелі Климент шіркеуі 1434 және 1442 жылдар аралығында салынған. Büsum-дің пират ұясы ретінде өткенінің қалдығы ретінде, St. Clemens шіркеуінде крестительдік фонт және басқа да заттар бар. Пеллворма аралынан пират Корд Виддерих басып алды және ол Büsum шіркеуіне бағышталу сыйлығы ретінде ұсынылды. 1564 жылы Мартин Лютердің кескінделген суреті орта ғасырдың аяғында католицизмнен протестантизмге ауысуды білдіреді. Алтарь мен лектор 18 ғасырдың басына жатады. Статикалық әлсіздіктер 1782 жылы готикалық төбелердің ішінара жоғалуына әкелді, олар ағаш төбемен ауыстырылды. XIX ғасырға дейін Дитмаршенде тек лютерандықтар ғана болды, бірақ содан бері католик азшылық қалыптасты. 1982 жылдан бастап Гамбург епископтығы жаңадан салынған Санкт-Андреас шіркеуімен Бюсумда қайтадан өкілдік етеді.

Білім беру және ғылыми-зерттеу

Бюсумда екі мектеп бар: Неокор Шкуле бастауыш және орта мектепті біріктіреді, ал Нордзе гимназиясы Бюсум және көршілес Ворден және Вессельбурен қалалары үшін орта мектеп ретінде қызмет етеді. 1988 жылы Киль университеті Бюсумда Forschungs und Technologiezentrum Westküste (Батыс жағалауындағы ғылыми-зерттеу және технология орталығы) құрды. Орталық жел энергиясы, теңіз экологиясы, балдырлар биотехнологиясы, су және шөгінді динамикасы, жағалау морфологиясындағы өзгерістер және болжау модельдерін әзірлеу саласындағы зерттеулерге назар аударады. Мұндай зерттеулердің нәтижелері, ең алдымен, жағалауды басқаруды жақсарту үшін қолданылады. Бюсумда сондай-ақ парк рейнджер станциясы мен Вадден теңізі ұлттық парктерінің мұражайы орналасқан. Мұражайда орналасқан мұражай балық аулау мен туризмнің өткен және қазіргі тарихы туралы мәлімет береді.

Оқиғалар

Тамыз айының алғашқы демалыс күндері Бусум балықшылары жыл сайынғы Куттеррегатада ең жылдам балық аулайтын кемені анықтау үшін өз қайықтарымен жарысады. Алғашқы регата 1894 жылы өтті. Бұл - Бусумдағы жазғы іс-шаралардың дәстүрлі ерекшелігі. Бусумдағы тағы бір жазғы дәстүр - Wattenlaufen mit Musik және Wattenpolonaise. Бұл әдіс алғаш рет 1900 жылы, жылыжай қонағы Джулиус Шолц саздықта серуендеудің емдік әсерін байқаған кезде қолданылған. Емдеуді ойын-сауықпен біріктіру үшін бальзам қонақтары Вадден теңізінде суға қарай жүретін оркестрмен бірге жүзіп, би мен ойындарға үнемі тоқтап тұрады.

Серіктес қалалар

Camaret sur Mer, Франция (1967 ж. 25 қыркүйектен бастап) Кулунгсборн, Мекленбург Ворпомерн, Германия (1991 ж. 6 ақпаннан бастап)