Кіріспе
Англия өзендері мен каналдарында жүк немесе жолаушы тасымалдау үшін дәстүрлі түрде қолданылған қайық – верри (wherry). Ерекше айрықша белгісі – Темза және Кэм өзендерімен байланыстылығы. Бұндай қайықтар Норфолк және Саффолк қалаларындағы Бродленд өзендерінде де пайдаланылған.
A wherry is a type of boat that was traditionally used for carrying cargo or passengers on rivers and canals in England, and is particularly associated with the River Thames and the River Cam. They were also used on the Broadland rivers of Norfolk and Suffolk.
Ұлыбританиядағы аймақтық қолданыс
Лондондық жолаушылар қайықтары Темза кемесіне, джентльмендердің есу қайығына айналды. Қайықтар клинкер әдісімен салынды және ұзын сүйір мұрттары болды, осылайша жолаушылар өзен бойындағы қону платформалары салынбастан бұрын құрғақ аяқпен жағаға түсе алатын. Қайық пен кемені гиг пен кескіштен ерекшелейтін ұзын бұрышты мұрт – Корольдік теңіз флотының дамығандығы мен қону платформаларының салынуынан кейін тік мұрттары бар. Кам өзеніндегі Кембриджде қайықтарды пайдалану кең таралған және Дэниел Дефо Англия арқылы жасаған саяхатында сипаттаған. Кембридж университетінің студенттері арасында қайықпен сырғанаудың танымалдылығы Кембриджте қайықтарды пайдаланудан кейін пайда болды. 18 ғасырдың соңында Норфолк қайығы деген ат берілді, ол үлкен желкендері бар жүк баржасының бір түрі, ол бұрынғы жүк қайығы Норфолк Килінің орнын басу үшін жасалды. "Wherry" термині сондай-ақ Тайн өзенінде, көбінесе көмір саудасына байланысты қолданылатын белгілі бір түріндегі қайықтармен байланысты. Соңғы толық мысалы Elswick No.2 – Tyne & Wear Archives & Museums қызметіне тиесілі. 2009 жылы сарапталған соңғы сақталған қираған мысалдар туралы жақсы құжатталған зерттеу бар. Бұл терминнің Ирландия теңізінде қолданылғанына нақты куәліктер бар. "Манкс қайықтары" және "қабық қайықтары" (соңғысы, әрине, Қирккдбрайтта қабық балық аулау үшін) сияқты кемелер 19 ғасырдың басында тіркелген. 1810 жылы кем дегенде үш қабық қайық жұмыс істеді және олардың 10–12 тонналық және клинкермен салынғандығы белгілі болды.
Ирландиядағы аймақтық қолданыс
18-19 ғасырларда Скерри және Дублиннен солтүстікке қарай Ирландия теңізінің басқа да портарындағы балықшылар уэррилерді пайдаланған. Бұл уэррилер әдетте екі немесе үш мачтадан тұратын, артқы мачтада негізгі жанғарық, ал алдыңғы мачтада алдыңғы жанғарық болады. Мачталарының төмендігіне байланысты, оларды күшті желде басқару оңайырақ болды. Руш, Скерри және Балбригганнан шыққан шығыс жағалауының уэррилері жабық палубалы, тігістелген және шхуна түрінде жабдықталған. Олардың көптегені Шотландияға дейін саяхат етіп, кейбіреулері тіпті контрабандамен айналысты. 1866 жылға қарай олар кервельді конструкциялы, тиімді қайықтармен алмастырылды.
Темзаның тарихы
"Wherry" немесе "wherrie" термині қайықтарды атау үшін жиі қолданылатын есім болды, себебі 1535 жылғы Ковердейл Библиясы Езекиел кітабында "Теңіздегі барлық қайықшылар мен теңізшілер" деп айтады. Лондондағы су жолдарындағы "wherry" қайықтары – сушылардың басқаратын су таксилері болды және Елизавета дәуірінде олардың қолданылуы кең таралған. "Wherry" қайығын екі адам ұзын ескектермен немесе бір сушы қысқа ескектермен немесе "қаңқа" (sculls) арқылы жүргізе алатын. 1555 жылғы Парламент Актісінде "wherry" қайығының ұзындығы 22,5 фут, ал кеме ортасының ені 4,5 фут болуы тиіс екені көрсетілген. Онда бес жолаушыға дейін тасымалдауға болады. Шекспирдің "Глобус" театрына қатысты бір мәліметте "Көрермендер Темза өзені арқылы Саутворкке "wherry" қайықтарымен тасымалданған" делінеді. Бір кезде театр ауданына екі мыңнан астам "wherry" қайықтары келіп-кететін. XVIII ғасырда Темзада сушылар арасында қайықпен жүзу жарыстары кеңінен таралды, ал жүлде көбінесе жаңа "wherry" болды. "The Sporting Magazine" журналы 1795 жылғы 6 тамыздағы оқиғаны "Ваксхолл иелері ұйымдастырған үш кезеңде алты жұп ескекпен жыл сайынғы жүзу жарысы" деп сипаттады. 1822 жылы "Bell's Life" журналы 30 маусымда Храм сатысының сегіз сушысы арасында "Сот үйлерінің джентльмендері сыйлаған жүлделік "wherry"" үшін өткен жарыс туралы, ал 31 шілдеде "Квинхит тұрғындарының Ұлы су регатасының жылдығы" туралы хабарлады. Онда "әдемі "wherry"" және басқа да жүлделер үшін "сол сатыстарға тиесілі бес сушы" бақ сынасты. 1820 жылы Темзада әлі де 3000 "wherry" қайықтары болса, сол жылы тек 1200 такси (hackney coach) болған. 1829 жылға дейін Вестминстерден Ваксхоллға өзен арқылы қайықпен өту әдеттегі шара болып саналды, бірақ жаңа көпірлер салынып, өзенге арзан бу кемелері қосылғаннан кейін "wherry" қайықтарының дәуірі аяқталды.
Солтүстік Америкада қолданылуы
Солтүстік Америкада, әсіресе Мэн шығанағының Пенобскот шығанағы аймағында, веррилер Атлант мұхитының жағалауындағы шағала балық аулау үшін таңдаулы қайыққа айналды. Линкольнвилл шағала верриі, Родс верриі, Қасқыр тұзағы верриі және Рождество верриі бүгінгі күнге дейін демалыс мақсатында жасалып келеді. Олар көбінесе ұзын және тар, тік мұрынды, шарап құтысы тәрізді корпус және әдетте тегіс қабырғалы (ка́рвелмен қапталған) болады. Джон Гарднердің сөзіне сүйенсек, верриді ерекшелейтін жалғыз ерекшелік – оның жалпақ түбі, ол қайықты тік күйде тұруға және жағадан сүйреп шығаруға мүмкіндік береді. Қайықта әдетте екі орындық болады: біреуі – қайық жүргізуші үшін, екіншісі – жолаушыға арналған, бірақ ұзын түрлерінде алдыңғы жағында үшінші орындық болуы мүмкін. "Қабықша верриі" термині 19 ғасырдағы Америкада қолданылған.