Кіріспе
Цитохром P450 ферментінің 2- отбасы C- ның 9- мүшесі (қысқартылған атауы CYP2C9) ферменттік белок болып табылады. Фермент ксенобиотиктердің, соның ішінде дәрілік заттардың және эндогендік қосылыстардың, соның ішінде май қышқылдарының окистену арқылы метаболизміне қатысады. Адамда бұл ақуыз CYP2C9 генінің кодымен кодталады. Ген өте полиморфты, бұл ферменттің метаболизміне әсер етеді.
Cytochrome P450 family 2 subfamily C member 9 (abbreviated CYP2C9) is an enzyme protein. The enzyme is involved in the metabolism, by oxidation, of both xenobiotics, including drugs, and endogenous compounds, including fatty acids. In humans, the protein is encoded by the CYP2C9 gene. The gene is highly polymorphic, which affects the efficiency of the metabolism by the enzyme.
Функция
CYP2C9 цитохром P450 ферменті болып табылады, ол ксенобиотиялық және эндогендік қосылыстардың окистенуі арқылы метаболизміне маңызды рөл атқарады. Жануарлар үлгілерінде және шектеулі сандағы зерттеулерде осы эпоксидтер гипертонияны азайтады; миокард инфарктынан және жүрекке басқа да зақымдаулардан қорғайды; кейбір қатерлі ісіктердің өсуі мен метастаздарына ықпал етеді; қабынуды тежейді; қан тамырларының пайда болуын ынталандырады; нейроормонның шығарылуын модуляциялау және ауырсынуды сезінуді блоктау сияқты нейрондық тіндерге әр түрлі әсер етеді (эпоксиэкозатриено қышқылы мен эпоксигеназаны қараңыз). Омега-3 май қышқылдарына бай тамақты тұтыну жануарлар мен адамдарда EDP және EEQ деңгейін жоғарылатады, ал адамдарда бұл диеталық омега-3 май қышқылдарынан болатын полиқанықпаған май қышқылдарының метаболиттерінің профильіндегі ең көрнекті өзгеріс болып табылады. CYP2C9 линол қышқылын да әлеуетті аса улы өнімдерге, вернол қышқылына (лейкотоксин деп те аталады) және коронар қышқылына (изолейкотоксин деп те аталады) метаболизмге айналдыруы мүмкін; бұл линол қышқылының эпоксидтері жануарлар үлгілерінде көп мүшелік жетіспеушілікке және жедел тыныс алу қиындықтарына әкеледі және адамдарда осы синдромдарға ықпал етуі мүмкін. Шын мәнінде, дәрілік заттардың жағымсыз әсерлері (ЖЖЖ) жиі генетикалық полиморфизмдерге байланысты CYP2C9 ферментінің белсенділігінің күтілмеген өзгеруінен туындайды. Әсіресе варфарин және фенитоин сияқты CYP2C9 субстраттары үшін генетикалық полиморфизмдер немесе дәрілік- дәрілік өзара әрекеттесулер салдарынан метаболизмнің төмендеуі қалыпты терапиялық дозаларда уыттылыққа әкелуі мүмкін. Адамның CYP2C9 гендік өзгерісі дәрілерге жауапқа қалай әсер ететіндігі туралы ақпарат PharmGKB, Clinical Pharmacogenetics Implementation Consortium (CPIC) сияқты деректер қорларынан табуға болады. Фармакогендік вариациялар консорциумы (PharmVar) CYP2C9* 1 деген атауды адамда жиі байқалатын гендік вариантқа береді. Ең жақсы сипатталған екі аллельдік варианттар - CYP2C9*2 (NM 000771. 3: c.430C> T, с. Arg144Cys, rs1799853) және CYP2C9*3 (NM 000771. 3: c.1075A> C, с. Ile359Leu, rs1057910), фермент белсенділігін тиісінше 30% және 80% - ға төмендетеді. Гетерозиготалық күйдегі CYP2C9* 2 немесе CYP2C9* 3 аллельдерінің тасымалдаушылары, яғни осы аллельдердің тек біреуі (* 1/ * 2, * 1/ * 3) аралық метаболиздер (IM) деп аталады, ал осы аллельдердің екеуін тасымалдаушылар, яғни гомозиготалық (* 2 / * 3, * 2 / * 2 немесе * 3 / * 3) нашар метаболиздер (PM) деп аталады. Нәтижесінде, метаболистік қатынас - өзгермеген препараттың метаболитке қатынасы - PM- да жоғары болады. * 1, * 2 және * 3) ең жақсы сипатталған CYP2C9 генотиптерінің тасымалдаушыларының арасында варфаринді метаболизмге қабілеттілігін зерттеу, бұл жануарлар түріндегі аллельдері бар (* 1 / * 1) пациенттерде орташа дозаның пайыздық үлесі ретінде көрсетілген, * 1 / * 2 пациенттерде варфариннің орташа сақтау дозасы * 1 / * 2 пациенттерде 92% , * 1 / * 3 пациенттерде 74% , * 2 / * 3 пациенттерде 63% , * 2 / * 3 пациенттерде 61% , * 2 / * 2 пациенттерде 34% болды. CYP2C9* 3 аминокислоталар тізбекіндегі Ile359 Leu (I359L) өзгерісін көрсетеді, сонымен қатар варфариннен басқа субстраттар үшін табиғи типпен салыстырғанда (CYP2C9* 1) каталитикалық белсенділігі төмендеді. Оның таралуы нәсілге байланысты өзгереді: CYP2C9 полиморфизмінің аллельдік жиілігі (%) африкалық америкалық қара африкалық пигми азиялық кавказдық CYP2C9*3 2, 02, 3 0 1, 13, 6 3, 316, 2
Allele frequencies (%) of CYP2C9 polymorphism African American Black African Pygmy Asian Caucasian CYP2C9*3 2.0 0–2.3 0 1.1–3.6 3.3–16.2
Вариант аллельдердің сынақ панельдері
Молекулалық патологияның фармакогеномикасы жөніндегі қауымдастықтың (PGx) 2019 жылғы жұмыс тобы CYP2C9 тестілеуіне кіретін вариант аллельдерінің ең аз тобы (1- деңгей) және вариант аллельдерінің кеңейтілген тобы (2- деңгей) ұсынылды. PGx жұмыс тобының 1- деңгейінде ұсынылған CYP2C9 вариантының аллельдері: CYP2C9 * 2, * 3, * 5, * 6, * 8 және * 11. Бұл ұсыныс олардың CYP2C9 белсенділігіне және дәрілік препараттарға жауап беруіне жақсы әсер етуіне, референттік материалдардың болуына және олардың негізгі этникалық топтардағы аллель жиілігіне негізделген. Келесі CYP2C9 аллельдерін 2- деңгейге енгізу ұсынылады: CYP2C9* 12, * 13, және * 15. бірақ кавказдықтарда бұл вариант таралуы нөлге жуық. Бұл вариант CYP2C9 геніндегі T269C мутациясының салдарынан пайда болады, бұл өз кезегінде өнім ферментінің ақуызында 90 позицияда лейцинді пролинмен (L90P) ауыстыруға әкеледі. Бұл қалдық субстраттардың кіру нүктесіне жақын орналасқан, ал L90P мутациясы циклофенак пен флурбипрофен сияқты CYP2C9 арқылы метаболизденетін бірнеше препараттардың аффинитеті төмендеуіне және осының салдарынан метаболизмі баяулауына әкеледі.
Қосымша нұсқалар
Клиникалық мәні бар генетикалық вариант аллельдерінің барлығы PharmVar- мен тіркелмеген. Мысалы, 2017 жылғы зерттеуде rs2860905 варианты CYP2C9*2 және CYP2C9*3 жалпы варианттарына қарағанда варфаринге сезімталдығы (< 4 мг/ тәулік) жоғары екенін көрсетті. А- аллель (жалпы жиілігі 23%) G- аллельмен салыстырғанда варфарин дозасының төмендеуімен байланысты (жалпы жиілігі 77%). 2009 жылғы зерттеуге сәйкес, rs4917639 деген тағы бір нұсқа варфаринге сезімталдыққа қатты әсер етеді, бұл CYP2C9*2 және CYP2C9*3 бір аллельге біріктірілген кездегідей әсер етеді. rs4917639 орналасқан C аллелі жалпы жиілігі 19% - ды құрайды. CC немесе CA генотипі бар науқастарға АА типті дикий генотипі бар науқастарға қарағанда варфарин дозасын азайту қажет болуы мүмкін. Басқа бір түр - rs7089580 - Т аллелі 14% жалпы жиілікпен CYP2C9 генінің экспрессиясының артуымен байланысты. АТ және ТТ генотиптерін rs7089580- ге жеткізетіндерде АА генотипті жабайы түрге қарағанда CYP2C9 экспрессиясының деңгейі жоғарылады. rs7089580 T аллеліне байланысты ген экспрессиясының артуы варфарин метаболизмін жылдамдатуға және варфарин дозасын арттыруға әкеледі. 2014 жылы жарияланған зерттеуде АТ генотипі ТТ-ден сәл жоғары экспрессияны көрсетті, бірақ екеуі де АА-дан әлдеқайда жоғары. Басқа бір түр, rs1934969 (2012 және 2014 жылдардағы зерттеулерде) лозартанның метаболизмге қабілеттілігіне әсері бар екені анықталды: TT генотипі бар тасымалдаушылар АА генотипімен салыстырғанда лозартанның CYP2C9 гидроксилдеу қабілетін арттырды, нәтижесінде лозартанның төмен метаболистік қатынасы, яғни лозартан метаболизмі жылдамдады.