Омега-3 май қышқылдары: құрамы, қасиеттері және пайдасы

Кіріспе

Көп қанықпаған май қышқылдарының класы

Омега-3 май қышқылдары, сондай-ақ Омега-3 майлары, ω-3 май қышқылдары, Ω 3 Май қышқылдары немесе n-3 май қышқылдары деп аталады, олар қос байланыстың болуымен сипатталатын көп қанықпаған май қышқылдары (PUFA), олардың химиялық құрылымында метил тобынан үш атом қашықтықта орналасқан. Олар табиғатта кең таралған, жануарлардың липидтік метаболизмінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады және адамның тамақтануы мен физиологиясында маңызды рөл атқарады. Адам физиологиясында қатысатын омега-3 май қышқылдарының үш түрі – α-линолен қышқылы (ALA), эйкозапентаеной қышқылы (EPA) және докозагексаеной қышқылы (DHA). ALA өсімдіктерде, ал DHA және EPA балықтар мен теңіз балдырындарында кездеседі. Теңіз балдырлары мен фитопланктон омега-3 май қышқылдарының негізгі көзі болып табылады. DHA және EPA осы балдырларды жейтін балықтарда жиналады. ALA-ны қамтитын өсімдік майларының көптеген көздеріне жаңғақ, жеуге жарамды тұқымдар және зығыр тұқымы, сондай-ақ зығыр майы жатады, ал EPA және DHA көздері – балық және балық майы. Ауаға ұшыраған тағамдарда қанықпаған май қышқылдары тотығуға және майдың бұзылуына ұшырайды. Омега-3 май қышқылдарымен диеталық толықтырудың қатерлі ісік немесе жүрек-қан тамырлары ауруларының тәуекелін азайтатынына жоғары сапалы дәлелдер жоқ. Балық майына қатысты зерттеулер жүрек шабуылының немесе инсульттің алдын алу туралы мәлімдемелерді растамады, сондай-ақ қан тамырлары ауруларының нәтижелеріне де әсер етпеді. Содан бері зерттеушілер организмнің жасушалық мембраналарының құрылымын құрайтын қанықпаған, қажетті май қышқылдарына үлкен қызығушылық танытуда. 1980 жылдан бері қажетті май қышқылдарының денсаулыққа пайдасы туралы хабардарлық күрт артты. 2004 жылдың 8 қыркүйегінде АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы EPA және DHA омега-3 май қышқылдарына «салауаттылық туралы талапқа сай» мәртебе берді, бұл «қосымша зерттеулер EPA және DHA [омега-3] май қышқылдарының тұтынуы жүректің ишемиялық ауруының тәуекелін азайтуы мүмкін екенін көрсетеді» дегенді білдіреді. Бұл 2001 жылғы денсаулыққа қатысты тәуекел туралы кеңес хатын жаңартты және өзгертті. Канаданың азық-түлік инспекциясы DHA омега-3-тің маңыздылығын мойындап, келесі талапты қабылдады: «Омега-3 май қышқылы DHA, негізінен екі жасқа дейінгі балаларда мидың, көздің және жүйкелердің қалыпты физикалық дамуын қолдайды». Тарихи тұрғыдан алғанда, толыққанды тамақтану диетасында омега-3 жеткілікті мөлшерде болды, бірақ омега-3 тез тотығатындықтан, ұзақ сақтауға арналған өңделген тағамдарға басымдық беру өндірілген тағамдарда омега-3 тапшылығына әкелді.

Omega−3 fatty acids, also called Omega−3 oils, ω−3 fatty acids, Ω 3 Fatty acids or n−3 fatty acids, are polyunsaturated fatty acids (PUFAs) characterized by the presence of a double bond, three atoms away from the terminal methyl group in their chemical structure. They are widely distributed in nature, being important constituents of animal lipid metabolism, and they play an important role in the human diet and in human physiology. The three types of omega−3 fatty acids involved in human physiology are α linolenic acid (ALA), eicosapentaenoic acid (EPA) and docosahexaenoic acid (DHA). ALA can be found in plants, while DHA and EPA are found in algae and fish. Marine algae and phytoplankton are primary sources of omega−3 fatty acids. DHA and EPA accumulate in fish that eat these algae. Common sources of plant oils containing ALA include walnuts, edible seeds, and flaxseeds as well as hempseed oil, while sources of EPA and DHA include fish and fish oils, In foods exposed to air, unsaturated fatty acids are vulnerable to oxidation and rancidity. There is no high quality evidence that dietary supplementation with omega−3 fatty acids reduces the risk of cancer or cardiovascular disease. Fish oil supplement studies have failed to support claims of preventing heart attacks or strokes or any vascular disease outcomes. Since then, researchers have shown a growing interest in unsaturated essential fatty acids as they form the framework for the organism's cell membranes. Subsequently, awareness of the health benefits of essential fatty acids has dramatically increased since the 1980s. On September 8, 2004, the U. S. Food and Drug Administration gave "qualified health claim" status to EPA and DHA omega−3 fatty acids, stating, "supportive but not conclusive research shows that consumption of EPA and DHA [omega−3] fatty acids may reduce the risk of coronary heart disease". This updated and modified their health risk advice letter of 2001 (see below). The Canadian Food Inspection Agency has recognized the importance of DHA omega−3 and permits the following claim for DHA: "DHA, an omega−3 fatty acid, supports the normal physical development of the brain, eyes, and nerves primarily in children under two years of age." Historically, whole food diets contained sufficient amounts of omega−3, but because omega−3 is readily oxidized, the trend toward shelf stable processed foods has led to a deficiency in omega−3 in manufactured foods.

Номенклатура

ω−3 ("омега−3") май қышқылы және n−3 май қышқылы терминдері органикалық химия номенклатурасынан туындайды. Қанықпаған май қышқылының атауы оның көміртегі тізбегіндегі, молекуланың метилдік ұшына ең жақын қос байланыстың орналасуымен анықталады. Бұл үш полиқанықпаған май қышқылының көміртегі тізбегінде 18, 20 немесе 22 көміртек атомы бар болса, оларда тиісінше 3, 5 немесе 6 қос байланыс болады. Көптеген табиғи май қышқылындағыдай, барлық қос байланыстар цис конфигурациясында, яғни екі сутек атомы қос байланыстың бір жағында орналасқан; ал қос байланыстар метилен көпірлерімен ( ) үзіледі, сондықтан әрбір жақын қос байланыс жұбының арасында екі жалғыз байланыс болады. Қос байланыстар арасындағы биаллильді орындардағы атомдар еркін радикалдармен тотығуға бейім. Осы орында сутек атомдарын дейтерий атомдарымен алмастыру омега-3 май қышқылын липидтік пероксидациядан және ферроптоздан қорғайды.

Нысандар

Омега-3 май қышқылдары табиғи түрде екі нысанда кездеседі: триглицеридтер және фосфолипидтер. Триглицеридтерде олар басқа май қышқылдарымен бірге глицеринге байланысады; глицеринге үш май қышқылы бекітіледі. Фосфолипид омега-3 глицерин арқылы фосфат тобына бекітілген екі май қышқылынан тұрады. Триглицеридтерді еркін май қышқылына немесе метилдік немесе этилдік эфирлерге айналдыруға болады, сондай-ақ омега-3 май қышқылдарының жеке эфирлері қолжетімді.

Әрекет ету механизмі

"Көрінетін" май қышқылдары зерттеушілер олардың жас балалар мен жануарлардың қалыпты өсуі үшін қажетті екенін анықтағаннан кейін осы атауды алды. Омега-3 май қышқылы DHA, сондай-ақ докозагексаено қышқылы деп белгілі, адам миында көп мөлшерде кездеседі. Ол дезатурация процесі арқылы өндіріледі, бірақ адамдарда ω6 және ω3 позицияларында екі байланыс енгізуге қатысатын дезатураза ферменті жетіспейді. Бұл жарақаттанған және жұқтырылған тіндердің иммундық жауабына қатысты. 1979 жылға қарай эйкозаноидтар, оның ішінде тромбоксандар, простациклиндер және лейкотриендер тағы анықталды, бірақ бұл процестер баяу жүреді. Егер омега-3 және омега-6 май қышқылдарының екеуі де болса, олар трансформациялану үшін "бәсекелеседі". Омега-3 конверсиясының тиімділігі әйелдерде ерлерге қарағанда жоғары, бірақ осы мәселе аз зерттелген. Әйелдердегі плазма фосфолипидтеріндегі жоғары АЛА және ДҚҚ деңгейлері дезатуразалардың, әсіресе дельта-6 дезатуразасының жоғары белсенділігіне байланысты болуы мүмкін. Бұл түрлендірулер линоль қышқылынан туындаған, бір-біріне ұқсас химиялық аналогтар болып табылатын омега-6 май қышқылдарымен бәсекелесе жүреді. Олардың екеуі де қабынуды реттейтін белоктарды синтездеу үшін бірдей дезатураза және элонгаза белоктарын пайдаланады. Екі жолдың да өнімдері өсу үшін маңызды, сондықтан омега-3 және омега-6 май қышқылдарының теңдестірілген диетасы адам денсаулығы үшін маңызды. Бұрынғы есептерге сәйкес, белоктардың екі жолды да жеткілікті түрде синтездеуі үшін 1:1 арақатынасындағы теңдестірілген мөлшерде қабылдау идеалды саналды, бірақ соңғы зерттеулер бұл мәселені даулы етіп отыр. Адамдарда АЛА-ның ЭПҚ-ға және одан әрі ДҚҚ-ға айналуы шектеулі екені хабарланды, бірақ бұл көрсеткіштер әр адамда әртүрлі болады. Әйелдердің АЛА-ны ДҚҚ-ға айналдыру тиімділігі ерлерге қарағанда жоғары, бұл бета-тотығу үшін тамақтану арқылы алынатын АЛА мөлшерінің төмендігімен байланысты деп есептеледі. Бір алдын ала зерттеу көрсеткендей, EPA-ны диетадағы линоль қышқылының мөлшерін азайту арқылы, ал DHA-ны диетадағы АЛА мөлшерін арттыру арқылы арттыруға болады.

Омега-6 мен омега-3 арақатынасы

Адамның тамақтануы соңғы ғасырларда қарқынды түрде өзгерді, нәтижесінде омега-6 май қышқылдарының омега-3 май қышқылдарымен салыстырғанда мөлшері артқан. Адам тамақтануының неолиттік ауыл шаруашылығы революциясы сияқты 1:1 омега-3 және омега-6 арақатынасынан тез қашықтауы, адам организмінің омега-3 және омега-6 арақатынасын 1:1 деңгейінде теңестіре алатын биологиялық қасиеттерге бейімделуіне үлкермеген болуы мүмкін. Қазіргі заманғы тамақтанудың көптеген қабыну ауруларымен байланысты болуының себебі осы деп саналады. Омега-6 және омега-3 май қышқылдарының екеуі де адам организмі үшін қажет: оларды тамақпен бірге тұтыну қажет. Омега-6 және омега-3 он сегіз көміртекті полиқанықпаған май қышқылдары бірдей метаболизм ферменттеріне таласады, сондықтан қосылған май қышқылдарының омега-6:омега-3 арақатынасы еикозаноидтардың – организмнің қабыну және гомеостаздық процестеріне тікелей қатысатын гормондар тобының (простагландиндер, лейкотриендер және тромбоксандар сияқты) арақатынасына және өндірілу жылдамдығына маңызды әсер етеді. Бұл арақатынасты өзгерту организмнің метаболизмі мен қабыну жағдайын өзгерте алады. Омега-6 пен омега-3 арақатынасының салауатты болуы қажет; кейбір авторлардың пікірінше, салауатты арақатынас 1:1 мен 1:4 аралығында болуы тиіс. Басқа авторлар 4:1 арақатынасы (омега-6 омега-3-тен 4 есе көп) да салауатты екенін айтады. Батыстық диетадағы орташа арақатынас 10:1 және 30:1 аралығында болады (яғни, омега-6 омега-3-тен айтарлықтай жоғары). Кейбір кең таралған өсімдік майларындағы омега-6 және омега-3 май қышқылдарының арақатынасы: канола 2:1, зығыр 2–3:1, соя 7:1, зәйтүн 3–13:1, күнбағыс (омега-3 жоқ), зығыр 1:3, мақта тұқымы (омега-3 жоқ), жержаңғақ (омега-3 жоқ), жүзім тұқымы майы (омега-3 жоқ) және жүгері майы 46:1.

Тасымалдаушылар

Лизофосфатидилхолин түріндегі DHA, қан-ми тосқауылының эндотелийінде ғана экспрессияланатын MFSD2A мембраналық тасымалдау ақуызы арқылы миға тасымалданады.

Ет

Омега-3 май қышқылдары жасыл жапырақтар мен балдырлардың хлоропластарында пайда болады. Теңіз өсімдіктері мен балдырлар балықтағы омега-3 май қышқылдарының көзі болса, шөппен қоректенетін жануарлардағы омега-3 май қышқылдарының көзі – шөп. Мал омега-3 май қышқылына толы шөптен алып, омега-3 май қышқылы жетіспейтін астықпен бордақылауға жіберілгенде, олардың осы пайдалы май қоры азая бастайды. Жануардың бордақылау орнында өткізген әр күні оның етіндегі омега-3 май қышқылдарының мөлшері кемиді. Шөппен қоректендірілген сиыр етінің омега-6:омега-3 арақатынасы шамамен 2:1 болып келеді, бұл оны астықпен қоректендірілген сиыр етінен гөрі омега-3-тің тиімдірек көзіне айналдырады, оның арақатынасы көбінесе 4:1 құрайды. Тауық етінің омега-3 құрамын жануарлардың диетасындағы зығыр, чиа және канола сияқты омега-3-ке бай астық тұқымдастарын көбейту арқылы арттыруға болады. Кенгуру еті де омега-3-тің көзі болып табылады, оның филесі мен стейкі 100 грамм шикі етке 74 мг құрамында бар.

Тюль майы

Тюль майы ЭПА, ДПА және ДГА-ның көзі болып табылады және Арктика аймақтарында кеңінен қолданылады. Канаданың Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, ол 12 жасқа дейінгі балалардың миының, көздерінің және жүйкелерінің дамуына қолдау көрсетеді. Барлық тюль өнімдері сияқты, оны Еуропалық Одаққа импорттауға рұқсат етілмейді. FeelGood Natural Health атты канадалық компания 2023 жылы американдық тұтынушыларға заңсыз түрде тюль майы капсулаларын сатуда кінәлі деп танылды. Компания 900-нен астам капсула бөтелкесін, 10 000 доллардан астам құнымен сатты. Тюль майы өлген тюльдердің майынан жасалады және Теңіз сүтқоректілерін қорғау туралы заңға сәйкес АҚШ-та сатуға тыйым салынған. Әлемдегі арпа тюльдерінің саны шамамен 7 миллионды құрайды және олар мыңдаған жылдар бойы Канадада ауланып келген. FeelGood компаниясы 20 000 доллар айыппұл төлеуге және үш жылға бақылауға алынды.

Басқа дереккөздер

ХХІ ғасырдың басында омега-3 май қышқылдарымен азық-түліктерді байыту бағыты кең есік ашты.

Омега-3 қосындысының денсаулыққа әсері

Қосымшалар қабылдау мен барлық себептерге байланысты өлім-жітім қаупінің төмендеуі арасындағы байланыс нақтыланбаған.

Қатерлі ісік

Омега-3 май қышқылдарын қосымша қабылдаудың түрлі қатерлі ісіктерге әсері туралы жеткілікті мәліметтер жоқ. Омега-3 қоспалары қатерлі ісікпен ауыратын науқастардың дене салмағын, бұлшық еттерін сақтауын немесе өмір сүру сапасын жақсартпайды.

Жүрек- қан тамырлары аурулары

2020 жылғы шолудан алынған орташа және жоғары сапалы дәлелдер көрсеткендей, Омега-3 көп қанықпаған май қышқылдары қоспаларында кездесетін ЭПА мен ДГА өлім-жітімді немесе жүрек-қан тамырларының денсаулығын жақсартпайды. А линолен қышқылының жүрек-қан тамырлары ауруының немесе аритмияның аздап төмендеуімен байланысты болуы мүмкін екенін көрсететін әлсіз деректер бар. Дегенмен, кем дегенде бір жыл бойы тәулігіне бір граммнан артық Омега-3 май қышқылдарын қабылдау жүрек ауруы, кенеттен өлім және миокард инфарктінен қорғауы мүмкін. Бұл топта инсульт немесе кез келген себептен болатын өлімге қарсы қорғаныс әсері байқалған жоқ. Балық майының реваскуляризацияға немесе жүрек ырғағының бұзылуына әсері дәлелденбеген, сондай-ақ жүрек жеткіліксіздігінен ауруханаға түсу көрсеткіштеріне де әсері жоқ. Сонымен қатар, балық майынан жасалған қосымшалар жүрек шабуылы мен инсульттің алдын алу туралы мәлімдемелерді растамады. Еуропалық Одақта, Еуропалық дәрілік заттар агенттігі Омега-3 май қышқылынан жасалған дәрілік заттарды қарап шықты, онда еикозапентаеной қышқылының этил эфирі мен докозагексаеной қышқылының 1 грамм тәуліктік дозасы бар екендігі анықталды. Бұл дәрілік заттардың миокард инфаркті болған адамдарда жүрек проблемаларының қайталануын алдын алуда тиімді емес екені белгілі болды. Деректер Омега-3 май қышқылдарының гипертониясы бар және қалыпты қан қысымы бар адамдарда қан қысымын (систолалық және диастолалық) шамалы төмендетуге қабілетті екенін көрсетеді. Омега-3 май қышқылдары жүрек соғу жиілігін де азайтады, бұл жаңадан пайда болатын қауіп факторы. Кейбір деректерге сәйкес, тамыршаңдық аурулар сияқты қан айналымымен байланысты проблемалары бар адамдар ЭПК және ДГК тұтынудан пайда көруі мүмкін, бұл қан айналымын жақсартуға және фибриннің ыдырауын күшейтуге көмектеседі (фибрин – қан ұюы мен жарақаттану процесіне қатысатын ақуыз). Омега-3 май қышқылдары қандағы триглицеридтердің деңгейін төмендетеді, бірақ ЛПНҚ (төмен тығыздықтағы липопротеин) немесе ЛПТҚ (жоғары тығыздықтағы липопротеин) деңгейін айтарлықтай өзгертпейді. Американдық жүрек қауымдастығының (2011) пікірінше, 150-199 мг/дл құрайтын шекті деңгейдегі жоғары триглицеридтерді тәулігіне 0,5-1,0 грамм ЭПК және ДГК қабылдау арқылы төмендетуге болады; 200-499 мг/дл құрайтын жоғары триглицеридтерге тәулігіне 1-2 грамм мөлшерінде ем жасау тиімді; ал 500 мг/дл-ден жоғары триглицеридтерді дәрігердің қадағалауымен тәулігіне 2-4 грамм дәрілік препаратпен емдеу қажет. Бұл топта Омега-3 май қышқылдарын қабылдау жүрек ауруларының қаупін шамамен 25%-ға төмендетеді. 2019 жылғы шолу Омега-3 май қышқылдарының қосымшалары жүрек-қан тамырлары ауруынан болатын өлім-жітімге аз немесе ешқандай әсер етпейтінін, ал миокард инфаркті болған адамдарға қосымшаларды қабылдаудан пайда болмайтынын көрсетті. 2021 жылғы шолу Омега-3 қосымшаларының жүрек-қан тамырлары ауруларының нәтижелеріне әсер етпегенін анықтады. Мета-талдау көрсеткендей, теңізден алынған Омега-3 қосымшаларын қолдану көкірек фибрилляциясының қаупін арттырады, бұл қауіп тәулігіне бір граммнан артық дозада қабылдағанда күшейеді.

Moderate and high quality evidence from a 2020 review showed that EPA and DHA, such as that found in omega−3 polyunsaturated fatty acid supplements, does not appear to improve mortality or cardiovascular health. There is weak evidence indicating that α linolenic acid may be associated with a small reduction in the risk of a cardiovascular event or the risk of arrhythmia. However, omega−3 fatty acid supplementation greater than one gram daily for at least a year may be protective against cardiac death, sudden death, and myocardial infarction in people who have a history of cardiovascular disease. No protective effect against the development of stroke or all cause mortality was seen in this population. Fish oil supplementation has not been shown to benefit revascularization or abnormal heart rhythms and has no effect on heart failure hospital admission rates. Furthermore, fish oil supplement studies have failed to support claims of preventing heart attacks or strokes. In the EU, a review by the European Medicines Agency of omega−3 fatty acid medicines containing a combination of an ethyl ester of eicosapentaenoic acid and docosahexaenoic acid at a dose of 1 g per day concluded that these medicines are not effective in secondary prevention of heart problems in people who have had a myocardial infarction. Evidence suggests that omega−3 fatty acids modestly lower blood pressure (systolic and diastolic) in people with hypertension and in people with normal blood pressure. Omega−3 fatty acids can also reduce heart rate, an emerging risk factor. Some evidence suggests that people with certain circulatory problems, such as varicose veins, may benefit from the consumption of EPA and DHA, which may stimulate blood circulation and increase the breakdown of fibrin, a protein involved in blood clotting and scar formation. Omega−3 fatty acids reduce blood triglyceride levels, but do not significantly change the level of LDL cholesterol or HDL cholesterol. The American Heart Association position (2011) is that borderline elevated triglycerides, defined as 150–199 mg/dL, can be lowered by 0.5–1.0 grams of EPA and DHA per day; high triglycerides 200–499 mg/dL benefit from 1–2 g/day; and >500 mg/dL be treated under a physician's supervision with 2–4 g/day using a prescription product. In this population, omega−3 fatty acid supplementation decreases the risk of heart disease by about 25%. A 2019 review found that omega 3 fatty acid supplements make little or no difference to cardiovascular mortality and that people with myocardial infarction have no benefit in taking the supplements. A 2021 review found that omega 3 supplementation did not affect cardiovascular disease outcomes. A meta analysis showed that use of marine omega 3 supplementation was associated with an increased risk of atrial fibrillation, with the risk appearing to increase for doses greater than one gram per day.

Созылмалы бүйрек ауруы

Гемодиализ қажет ететін созылмалы бүйрек ауруы бар адамдарда, қанның ұюына байланысты қан тамырларының бітелуі диализ терапиясын жүргізуге кедеріл келтіруі мүмкін. Омега-3 май қышқылдары, қан ұюын азайтатын эйкозаноид молекулаларының өндірілуіне көмектеседі. Алайда, 2018 жылғы Кохрейн шолуында омега-3 қоспасының созылмалы бүйрек ауруы бар адамдардағы қан тамырларының бітелуін алдын алуға қандай да бір әсері бар екенін көрсететін нақты дәлелдер табылған жоқ. Сондай-ақ, 12 ай ішінде қосымша ем қабылдау ауруханаға жатқызуға немесе өлімге әкелмейді деген орташа сенімділік де болды. Бұл шолуда 12 апта бойы 3 грамм балық майын қабылдағандардың көңіл-күйі біршама нашарлаған; психометриялық көрсеткіштер пальма және соя майын қабылдағандарға қарағанда 1,41 (0,07-ден 2,75-ке дейін) балға төмендеді. Теңізден алынған омега-3 май қышқылдарын тұтыну қандағы С-реактивті белок, интерлейкин-6 және TNF-альфа сияқты қабыну көрсеткіштерін төмендетеді. Ревматоидты артритке қатысты жүргізілген бір жүйелі шолуда, теңіздік n-3 PUFA-ның «буын ісінуі мен ауырсынуы, таңертеңгілік қаттылықтың ұзақтығы, ауырсыну мен аурудың белсенділігінің жалпы бағалауы» сияқты симптомдарға тұрақты, бірақ шамалы әсері бар екені анықталды, сондай-ақ стероид емес қабынуға қарсы препараттарды қолдану да қарастырылды. Американдық ревматология колледжі балық майын қолданудың шамалы пайдасы болуы мүмкін екенін, бірақ әсерін байқау үшін бірнеше ай қажет болуы мүмкін екенін, сондай-ақ асқазан-ішекке әсер етуі мүмкін жағымсыз әсерлер мен қоспалардағы сынап немесе А витаминінің улы деңгейде болу мүмкіндігі туралы ескертеді. Ұлттық қосымша және интегративті денсаулық сақтау орталығы «омега-3 май қышқылдары бар қоспалар ревматоидты артрит симптомдарын жеңілдетуге көмектеседі» деген қорытынды жасады, бірақ мұндай қоспалар «қанның ұюына әсер ететін препараттармен өзара әрекеттесуі мүмкін» екенін ескертті.

Даму қабілеттері бұзылған

Бір мета-талдау омега-3 май қышқылдарын қосымша қабылдаудың АДШ симптомдарын жақсартуға шамалы әсер ететінін көрсетті. Кокрейннің ПУФА (қажетті түрде омега-3 емес) қосымшасын қарастыруы «ПУФА қосымшасы балалар мен жасөспірімдердегі АДШ симптомдарына ешқандай пайда әкелетініне дәлелдер аз» дегенді көрсетсе, ал басқа шолу «оқытудағы ерекше бұзылыстары бар балаларға ПУФА қолдану туралы қандай да бір қорытынды жасауға жеткіліксіз дәлелдер бар» деп тапты. Тағы бір шолу омега-3 май қышқылдарын мінез-құлық және невродегенеративті емес нейропсихиатриялық аурулар, мысалы, АДШ және депрессия кезінде қолдану туралы дәлелдердің нақты еместігін көрсетті. 2015 жылы жүктілік кезінде омега-3 қосымшасының әсеріне арналған мета-талдау ерте туу көрсеткіштерін төмендетпейтінін немесе бұрын ерте тумаған бір балалы жүкті әйелдердің денсаулығын жақсартпағанын көрсетті. 2018 жылғы Кокрейн жүйелі шолуы, орташа және жоғары сапалы дәлелдерге сүйене отырып, омега-3 май қышқылдары перинаталдық өлім қаупін, төмен салмақты нәрестелердің қаупін азайтуға және ықтимал түрде LGA нәрестелердің санын шамалы арттыруға көмектеседі деген қорытынды жасады. 2021 жылғы орташа және жоғары сапалы дәлелдерді қамтитын шолу «жүктілік кезінде омега-3 қосымшасы преэклампсияға, төмен салмақты тууға, мерзімінен бұрын босануға және босанғаннан кейінгі депрессияға қарсы жағымды әсер етеді, сондай-ақ нәрестелердегі антропометриялық өлшемдерді, иммундық жүйені және көру қабілетін жақсартады, ал жүкті аналарда кардиометаболикалық қауіп факторларын төмендетеді» деп көрсетті.

Психикалық денсаулық

Омега-3 қоспасының мазасыздық, ауыр депрессиялық бұзылу немесе шизофрения симптомдарына елеулі әсері анықталған жоқ. 2021 жылғы Кокрана шолуында «МДД-ны емдеу үшін n-3PUFA-ның әсерін анықтауға жеткілікті жоғары дәлелдеме жоқ» деген қорытынды жасалды. Омега-3 май қышқылдары биполярлық бұзылысқа байланысты депрессияны емдеуге қосымша ретінде де зерттелді, бірақ қолдағы деректер шектеулі. Екі шолу омега-3 май қышқылдарын қабылдаудың перинатальдық кезеңдегі әйелдерде депрессиялық симптомдарды айтарлықтай жақсартатынын көрсетті. 2015 жылғы зерттеу депрессияға бірнеше фактор себеп болатынын және омега-3 май қышқылдарының жетіспеушілігі олардың бірі болуы мүмкін деген тұжырым жасады. Сондай-ақ, омега-3 май қышқылдарының жетіспеушілігінен туындаған депрессияға ұшыраған пациенттер ғана омега-3 қоспаларына жақсы жауап бере алады, ал қалғандарында оң нәтиже күтілмейді. Мета-талдаулар көрсеткендей, ЭПК концентрациясы ДГЖ-дан жоғары қоспалар антидепрессант ретінде әсер етуі мүмкін. Тамақтану арқылы қосымшаларға қарағанда, омега-3 май қышқылдарын тамақпен (мысалы, балықтан) қабылдау туралы әдебиетті түсіндіруде қатысушылардың есте сақтауындағы қиындықтар мен диетадағы жүйелі айырмашылықтар маңызды рөл атқарады. Омега-3-тің тиімділігіне қатысты пікірлер қарама-қайшы, көптеген мета-талдаулар нәтижелердегі әртүрлілікті байқады, бұл көбінесе жарияланымға қатысты бұрмалаушылықтармен түсіндіріледі. Депрессиялық симптомдарды емдеуде омега-3-тің тиімділігінің жоғарылауымен қысқа емдеу сынақтары арасындағы байланыс байқалды, бұл жарияланудағы бұрмалаушылықты одан әрі растайды. Жеңіл когнитивтік бұзылыстарға әсері туралы алдын ала мәліметтер бар, бірақ сау адамдарда немесе деменциямен ауыратын адамдарда әсерін растайтын деректер жоқ. 2020 жылғы шолу омега-3 қоспасының жалпы когнитивтік функцияға әсер етпейтінін, бірақ деменциясы жоқ ересектерде есте сақтау қабілетін жақсартуда шамалы пайдасы бар екенін көрсетті. 2022 жылғы шолу ұзын тізбекті омега-3-қа бай тағамдарды үнемі жейтін адамдарда когнитивтік төмендеудің алдын алуға қатысты үміт беретін деректерді анықтады. Керісінше, Альцгеймер ауруы диагнозы қойылған пациенттермен жүргізілген клиникалық сынақтарда әсер байқалған жоқ. 2020 жылғы шолу ұзын тізбекті омега-3 қоспаларының егде саяхадағы адамдарда когнитивтік төмендеуді тоқтатуға көмектеспейтінін көрсетті.

Omega 3 supplementation has not been shown to significantly affect symptoms of anxiety, major depressive disorder or schizophrenia. A 2021 Cochrane review concluded that there is not "sufficient high‐certainty evidence to determine the effects of n‐3PUFAs as a treatment for MDD". Omega−3 fatty acids have also been investigated as an add on for the treatment of depression associated with bipolar disorder although there is limited data available. Two reviews have suggested that omega 3 fatty acid supplementation significantly improves depressive symptoms in perinatal women. A 2015 study concluded that there are multiple factors responsible for depression and deficiency of omega 3 fatty acids can be one of them. It further stated that only those patients who have depression due to insufficient omega 3 fatty acids can respond well to the omega 3 supplements while others are unlikely to get any positive effects. Meta analysis suggest that supplements with higher concentration of EPA than DHA are more likely to act as anti depressants. In contrast to dietary supplementation studies, there is significant difficulty in interpreting the literature regarding dietary intake of omega−3 fatty acids (e. g. from fish) due to participant recall and systematic differences in diets. There is also controversy as to the efficacy of omega−3, with many meta analysis papers finding heterogeneity among results which can be explained mostly by publication bias. A significant correlation between shorter treatment trials was associated with increased omega−3 efficacy for treating depressed symptoms further implicating bias in publication. There is preliminary evidence of effect on mild cognitive problems, but none supporting an effect in healthy people or those with dementia. A 2020 review suggested that omega 3 supplementation has no effect on global cognitive function but has a mild benefit in improving memory in non demented adults. A 2022 review found promising evidence for prevention of cognitive decline in people who regularly eat long chain omega 3 rich foods. Conversely, clinical trials with participants already diagnosed with Alzheimer's show no effect. A 2020 review concluded that long chain omega 3 supplements do not deter cognitive decline in older adults.

Ми және көру функциялары

Мидың жұмысы мен көру қабілеті ДГК-ны диета арқылы қабылдауға тәуелді, ол жасуша мембраналарының кең ауқымдағы қасиеттерін қолдайды, әсіресе мембранаға бай сұр затта. Сүтқоректілердің миының маңызды құрылымдық компоненті болып табылатын ДГК мидағы ең көп таралған омега-3 май қышқылы болып табылады. Омега-3 көп қанықпаған май қышқылы (ПҚМҚ) қосымшаларын қабылдау макулярлық дегенерацияның немесе көру қабілетінің жоғалуының дамуына әсер етпейді.

Атопиялық аурулар

LCPUFA қосымшасының және LCPUFA статусының атопиялық ауруларды (аллергиялық риноконъюнктивит, атопиялық дерматит және аллергиялық астма) алдын алу және емдеудегі рөлін зерттеген зерттеулердің нәтижелері қайшылықты; сондықтан 2013 жылға дейін n-3 май қышқылдарының тамақтану арқылы қабылдануының анық алдын алу немесе емдеу әсері бар екенін, немесе n-6 май қышқылдарының қабылдануы атопиялық аурулардың дамуына ықпал ететінін айту мүмкін емес еді.

Фенилкетонурия

ФКУ-мен ауыратын адамдар көбінесе омега-3 май қышқылдарын жеткіліксіз мөлшерде тұтынады, себебі омега-3 май қышқылдарына бай тағамдардың жоғары белоктылығына байланысты олардың диетасынан алынып тасталады.

Асптама

2015 жылға дейін балалардағы астма шабуылдарын болдырмау үшін омега-3 қоспаларын қабылдаудың тиімділігін көрсететін ешқандай дәлел болған жоқ.

Диабет

2019 жылғы шолу омега-3 қоспаларының 2-типті қант диабетін алдын алуға және емдеуге ешқандай әсері жоқ екенін көрсетті. 2021 жылғы мета-талдау омега-3 қоспаларын қабылдаудың қант диабетінің биомаркерлеріне, мысалы, ашқарындағы қан глюкозасы мен инсулинге қарсы тұрушылыққа оң әсер ететінін анықтады.

Жыныстық денсаулық

2017 жылы жануарлар үстінде жүргізілген зерттеуде Омега-3 қосымшасының ВПФ тудырған эректильді дисфункцияға тигізетін әсері зерттелді. Емдеу тобындағы егеуқұйрықтардың эрекция сапасы айтарлықтай жақсарғандығы анықталды.