Кіріспе

Ұлы Отан соғысы кезінде 1945 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шайқас

1945 жылғы 6 сәуір

Фронттың оңтүстік секторында шабуыл күн шыға бастады, үш сағатқа созылған ауыр оқ атыс болды, содан кейін алғашқы шабуыл толқыны болды. Кеңес атқылаушы дивизиялары тез арада бірінші қорғаныс желісінен өтті, өйткені оның қорғаушылары негізінен жойылып, қалғандары бірнеше күндік қатаң бомбалаудан кейін деморализацияланды. Түске қарай кеңестердің жетекші полктары екінші қорғаныс сызығына жетті, онда олардың ілгерілеуі күшейген қарсылықпен тоқтатылды, бұл кеңес командирлерін резервтік күштерін пайдалануға мәжбүр етті. Үш сағаттан кейін екінші қорғаныс желісі бірнеше жерде басып алынды. Әсіресе, Форт-От маңында жанжал қызу жүрді. 19 ғасырдың соңында салынған және содан бері жаңғыртылған қамалдың қалың қабырғалары, айтарлықтай атыс күші және терең ормен қоршалған, бұл фронталды шабуылды мүмкін емес етті. Қалың артиллерия атысына қарамастан, оның қорғаушылары қабырғаларға жақындауға тырысудың кез келгеніне жол бермеді. Тек қараңғыда ғана Кеңес әскерлері орға жетіп, қабырғаларды бұзып шығуға ұмтылатын жарылғыш заттарды қолдана бастады. Солтүстіктегі негізгі шабуыл осі бір уақытта басталды. Түске қарай бірінші қорғаныс желісі құлап, екінші желі қатты сілкініп, бірнеше жерде сынған. Алайда, түстен кейін ілгерілеу баяулай бастады, әсіресе оң жақ флангіде, қаланың батыс шетінде орналасқан неміс күштері (Самланд тобы деп аталатын) бірнеше флангтық шабуыл жасауға тырысты. Бес форт бүкіл Кенигсберг позициясының ең жақсы бекінісі деп танылған, ол күшті қарсылық нүктесін құрады. Мұндай жағдайға тап болған кеңес қолбасшылары оны қоршап алып, артта қалдырып, арткы қарауыл әскерлеріне жаңа шабуылға дайындалуға уақыт қалдырды. Түске қарай ұрыс тоқтап, екі жаққа да өздерінің желілерін нығайтуға, күштерін қайта топтастыруға және резервтерді майдан шебіне әкелуге мүмкіндік берді. Бұл алғашқы күннің нәтижесі әртүрлі болды, өйткені кеңестік прогресс күтілгендей жақсы болмады. Алайда қала қорғанысы да, қорғаушылардың моральдық жағдайы да қатты қиындады, әскерлер, оның ішінде офицерлер де, мезгіл-мезгіл беріле бастады. Шабуылдың алғашқы күні ауа райының нашарлауы совет әскерлеріне дәлдікпен бомбалауды қалағандай тиімді қолдануға кедергі болды. Сонымен қатар, тіпті бекіністі болған жағдайда да, осы күні совет әскерлері жаулап алған жер орталық қаладағыдай тығыз қоныстанбаған, бұл қалалық соғысқа байланысты проблемаларды азайтты.

1945 жылғы 7 сәуір

Түнде неміс әскерлері соңғы резервтерін пайдаланып, бірнеше рет қарсы шабуыл жасауға тырысты. Екі жақта да ауыр жарақаттар мен ауыр шығынға қарамастан, қарсы шабуылдар тоқтатылды. Фронттың ең белсенді бөлігі әлі де Самланд тобымен бетпе-бет келген, ондаған осындай қарсы шабуылдар жасалды. Жақсы ауа райы Қызыл Армияға күндізгі дәлдікті бомбалауды жақсы пайдалануға мүмкіндік берді. Балтық флотының авиациясымен қолданатын 1-ші, 3-ші және 15-ші әуе әскерлеріне жататын бірнеше жүздеген бомбалаушылар қала орталығын және Самланд тобының көпірлерін бомбалады. Сол уақытта Кеңес әскерлері қоршап тұрған Сегіздік форты әлі де берік қарсылық білдіретін жер болды. Бірнеше рет сәтсіз шабуылдан кейін, әлдеқайда айлакер жоспар жасалды. Түтін экрандарын пайдаланып, жаудың жақындауын жасырып, жалынға қарсы қаруларды қолданып, қорғаныс позицияларын әлсіретті. Сыртқы қорғанысы әлсірегеннен кейін, жаппай майдан шабуылдары басталды. Ақыры шабуыл сәтті аяқталып, гарнизонның қалған бөлігі берілді. Күндіз 11-ші гвардиялық армия Прегель өзеніне жетуге тырысты, оңтүстік жақтағы барлық қарсылықты жойды. Алайда олардың алға жылжуы қаланың орталық бөлігінде баяулады, онда әрбір ғимаратты қорғаушылармен бірге сөзбе-сөз бөлшектеу керек болды. Әсіресе, басты теміржол вокзалында және оның платформаларында қатал шайқас болды, онда әрбір вагон атыс нүктесіне айналды, ал кеңес әскерлері үлкен шығынға ұшырап, алға жылжу үшін броня мен қару-жарақ қолдауына ие болды. Тек кешке қарай аймақ толығымен бейтараптандырылды, бұл шабуылшыларға үшінші ішкі қорғаныс периметріне жақындауға мүмкіндік берді, бұл қаланың орталығына кіруді қорғады. Солтүстіктегі Бес форт қарсылық білдірудің мықты бөлігі болып шықты. Кеңес саперлері ақыры қабырғалардың түбінде жарылғыш заттарды орналастырып, оларды бұзып, тікелей шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Форт-Сегізге шабуыл жасағанда сияқты, фортта да қатал жау соғысы басталды, ол түн бойы жалғасып, таңертең соңғы әскерлер берілсе ғана тоқтады. Күннің соңында қарсылық көрсетудің ешқандай пайдасы жоқ екенін көріп, генерал Отто Лаш радио арқылы Адольф Гитлер штабына хабарласып, берілуге рұқсат сұрады. Гитлер: "Соңғы сарбазға дейін күресу керек" деп жауап берді.

1945 жылғы 8 сәуір

Түнде Прегельді 11-ші гвардиялық армия кесіп өтті және таңертеңге дейін жаудың атысына қарамастан қарама-қарсы жағалауда толық көпір басы құрылды. Солтүстікке қарай алға жылжуды жалғастыра отырып, олар солтүстік әскерлерімен қосылып, қоршауды аяқтады және Самланд тобының қаладан алыстауын болды. Түстен кейін маршал Александр Василевский қорғанысқа шыққандарды тағы да берілуге шақырды. Бұл ұсыныс қабылданбады және неміс күштері қоршаудан шығуға тырысты, қала орталығынан да, Самланд көпірінен де шабуыл жасады. Соңғысы тоқтатылғанға дейін бірнеше шақырымға дейін алға жылжуға қол жеткізді. Тағы бір шабуыл дайындалса да, немістердің әуе қорғанысының жоқтығы кеңестердің Ілюшин Ил-2 шабуыл ұшақтарына көп сандаған әскерлерді жоюға мүмкіндік берді. Бұл жорықта кеңес авиациясы өте тиімді болды. Күннің соңында Самланд тобының қоршаудан шығу әрекеті бекер болатыны белгілі болды. Алайда, жеңіске жетпеді, өйткені қала орталығында 40 000 адам гарнизонға орналасты, ол үнемі қатты оқ атудың құрбаны болды.

1945 жылғы 9 сәуір

Соңғы күні қоршауға алынған неміс қорғанышы жеңіліп, қорғаныс үйлестірілуі бұзылып кетті. Толық жеңілгеннен кейін әрі қарай қарсы тұрудың пайдасыз екенін түсінген Отто Лаш өз бастамасымен тапсырылу туралы келіссөздер жүргізу үшін елшілерін жіберуді шешті. Сағат 18:00-де елшілер Кеңес шекарасына жетіп, делегация Лаштың бункеріне жіберілді. Түн ортасына дейін сәл уақыт қалғанда, берілу туралы хабар келді.

Салдары

Қаланың 80% -ға жуығы жойылған; алдымен 1944 жылдың тамызында Корольдік әуе күштері, содан кейін 1945 жылдың сәуірінде совет бомбалауымен. Операция барысында Германияның Шығыс Пруссия тобының негізгі күштері жойылды. Тек Самланд әскер бөлімшесі ғана жұмыс істеді, бірақ 25 сәуірде Кеңес әскерінің Самланд шабуылдары кезінде жойылды. Операция Кеңес армиясы үшін үлкен жетістік болды, себебі қатты бекіністі бекіністі басып алу кезінде болған салыстырмалы түрде аз зардап шекті. Мәскеуде қолға түсіруді 324 артиллериялық сальвамен атап өтті. "Кенигсбергті басып алған үшін" медалі құрылды және Кенигсберг операциясы бойынша 98 әскери бөлім аталды. Соғыстан кейін Шығыс Пруссияның солтүстік жартысы Ресейдің КСРО-на берілгеннен кейін Кенигсберг Калининград деп аталды және оған негізінен Ресей (және аздап, белорустар мен украиндықтар) қоныс аударушылар қоныстанды. Бұл аймақ қазір Калининград облысы деп аталады. Ресейдің бір бөлігі болып қала берді, ол СССР құлағаннан кейін, ол қазір Польша мен Литвамен шекаралас.