Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эйндховен - Нидерландының оңтүстігіндегі Солтүстік Брабант провинциясында орналасқан муниципалитет және қала, бастапқыда Доммель мен Гендер бұлақтарының қосылған жерінде орналасқан. Соғыстан кейінгі жылдары Гендер бөгеті құлдырап, бірақ Доммель әлі де оның ішінде жүреді. Еврейлерге 1772 жылға дейін Эйндховен қаласында тұруға рұқсат берілмеген, содан кейін штадхолдер Виллем V қала кеңесін шақырып, еврейлерге есігін ашты. Алайда 1796 жылға дейін еврейлер Эйндховенде тұруға толық еркін болды. 1772 және 1796 жылдар аралығында қалалық кеңес еврейлердің қалада қоныстануын өте қиын ету үшін көптеген бұйрықтарды шақыруға қол жеткізді. Яһудилерге қалада тұруға тыйым салынғандықтан, жақын маңдағы ауылдарда яһудилер көп болды. Алайда 1796 жылдан бастап Эйндховендегі яһудилер саны едәуір өсе бастады. Яһудилердің көпшілігі Германиядан, атап айтқанда Кельн, Крефелд және Бад-Кройзнахтан көшіп келген. Олардың барлығы да ашкеназилер еді. Синагога пайдалануға берілді. 1850 жылдан кейін тағы бір өсу кезеңінен кейін қала Солтүстік Брабант провинциясының бас раввиниттің орнына айналды. Эйндховенге қоныс аударған яһудилердің көпшілігі касапшылар, мал сатушылар, дүкен иелері және базаршылар болды. Кейіннен қалада өнеркәсіп саласы дамып келе жатқанда, кейбір еврей отбасылары қаланың дамуына үлкен үлес қосты, олардың арасында Ильястың отбасы да болды. 1930 жылдары қалаға еврей босқындары, әсіресе Германиядан, сонымен қатар Австриядан, Польшадан және Венгриядан келе бастады. 1941 жылы нацистік билік 84 еврей босқынды санады, 57-сі Германиядан, ал басқалары Австрия, Польша, Чехия, Венгрия және Литвадан.
Eindhoven is a municipality and a city located in the province of North Brabant in the south of the Netherlands, originally at the confluence of the Dommel and Gender brooks. The Gender has been dammed off in the post war years, but the Dommel still runs through it. It was not allowed for Jews to settle in the city of Eindhoven until 1772, when stadtholder Willem V summoned the city council to open its doors for Jews. Not until 1796 however were Jews totally free to settle in Eindhoven between 1772 and 1796 the city council succeeded in summoning numerous orders to make Jewish settlement in the city incredibly difficult. Because of the prohibition for Jews to settle within the city, nearby villages contained fairly large numbers of Jews. However, from 1796 onward, the Jewish presence in Eindhoven started to grow considerably. Most of the Jews were immigrants from Germany, specifically from Cologne, Krefeld and Bad Kreuznach. They were all Ashkenazi. A synagogue was put into use. After another period of growth after 1850, the city became the seat of the chief rabbinate for the province of North Brabant. Most of the Jews who settled in Eindhoven were butchers, cattle dealers, shopkeepers and hawkers. Later on, when the city started to industrialize, certain Jewish families played a significant role in the further development of the city, among them the Elias family. In the 1930s, numbers of Jewish refugees, notably from Germany but also from Austria, Poland and Hungary, started to arrive in the city. In 1941, 84 Jewish refugees were counted by the Nazi authorities, 57 from Germany and others from Austria, Poland, the Czech Republic, Hungary and Lithuania.
Холокост
1940 жылдың тамызында Эйндховенде барлығы 561 яһуди санақтан өтті. 1940 жылы мамыр айында Нидерландыға шабуыл жасалғаннан кейін, ел Артур Сейсс Инкварт (1892-1946) және Ханс Раутер (1895-1949) сияқты еврейлерге қарсы заңнаманы тез енгізген антисемиттердің басшылығымен азаматтық әкімшілікке берілді. Эйндховеннен басқа елдерге, әсіресе Ұлыбританияға қашып құтылуға тек 13 яһуди ғана қол жеткізді. Олардың арасында Ілиястың атақты отбасы мүшелері де болды. 1940 жылдың тамызынан 1941 жылдың желтоқсанына дейін 57 яһуди Эйндховеннен кетіп, ал тағы 134 адам оның шекарасында қоныстанды, 1941 жылдың желтоқсанында яһудилердің саны 638-ге жетті. 1941 жылдан кейін тағы 228 яһуди Эйндховенге көшіп келіп, яһуди қауымының саны 866 адамға жетті. 1941 жылдың желтоқсан айында осы толық еврейлерден басқа, тағы 123 жартылай еврейлер мен 61 төрттен бір еврейлер саналды. 1940-1945 жылдар аралығында Эйндховенде бір мезгілде 936 еврей өмір сүрді. 332 адам (35%) Орталық Еуропадағы (оның ішінде Аушвиц пен Собибор) құрту және концлагерьлерде өлтірілді. Аушвицте 180 еврей, Собиборда 61 еврей өлтірілді. Қалған 91 яһуди Орталық Еуропада немесе қай жерде өлгені белгісіз. Депортацияланған 63 еврей лагерьлерден аман қалды, бұл сан "жоғары" сан, егер сіз бұл сан Эйндховеннен депортацияланған еврейлердің 16% -ы Аушвиц сияқты өлім лагерьлерінен аман қалғандығын ескерсеңіз, ал бүкіл ел бойынша бұл сан барлық депортацияланған еврейлердің 5% -ына жақын болды. 455 яһуди жасырынып немесе елден кетіп аман қалды. 65 Яһудилер аралас некеге (яһуди емеспен) тұрып, жер аударылудан және өлімнен құтқарылды. 1940 және 1945 жылдар аралығында тағы 21 яһуди табиғи себептермен қайтыс болды.
In August 1940, a total of 561 Jews were counted in Eindhoven. After the invasion of the Netherlands in May 1940, the country was placed under a civil administration led by virulent antisemites like Arthur Seyss Inquart (1892 1946) and Hans Rauter (1895 1949), who quickly introduced anti Jewish legislation. Only 13 Jews from Eindhoven had managed to escape to other countries, notably the United Kingdom. Among them were members of the prominent Elias family. From August 1940 to December 1941, 57 Jews left Eindhoven, but another 134 settled within its borders, bringing the number of Jews to 638 in December 1941. After 1941, another 228 Jews moved to Eindhoven, bringing the Jewish community to a height of 866 persons. Besides these full Jews, another 123 half Jews and 61 quarter Jews were counted in December 1941. During the period 1940 1945, a total number of 936 Jews had lived at one moment in Eindhoven. 332 (35%) were murdered in the extermination and concentration camps in Central Europe (notably Auschwitz and Sobibor). 180 Jews were murdered in Auschwitz; 61 in Sobibor. The remaining 91 Jews died in Central Europe or have an unknown place of death. 63 Jews who were deported survived the camps, a "high" number when you consider that this number meant that some 16% of deported Jews from Eindhoven survived death camps like Auschwitz, whereas nationwide this number was closer to 5% of all deported Jews. 455 Jews managed to survive by hiding or leaving the country. 65 Jews were part of a mixed marriage (with a non Jew) and by that escaped deportation and death. Another 21 Jews died of natural causes between 1940 and 1945.
Еврейлерді тіркеудің орталық кеңсесі
1944 жылдың күзінде Нидерландының оңтүстік бөліктері азат етілгеннен кейін Маастрихт қаласында еврейлерді тіркеу жөніндегі орталық кеңсе құрылды. Қызыл Крест ұйымының қолдауымен соғыстан аман қалған голландиялық яһудилер Бюроға тіркелді. Бұл жүйүттiң өзiнiң сүйген адамдары мен еврей достарын табуы, олардың тірі екенiн және оларға қол жеткiзуге болатынын білуi үшiн пайдалы болды. 1944 жылдың соңында бюро Эйндховенге көшірілді. 1945 жылдың мамыр айында шамамен 2500 яһуди тіркелді. Бұл сан 1945 жылдың желтоқсан айында 21 674-ке жетті.
After the liberation of the southern parts of the Netherlands in the autumn of 1944, the Central Registration Office for Jews was founded in the city of Maastricht. Under the auspices of the Red Cross, Dutch Jews who had survived the war were registered at the Bureau. It was useful for surviving Jews in finding their loved ones and Jewish friends, to see whether they were still alive and could be reached. At the end of 1944, the Bureau was moved to Eindhoven. In May 1945, some 2,500 Jews had been registered. This number grew to 21,674 in December 1945.
Тірі қалған яһудилердің аралық бекеті
Азат етілген Нидерландының уақытша астанасы болған Эйндховен 1944 жылдың қыркүйегінде сол аймақ азат етілгеннен кейін Нидерландының оңтүстік бөлігіне оралған жасырынған және қашқан яһудилер үшін аралық станса ретінде қызмет етті. Эйндховенде бірнеше жерде баспаналар құрылды. Германиядан лагерьдегі алғашқы тірі қалғандар келгенде, Екінші дүниежүзілік соғыста жасырынып немесе елден қашып аман қалған көптеген яһудилер жер аударылған отбасы мүшелері мен жақындары қайтып оралмайтынын қатал шындыққа тап болды. 1945 жылы сәуірде Берген-Белсен концлагерінен аман қалғандар Эйндховен әуежайына келіп, голландиялық еврейлердің басым көпшілігі лагерьлерде өлтірілгенін хабарлаған кезде, оларды қайта көруге деген кез келген үміт талқандалды.
Eindhoven, which was the temporary capital of the liberated Netherlands, served as an intermediate station for hidden Jews and fled Jews who returned to the southern part of the Netherlands after that region had been liberated in September 1944. Shelters were founded in several places in Eindhoven. When the first camp survivors arrived from Germany, many Jews who had survived the Second World War through hiding or fleeing the country were faced with the cruel reality that most of their deported family members and loved ones would not return. Any hope of seeing them back was shattered when survivors of the Bergen Belsen concentration camp arrived at Eindhoven Airport in April 1945, and reported that the vast majority of Dutch Jews had been murdered in the camps.
Еврей жетімдері
Нидерландыда көптеген еврей балалары жасырынып аман қалды. Оларды асыраушы отбасыларға беру арқылы көптеген балалар құтқарылды, ал көптеген ата-аналар құрту және концлагерлерде өлтірілді. Осылайша Нидерландыдағы 1400 еврей баласы жетім қалды. Соғыс аяқталғаннан кейін аман қалған еврей қауымдастықтарының мүшелеріне көп ұзамай көптеген асыраушы отбасылардың балаларды еврей қауымына қайтарудан бас тартқаны белгілі болды. Көптеген асыраушы ата-аналар еврей жетім балаларына жақын болып өсті, кейбіреулері оларға христиандық тәрбие берді және оларды еврей қауымына қайтарудан бас тартты, олар бұл еврей балалары еврей ұлтының бір бөлігі болып қалуы керек деп сенді, әсіресе голландиялық еврейлердің көпшілігі Холокосттан аман қалмағаны белгілі болғаннан кейін. Кейбір еврей отбасылары мүмкіндігінше көп еврей жетім балаларды "жинауға" тырысты және балалар Палестинаға (заңсыз) көшіп кетуі мүмкін болғанға дейін асыраушы отбасы ретінде қызмет етті. Бұл жағдай Эйндховенде де орын алды, мұнда Abraham de Jong және оның әйелі 12 еврей жетім баласын баспанаға берді, олардың көпшілігі ақырында Палестинаға жол тартты. Бірақ жеке еврейлердің бұл әрекеттері де 1949 жылы 1400 еврей жетім баласының 358-і яһуди емес ортаға орналастырылғанын болдырмады. Осыған байланысты, Нидерланды үкіметі бұл мәселені шешуде еврей қауымының ренішін арттырды.
Many Jewish children survived in the Netherlands by going into hiding. By placing them with foster families, numerous children were saved while many parents were murdered in the extermination and concentration camps. Some 1,400 Jewish children in the Netherlands thus became orphans. At the end of the war it soon became clear to members of the surviving Jewish communities that many foster families were reluctant in bringing the children back to the Jewish community many foster parents had grown attached to the Jewish orphans, some had given them a Christian upbringing and simply refused to give them back to the Jewish community, who believed these Jewish children should stay part of the Jewish nation, especially after it became clear that the majority of Dutch Jews had not survived the Holocaust. Some Jewish families desperately tried to "collect" as many as Jewish orphans as they could and serve as a foster family until the children were able to (illegally) emigrate to Palestine. This was also the case in Eindhoven, where most notably Abraham de Jong and his wife gave shelter to some 12 Jewish orphans, most of whom eventually travelled to Palestine. But even these attempts by individual Jews did not prevent that in 1949, some 358 of the 1,400 Jewish orphans had been placed within a non Jewish environment. Even up to this day, the way how the Dutch government dealt with this issue has caused pain and bitterness within the Jewish community.