Кіріспе

1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың шығыс майданында неміс шабуылы Бірінші дүниежүзілік соғыста Горлице-Тарнов шабуылы бастапқыда шығыс майданында оңтүстікке қарай австро-венгрлерге Ресей қысымын жеңілдету үшін кішігірім неміс шабуылы ретінде қарастырылды, бірақ Орталық державалардың 1915 жылғы басты шабуылымен аяқталды, бұл ресейлік желілердің толық құлдырауына және олардың Ресейге кері шегінуіне әкелді. Әрекеттердің жалғасуы 1915 жылғы науқанның басым бөлігін жалғастырды, мамыр айының басында басталып, қазан айында ауа райының нашарлауы салдарынан ғана аяқталды. Маккенсен прорысты қамтамасыз етуді операцияның бірінші кезеңі ретінде қарастырды, бұл содан кейін орыстардың Дукла асуынан және Висладан солтүстікке қарай шегінуіне әкеледі. Сонымен қатар, австро-венгер армиясы Галисия шайқасы деп аталатын бірқатар шабуылдарды бастады, олар бастапқыда сәтті болды, бірақ көп ұзамай Карпат тауына жеткенге дейін тоқтамаған шегінуге айналды. Келесі апталарда Ресей әскерлері Галисияның оңтүстігіндегі Карпат өткелдеріне қарай алға жылжуды жалғастырды. Қыстың қатал күндері Австрия-Венгрия армиясының штаб бастығы генерал Франц Конрад фон Хоцендорф ресейліктерге шабуыл жасап, оларды кері итермелеуге тырысты. Екі жақ та қатты зардап шекті, бірақ ресейліктер өз позициясын сақтады. Осы уақытқа дейін соғысқа қатысқан австро-венгер армиясының жартысы құрбан болды. Конрад өткелдерді ұстап тұру үшін қосымша неміс күштерін шақырды. Неміс Бас штабының басшысы Эрих фон Фалькенхайн бас тартты, бірақ 1915 жылдың сәуірінде Конрад немістер көмектеспесе, жеке бейбітшілік орнатумен қорқытты. Прит Буттардың айтуынша, "Ресей армиясы соңғы науқандар салдарынан әлсіреп қалған сияқты көрінді. АОК пен ОХЛ ресейліктердің шығындары мен оқ-дәрімен қамтамасыз етудегі қиындықтар туралы білген. Сондықтан, тек қана К.у.к. армиясына қысымды азайту жеткіліксіз болар еді; Фалькенхайн Ресей армиясының болашақта шабуыл жасау қабілетін тұрақты түрде төмендететін соққы беруді қалаған. Фалькенхайн 13 сәуірде Конрада жазған хатында: "Сіздің мәртебеңізге Ресейдің экстремалды (оң) қанатын қоршауға тырысуды қайталауды жөн деп санамайтындығымды білесіз. Меніңше, Карпат майданында неміс әскерін оны қолдау үшін ғана орналастыру да дұрыс емес. Екінші жағынан, мен сізге келесідей жоспарды ұсынамын: Германияның кем дегенде сегіз дивизиясы мықты артиллериямен батысқа дайындалып, Мучин Грибов Бочняға қарай жүзіп, Горличе Громниктің шекарасынан Санокқа қарай қарай алға жылжиды". Конрад Фалькенхейнмен 14 сәуірде Берлинде кездесті, онда Фалькенхейннің жоспарының соңғы егжей-тегжейі келісілді, ал екі күннен кейін Он бірінші армияны құру туралы бұйрық берілді. Буттардың айтуынша, 11-армия 119-дивизиямен күшейтілген "Гвардия корпусынан", 11-Бавариялық жаяу әскер дивизиясымен күшейтілген XLI резервтік корпусынан және X корпустан тұрады. Архиегер Иосиф Фердинандтың Төртінші әскері жаңа неміс армиясына бағынышты болады. Ақырында 119-шы жаяу әскер дивизиясы мен 11-ші бавариялық жаяу әскер дивизиясы Корп Кнеуссль құрамына біріктірілді, ал 11-ші армияға австро-венгерлік VI корпус түріндегі қосымша әскерлер қосылды". Буттар былай деп жалғастырады: "Фалькенхайн 1914 жылдың аяғында және 1915 жылдың басында француздар шабуылдаған кезде Батыс майдандағы неміс әскерлерінің төзімділігіне таң қалды. Ол полк офицері Эрнст фон Висбергтің ұсынысын қабылдады және кейбір дивизияларға төрт полкінің бірінен бас тартуға және олардың артиллерия батареяларын алтыдан төртке дейін азайтуға бұйрық берді". Бұл күштер жаңа Он бірінші армия үшін жаңа дивизиялар құру үшін пайдаланылды. Конрад Фолкенхайнның шарттарына мойынсұнуға мәжбүр болды. Бірлескен шабуыл австрогермандық армия тобының командасымен неміс, оның бұйрықтары Фалькенхайн австро-венгерлік команда арқылы жіберіледі. Топта тәжірибелі сарбаз болған эрцгерцог Иосиф Фердинандтың қол астында Австрия-Венгрияның төртінші армиясы (сегіз жаяу әскер және бір атлы әскер) болады. Немістер батыста шабуыл жасау тактикасына үйренген сегіз дивизиядан тұратын жаңа Он бірінші армияны құрды. Олар шығысқа 500 пойызбен әкелінді. Тағы бір маңызды артықшылық - шабуылдаушылармен бірге алға жылжыған неміс далалық телефон қызметі, осылайша майданның бақылаушылары артиллерия отын бағыттауға мүмкіндік алды. Жаман жолдарда қозғалыс қабілетін арттыру үшін әр неміс дивизиясына 200 жеңіл австро-венгерлік вагон мен жүргізуш�...

Қаза тапқандар мен шығын

Буг және Злота Липа өзендеріндегі шайқастар Горлице-Тарнов шабуылдарын аяқтады, оның барысында Орталық державалар әскерлері Ресей империясының әскерлеріне ең үлкен жеңіліс әкелді. Операция, ол созылып, 70 күн бойы созылып, әскерилер саны бойынша (жауынгерлік және жауынгерлік емес зардаптарды есепке ала отырып, екі жақта да 4,5 миллион адам), қарсыластардың зардаптары бойынша (екі жақта да 1,5 миллионнан астам адам), трофейлер бойынша Бірінші дүниежүзілік соғыста ең үлкен болды. Майдағы шайқастарда ауыр зардап шеккен ресейлік әскерлер 1915 жылдың маусым айының басында Галисиядан кері шегінуге мәжбүр болды. 22 маусымда Львовтан кеткен ресейлік 8-армия әскерлерінің тұрақтылығының төмендігі майдан штабының өткір сөгістеріне себеп болды. Пилица өзенінен оңтүстікке қарай орналасқан орыс әскерлерінде 70 күн ішінде 26 жаяу әскер дивизиясы көшіріліп, соғысқа жіберілді, тағы екі күзет дивизиясы резервте қалды. Бірақ Орталық державалар әскерлері үшін жеңіске қол жеткізу өте қымбат болды. Шабуыл кезінде әрекетке енгізілген резервтер (6,5 дивизия) шілде айының басында толық пайдаланылды. Ресей әскерлері ұрыстардың белгілі бір сәттерінде артиллериялық снарядтардан (жарандар тұтыну соғыстың басынан бері ең жоғары болған кезде) жетіспегенімен, олар мылтық патрондарымен жақсы жабдықталған және пулеметтер саны бойынша артықшылықты сақтады. Қол қаруынан шеберлікпен бағытталған атыс өте тиімді болды, ал жаппай майдан шабуылдары жеңімпаз әскерлерге қымбат шықты, бұл прорыв фронтының біртіндеп тарылуында көрінді. Соғыс тараптарының жеңімпаздары туралы ресми мәліметтер операцияда қаза тапқандардың санын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл сан тұтқынға алынбаған, қаза тапқандар мен жоғалғандардан тұрады. Австрия-Венгрияның жоғары қолбасшылығы (AOK) және Шығыс барлық неміс күштерінің жоғары қолбасшысы (Ober Ost) 1915 жылдың мамыр айында - шілде айының басында Галиция, Буковина және Польша Корольдігінде 3 генерал, 1354 офицер және 445 622 ресейлік әскердің сарбаздары, 350 зеңбірек, 983 пулемет ұсталғанын жариялады. Ресей тарапы 1915 жылдың мамыр-маусымында 100 476 тұтқынның (оның ішінде 1366 офицер), 68 қарудың, 3 миномет пен 218 автоматтың тұтқындалғанын ресми түрде жариялады. Осы деректерге сүйенсек, операция кезінде Ресей әскерлерінің 170 628 адамы, ал Орталық державалардың 140 420 адамы қаза тапты деп болжауға болады. Ресей әскерлерінің Галисиядан кері қайтқаннан кейін, тек Краков, Львов (Лемберг) және Пржемышль әскери округтерінде соғыстың басынан бері қаза тапқан ресейлік, неміс және австро-венгерлік әскерлердің 566 833 сарбазы ресми түрде жерленді. Сонымен қатар, соғыс мемориалдарының желісін құруға негіз қаланды.

Талдау

Горличе-Тарнов шабуылдары және одан кейінгі АОК-тің Солтүстік әскерлерінің Галициядағы шабуылдары Ресейдің операциялар театрында Орталық державалардың ең үлкен, егер негізгі болмаса, жеңісі деп саналады. 10 апта бойы Оңтүстік-Батыс майданының орыс әскерлері мен Солтүстік-Батыс майданының сол жақ флангі Галисияда Буг, Злота Липа және Днестр өзендері арқылы кері шегініп, Австрия-Мажарстанның тек кішкентай бөлігін ғана ұстады. Польша Корольдігінде олар Висладан ары қарай Юзефовке, Танев өзенінен, Краснистов пен Хрубишовке, шамамен 1914 жылдың тамызында Галисияға ресейлік шабуыл басталған сызықтарға дейін кері шегініп кетті. Соғыс майданына келген барлық әскери техника соғыста жойылып кетті. Ресей империясының әскері тұңғыш рет стратегиялық қорғанысқа толық ауысты. Орталық державалар әскерлері орыс әскерлерін қоршауға алып, Ресей империясын соғыстан шығара алмады, бірақ мұндай мақсат Горлице-Тарнов шабуыл басталғанға дейін белгіленбеді. Галисиядағы операцияны Австрия-Венгрия армиясының жоғары қолбасшылығы мен Шығыс барлық неміс күштерінің жоғарғы қолбасшысы (Обер Ост) жоспарлаған, ол қол жеткізілген нәтижеге байланысты кезең-кезеңмен жүргізілді. Алдымен мақсат - орыс әскерлерін Карпат жотасынан шығару, бұл ресей әскерлерінің Сан және Днестр өзендерінің артына шегінгенінен кейін қол жеткізілді; содан кейін орталық Галисия мен Пржемыслиді қайтару міндеті қойылды, содан кейін Лембергті басып алу және шығыс Галисияны азат ету. Ақырында, ресейлік әскерлерді Висла мен Буг аралығында мүмкіндігінше солтүстікке қарай итермелеу мақсаты қойылды (осы себепті А. фон Маккенсен өзінің армия тобының 1915 жылдың шілде-тамыз айларындағы шабуылдарын Горлице-Тарнов шабуылдарының жалғасы деп қарастырды). Красниктегі ресейлік қарсы шабуыл нәтижесінде қол жеткізілмеген соңғы мақсат Горлице-Тарнов шабуылдарының дамуының шегіне айналды, өйткені, біріншіден, Орталық державалардың Ресейге қарсы одан әрі іс-қимылдары бүкіл майдан бойында жалпы шабуылға айналды, ал екінші жағынан, олар ресейлік тараптан мақсатты қорғаныс сипатын алды, ал күрестің ағынын бұрып, шабуыл бастамасын қолға алуға тырыспады, үшіншіден, олар жаудан екі әскерді қайта орналастыруды қоса алғанда, операцияға жеке дайындықты жүргізуді талап етті. 1915 жылғы науқанда Ресей әскерлерінің еңсесінен айырылу себептері, ең маңызды операцияға айналды, әдетте Орталық державалардың сан жағынан басымдығы, жеткіліксіз техникалық жабдықтар мен артиллериялық оқ-дәрілердің жетіспеушілігі және Ресей штабының жаулап алынған Галицияны қорғаудағы тым табандылығы деп аталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы зерттеушілерінің бірі Андрей Зайончковский жеңілістердің себептерін бірінші кезекте ресейлік әскерлердің командалық және бақылау жүйесінің кемшіліктерінде көрді: бірыңғай іс-қимыл жоспарының болмауы (соның нәтижесінде бастамашылық жауға берілді), жердің мүмкіндіктерін және әскерлердің позициясын бағалауды елемеу (соның нәтижесінде "жақсы резервтерді бір жақтан екінші жаққа лақтыру"), техникалық дайындықтың әлсіздігі (резервтерді құру, жабдықтауды ұйымдастыру), жауға деген бейтараптық қарым-қатынас және оны бағаламау, әскерлерге және жеке командирлерге сенімсіздік. Осының барлығы Ресей тарапынан жоғары команданың екі тәуелсіз органына айналды. және әскерлер өз командирлерімен", және "орыс армиясында он тоғызыншы ғасырда уағыздалған шоғырланған соққы туралы ілім іс жүзінде жеке әрекет ететін ұяшықтарды әкелді.

Салдары

Зеект 11-армияның солтүстікке қарай Брест-Литовскке қарай өрлеуін ұсынды, олардың флангілерін Висла және Буг өзендері қорғайды. Маккенсен мен Фалькенхайн Польшадағы ресейлік белдеуге шабуыл жасап, шешуші шайқасқа мәжбүрлеу стратегиясын қолдады. Пол фон Гинденбург пен Эрих Людендорф бастаған Обер Ост оңтүстік-шығысқа қарай шабуыл жасады, ал Маккенсен солтүстікке қарай бұрылды, ал Австрия-Мажарстанның екінші армиясы шығысқа шабуыл жасады. Бұл үлкен қозғалысты 1915 жылғы Ұлы шегіну деп атайды. Варшава 5 тамызда босқындардан босатылып, жаңа 12-ші неміс армиясының қолына түсті, ал айдың соңында Польша толығымен австриялық неміс қолдарына өтті (Буга Нарев шабуылдарын қараңыз).