Кіріспе

Британдық қылмыстық іс Ливерпуль футбол клубының жақтаушысы Майкл Шилдс 2005 жылы 30 мамырда Болгарияның Алтын құмдары саяжайларында болгар азаматы Мартин Георгиевті өлтіруге тырысудан кейін Ливерпуль футбол клубының 2005 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы болғаннан кейін болды. Шилдс ұсталып, содан кейін шабуыл үшін сотталды. Шилдс 2005 және 2006 жылдары жоғары деңгейдегі науқан кезінде өзінің айыбына қарсы екі шағымданды, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды және бастапқы үкім бекітілді. Оның түрмедегі жазасы екінші апелляциялық шағымдан кейін 15 жылдан 10 жылға дейін қысқартылды, бірақ айыппұл мөлшері көтерілді. Егер шарт бойынша босатылса, 2010 жылы босатылуы тиіс еді. 2009 жылдың 9 қыркүйегінде Әділет министрі Джек Стро Шилдске жақында ғана оның назарына жеткізілген дәлелдерді келтіре отырып, толық патша кешірімін берді. Алайда Стро жаңа дәлелдер туралы егжей-тегжейлі хабарлаудан бас тартты. Шилдс шетелде сотталғаннан кейін осындай кешірімге ие болған алғашқы британдық азамат болды. Болгарияның Әділет министрлігі Ұлыбритания үкіметінен кешірімге қатысты ресми құжаттар мен оған негізделген дәлелдемелерді сұрады.

Оқиға

Кейбір куәгерлердің айтуынша, онға жуық Ливерпуль футбол клубының жанкүйерлері, соның ішінде Шилдс, таңертеңгісін теңіз жағалауындағы курортта мас күйінде дау-дамайға ұшырады. Георгиев бармен болып жұмыс істейтін кафеден тергеу үшін шыққанда, оны кем дегенде үш адам жерге жығып, тепкілеп, ұрып-соқты. Ол жерде жатқанда, куәгерлер Шилдс оны бір нәрсемен шапқан деп айтады. Шилдс және тағы үш адам, Брэдли Томпсон, Грэм Санки және Энтони Уилсон, ұсталып, шабуыл жасады деп айыпталды. Томпсон мен Уилсон кішігірім қылмыстар үшін айыпты деп танылып, бас бостандығынан айыру жазасы берілді. Санки айыптаусыз босатылды. Ұлыбританияға оралғанда ол шабуылшы Шилдс емес екенін мойындады; Санки кейіннен өз мәлімдемесін қайтарып алды. Кейін сот процесінде болгар және британдық тоғыз куәгер куәлік берді, олардың көпшілігі - оның ішінде Георгиевтің өзі - Шилдсті (танымалдылық парадта және сотта) қылмыс орнында болған адам ретінде және қылмысты жасаған адам ретінде оңтайлы анықтады. Куәгерлердің есептерін мұқият қарап, Шилдс пен бірқатар маңызды куәгерлермен сұхбат алу мүмкіндігімен бірге жазушы және драматург Кевин Сэмпсон қолға алды және 2007 жылдың маусым айында британдық "The Observer" газетінде жарияланған.

Әділдікке қарсы науқан

2005 жылы 26 шілдеде Шилдстің кінәлі деп танылғанынан кейін Ливерпульде оны қолдауға арналған үгіт-насихат басталды, оны Ливерпульдің көптеген жанкүйерлері қолдады. Шилдстің жақтастары болгар сотының шешімін "әділетсіз" деп атап, оны кінәсіз деп жариялады. Оның кінәсіздігіне Ливерпуль қаласындағы белгілі діни және саяси көшбасшылар, сондай-ақ қаланың екі газетінің сол кездегі редакторлары сенді. Атап айтқанда, науқанды Ливерпуль қалалық кеңесіндегі лейбористік топтың көшбасшысы, кеңесші және бұрынғы мэр Джо Андерсон қолдады. Ол Ливерпуль футбол клубының жақтаушысы емес, керісінше жергілікті бәсекелестер - Эвертон футбол клубының маусымдық билет иегері. Сот Санкидің Болгарияға қайтып оралған немесе видео байланысы арқылы болгар сотының тергеуіне қатысуға келіскен жағдайда ғана оның мойындауын мойындаудан бас тартты. Санки мұны жасауға дайын емес еді және кейіннен мойындауын қайтарып алды. Алдымен, ол осыған байланысты қылмыстық іс қозғаушы органмен келіспейді. Сонымен қатар, Санкидің мойындауы ерікті түрде берілмеген, ол өзіне және отбасына қарсы жасалған қорқытулардың нәтижесі болды. Акция белсенділері өздерінің ісін насихаттау үшін қоғамдық іс-шаралар ұйымдастырды, соның ішінде 2005-2006 жылдардағы "Ливерпульдің" "Сандерлендке" қарсы алғашқы үй ойындарында бүкіл трибунаға "Азаттық Майкл" мозаикасын көрсетті. Бұл мозаикалық демонстрация 2008-2009 жылғы маусымда "Вест Хэм Юнайтедке" қарсы матч алдында қайталанды, онда Коп стенді "Free Michael Now" баннерін құрайтын мозаиканы құрады. Кейіннен "Шилдс" командасының кампаниясын ФА сынға алды, ол саяси наразылық туралы ФИФА ережелерін бұзғаны үшін клубқа қарсы ешқандай іс-қимыл жасамауға шешім қабылдады. Екінші шағымдан кейін Болгарияның Жоғарғы соты Ұлыбританияны және Шилдсті босату науқанын сот процесінде оның сот жүйесінің беделін "Болгарияның заң үстемдігіне берілген мемлекет екендігі туралы қате түсінік туғызу арқылы болгар сот жүйесін бұзуға бағытталған ақпараттың тек бір бөлігін ғана таңдамалы түрде жариялау" арқылы әлсіретуде деп айыптады. Бұл оқиға 2006 жылдың 18 сәуірінде ITV-дің "Естен кеткен жанкүйер" атты деректі фильмінде баяндалғанда дәлелденді. Құжаттамалық фильм Шилдске қатысты бейтараптық көрсетіп, іріктеп жариялағаны үшін сынға түсті.

Апелляциялық шағымдар

Shields 2005 және 2006 жылдары бастапқы сотқа қатысты іс жүргізу себептері бойынша екі рет Болгарияның юрисдикциясында сәтсіз апелляция берді. 2006 жылғы апелляциялық шағымда оның түрме жазасы 15 жылдан 10 жылға дейін қысқарды, бірақ оның айыппұл мөлшері 71 000 фунтқа дейін өсті және қайта қарау туралы шағым қабылданбады. Апелляция барысында жаңа дәлелдер келтірілмеген, ал бастапқы іс фактілері қолда бар дәлелдермен расталды. Шилдстің бірнеше достарының куәлігі және Грэм Санкидің мойындауы фактілерге қарамастан Шилдсті босатуға көмектесуге бейімделді, Санки шабуылда қолданылған қаруды тас төсеу тақтасы деп қате сипаттағандықтан, сәйкессіз және дәлсіз деп танылды (полицияның сот-медициналық есептеріне сәйкес, арам пішінді тас, ал тас төсеу тақтасы емес). Болгарияның 2007 жылғы 1 қаңтарда ЕО-ға қосылуынан кейін Шилдс өзінің сотқа шығарылған үкімін қайтадан Страсбургтегі Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық Сотқа шағымданды. Бұл үкімде де оның құқықтары Болгарияда сотталып, сотталған кезде бұзылған деген айып тағы да іс жүргізу негіздерімен қаралды. Сот Шилдске қарсы шешім қабылдады, ол қалған жазасын өтеу үшін Ұлыбританияға қайтарылды. Ешбір сот Еуропалық және Болгариялық заң бойынша полиция немесе сот процесінде Шилдстің тұтқындалуына, қамауға алынуына, сотталуына және сотталуына қатысты қайта сот жүргізуді талап ететін ешқандай ақау таппады.

Полиция мен Әділет министрлігінің меморандумдары

Ақпараттық еркіндік сұрақтары бойынша 2008 жылғы 25 наурызда Мерсисайд полициясының бастығы Брайан МакНиллдің Джек Строға берген алғашқы ескертуіне сәйкес, егер Шилдске балама күдіктілерді анықтаған бейтаныс куәгердің (Күдікті А) дәлелдемелері Болгария соттарына ұсынылмаса, онда Ұлыбритания мен Болгария заңдарының заңдық баламасы туралы Шилдс өзінің айыбын шағымданып, апелляциялық процесс кезінде кепілдікпен босатуды сұрай алатын (бұған қарамастан, адам өлтіруге әрекеттену үшін, қамауға алу ықтимал деп есептеледі). Сондай-ақ, ескертуде Болгариядағы сот жүйесі куәгер А-ның дәлелдерін қарастырып, Шилдстің айыбын бекітсе, кешірім беру "қайта қарастыруды" қажет ететіндігі туралы айтылады. Сонымен қатар, ол Шилдстің Болгариядағы кінәсі жойылған жағдайда, Мерсисайд полициясы қылмысты ашық мойындаған, содан кейін оны қайтарып алған [Грехам] Санкиге қатысты іс-қимылға [Болгария полициясынан] ресми түрде сұралған барлық көмекке ие болады деп мәлімдеді. Санки мойындауын қайтарып, Болгарияға полициямен сұхбаттасу немесе сотқа қатысудан бас тартқандықтан, ол дәлел ретінде қабылданбайды. Меморандумда Грэм Санки, Энтони Уилсон және Брэдли Томпсон "тергеу кезінде Мерсисайд полициясымен толықтай ынтымақтастық жасаудан бас тартқаны" айтылған. Полиция куәгерінің аты-жөні анықталмаған. Алайда, кейінірек 2009 жылдың 1 мамырында QC Дэвид Перримен және Әділет министрлігінің қылмыстық құқық тобының басшысы Тим Джуиллмен талқылағаннан кейін Брайан МакНилл "Болгария соттарының шешімі түпкілікті деп саналады және бұл елде (Болгарияда) Шилдстің кез-келген шағымына қатысты заңдық процесс аяқталды" деп қабылдады, сонымен қатар Шилдстің қорғанысы А куәгерінің дәлелдемелерін қарауға ұсынды. Мұндай түсіндіруді Шилдстің "әкімсіздігі" дәлелі ретінде оның жақтастары қолдады. Шилдс қорғаушысының куә А дәлелдемелерін ұсынбауының себептері, сондай-ақ осы дәлелдемелердің сипаты, жарамдылығы мен болуы нақты көрсетілмеген.

Шығару

2009 жылдың 9 қыркүйегінде Шилдс патша кешірімімен босатылды. Оның адвокаты Джон Уиз былай деді: "Мен Майклмен сөйлестім және оған Джек Стро патша кешірімін берді. Бүгін таңертең оған губернатордың шешімі туралы хабарланды. Ол қатты қуанды, мен кінәсіз адамның ақыры босағанына қуаныштымын".

Дау

Сол кезде Шилдске берілген патша кешірімі туралы айтарлықтай дау болды. Сол кездегі ішкі істер министрі Джек Стро кешірім берудің себебін түсіндіруден бас тартты, "Мен жарыққа шыққан барлық дәлелдерді келтіре алмаймын. Менің шындықты естігенімді дәлелдейтін өте жақсы себептер бар" деп айта аламын. "Күлік" сөзін қолдану әсіресе әлсіз, өйткені Строуға ұсынылған жалғыз дәлел Шилдс отбасының және Грэм Санкидің, мүмкін, мәжбүрлеумен ұсынған ауызша "көрінісі" болды деп ойланады. Санкидің досы Кирванмен сөйлесу үшін келгені туралы айтады. Ол отбасымен бірге болды, олар тек отбасы мүшелеріне және Грэмге қатысты қатаң қауіп-қатерлер бар екенін айтты. Кирванның қолынан тек: "Мен көпшілік алдында бірдеңе айтуға дайынмын, өйткені маған үлкен қысым жасалуда, мен өмірім үшін қорқамын". Кирван одан мойындауды талап етпеді. Кирван Санкидің шын мәнінде мойындағанына қуанып қалмады. Сондықтан ол Санкидің мәлімдемесін екіжақты етіп шығаруды өз міндетіне алды. Ол оны солай жасады, қажет болса, кейін оны бөлшектей алады. Ол қағаздың құнынан да түк шықпады.