Кіріспе
2001 жылдың мамыр айындағы Ұлыбританиядағы қақтығыстар Олдхэм қақтығыстары 2001 жылдың мамыр айында Ұлы Манчестердегі Олдхэм қаласында болған қысқа мерзімді қақтығыстар болды. Бұл ұлт-азаттық себептерге байланысты болған көтерілістер және 1985 жылдан бері Ұлыбританиядағы ең ауыр көтерілістер (1985 жылғы көтерілістер Салым туралы болды және ұлт-азаттық себептерге байланысты емес еді). Олдэм тонаулары 2001 жылдың жазында болған үлкен тонаулардың алғашқысы болды, оған Брэдфорд, Лидс және Бернлиде ұқсас этникалық қақтығыстар болды. Олар Олдхэмде ұзын уақыт бойы болған этникалық шиеленістер мен шабуылдардан кейін, әсіресе жергілікті ақ және Оңтүстік Азия қауымдастықтарының арасында болды. Ең зорлық-зомбылық оқиғасы Олдхэмнің көп ұлтты ауданы Глодвик ауданында болды.
The Oldham riots were a brief period of violent rioting which occurred in Oldham, a town in Greater Manchester, England, in May 2001. They were ethnically motivated riots and the worst riots in the United Kingdom since 1985 (the riots in 1985 were about the Poll Tax and were not ethnically motivated). The Oldham riots were the first of a series of major riots during summer 2001, which saw similar ethnic conflicts follow in Bradford, Leeds and Burnley. They followed a long period of ethnic tensions and attacks in Oldham, occurring particularly between groups of the local white and South Asian communities. The most violent rioting occurred in the Glodwick area of the town, a multi ethnic district of Oldham and home to a large community of British Pakistanis.
Көтерілістер
Растық тәртіпсіздіктер Олдхэмде және көршілес Чаддертонның шағын бөлігінде болды, ол 2001 жылдың 26 мамырында, жексенбіде, 27 мамырда және дүйсенбіде жалғасты. Олар әсіресе Олдхэм қаласының оңтүстік-шығысындағы Глодвик ауданында қарқынды болды. Олар өте зорлық-зомбылықпен айналысты және бес жүзге жуық азиялық жастардың тәртіпсіздікке қарсы полициямен күрескенде бензин бомбаларын, кірпіштерді, бөтелкелерді және басқа да осындай снарядтарды қолдануға әкелді. Көтерілістерде кем дегенде 20 адам, оның ішінде он бес офицер жараланды, 37 адам тұтқындалды. Олдамның басқа бөліктері, мысалы Коппис және Вествуд та қатысты. Азиялықтар, соның ішінде пакистандықтар, бангладеш және үндістандықтар Олдхэм халқының 11% құрайды, бірақ жергілікті кеңестің жұмыс күшінің 2% құрайды, бұл қаланың ең үлкен жұмыс берушісі. Қаладағы аралас нәсілдер арасындағы некелердің саны 1%-дан аз. Олдамның негізгі мектептерінің көпшілігі бір нәсілді, ал көптеген орта мектептер 99% ақ немесе 99% азиялық. 26 мамыр күні "Жиіріңіз, өмір сүріңіз" атты пабқа кірпіш, тас және бензин бомбалары лақтырылды. Бірнеше көлік, соның ішінде полиция фургоны да өртенді. Көтеріліске қарсы күрес полициясының қатары көбейіп бара жатқан зорлық-зомбылықпен күресу үшін шақырылды. Бірнеше офицер жараланды, 32 полиция көлігі зақымдалды, бірақ зорлық-зомбылық пен өртке қарсы әрекеттерге қарамастан, өлім-жітім болған жоқ. 2001 жылы 28 мамырда жергілікті газеттің бас кеңсесіне, Олдхэм кешкі хроникасына шабуыл жасалды. Азиялық бүлікшілердің үлкен тобы ғимаратқа бензиндік бомба лақтырып, үш шыны терезелерді сындырып жіберді. Көтерілістен бірнеше апта өткен соң, Олдхэм қаласының вице-мэрі Риаз Ахмад, Чаддертондағы үйіне біреу бензин бомбасын лақтырып, өртеп жібергенде, өрт құрбаны болды. Ахмад мырза, оның әйелі және төрт баласы сол кезде үйде ұйықтап жатты, бірақ барлығы да зардап шекпей аман-есен құтылды. Бұл тәртіпсіздіктер жергілікті, ұлттық және халықаралық БАҚ-та кеңінен жарияланды, соның ішінде BBC және басқа да телеарналар, бірнеше таблоидтар мен газеттер.
Себептер
Олдэм тоналысының нақты себептері кеңінен таласқа түсіп, әртүрлі топтар кінәлауды және жоққа шығаруды жалғастырды. Бұл тәртіпсіздіктер тарихи және қысқа мерзімді себептерге байланысты болды.
Ұзақ мерзімді себептері
Олдам бір кездері өркендеген қала, өнеркәсіптік революцияның озық бөлігі болды және әлемдегі мақта илеу астанасы болды, ол өз шыңына жеткенде бүкіл әлемдегі мақтаның 13% -ын өндірді. Алайда, экономикалық жағынан Олдхэм осы бір салаға өте тәуелді болды. Британдық мақта өнеркәсібіндегі дағдарыстан кейін шетелдік бәсекелестіктің артуы және екі дүниежүзілік соғыстың оқиғалары салдарынан 20-шы ғасырдың бірінші жартысында қалада өндіріс, байлық және жұмыспен қамту мүмкіндіктері тұрақты түрде төмендеді. Олдхэм салыстырмалы түрде кедей қалаға айналды, онда диірмен жұмысынан тыс басқаларға берілмейтін дағдылары бар адамдар тұратын. Алайда, өнеркәсіп пен қала өмір сүру үшін, мақта 1989 жылға дейін шетелдік бәсекелестікке қарсы өрнектелу үшін иірілді. Мақтаны аз мөлшерде өндірсе де, ол әлеуметтік жағдайларға қарсы (түнгі ауысымдар мен ауыр жұмыс жағдайлары) және Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын қол жетімді болмаған жұмыс күшін қажет етеді. Осыған байланысты, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Британдық одақтастықтың жұмысшылары Олдхэмге көшіп кетуге шақырылды, басқа да ұқсас индустриялық ағылшын қалалары арасында, жергілікті қызметкерлердің тапшылығын толтыру үшін және осылайша экономикалық мүмкіндіктердің артуынан пайда табу үшін, егер ерекше шет елдегі қатал әлеуметтік емес жұмыспен қамту режимдерінен пайдаланса да. Бұл көшіп-қонушылар тобы, бастапқыда еркек карибтер мен пакистандықтар, бірақ кейіннен Бангладеш (содан кейін Шығыс Пакистан), Үндістан, Кариб теңізі және Пакистан отбасылары 1960 жылдары едәуір санда келіп, Олдхэмнің бүкіл метрополитендік округінде қоныстанды. Алайда, салыстырмалы түрде Британияға келген жағдайларға байланысты, бұл көшіп келушілер Олдхэмнің ең кедей Викториялық тұрғын үй аудандарында тұрып, олардың көпшілігі қайта жаңартылды. Өнеркәсіптік революцияның гүлденген орталығы ретінде Олдхэм әрқашан көшіп келушілерді (ағылшын, Шотландия, Ирландиядан және дүниежүзілік соғыстардан кейін Польша мен Украинадан) тартатын қала болған. Алайда, қоныс аударған Оңтүстік Азия қауымдастықтары жергілікті тұрғындардан киім, тіл, дін, әдет-ғұрып және, тиісінше, этникалық / түсті жағынан бұрынғы көшіп-қонушы топтардан әлдеқайда ерекше болды. Бұл факторлар Олдхэмнің шоғырланған және ауқымды азиялық қауымдастықтарының негіздеріне үлкен үлес қосты, олар аудан халқының шамамен 12% -ын құрайды. Глодвик пен жақында Кларксфилд мықты пакистандық қауымдастыққа айналды, ал Вествуд пен Колдхерст де үлкен Бангладеш қауымдастығына айналды. Бұл қауымдар нашар білімді және жұмысшы класының жауыздық этикасына ие қалада өте шеттетілді. Көбінесе, өздерінің ана тілдерін сақтап, тығыз мәдени қауымдастық ретінде қалған мигранттарды сипаттау үшін расистік тіл қолданылды. Этносаралық қарым-қатынастар, некелік, достық немесе басқа, екі қоғамдастық та бірнеше себептермен, соның ішінде тек ұлтты ғана емес, сонымен қатар дінді де, өте жағымсыз және өте көп болды. Бірінші Азия көші-қоны мен Олдэм тонаулары арасындағы қырық жылдық кезеңде қалада бірнеше болжамдар мифтік мәртебеге ие болды. Көптеген азиялықтар Шолвер, Эббихиллз, Лаймссайд және Фитон Хилл сияқты аймақтар олар үшін қолайсыз деп санайды. Олдхэмдегі ақ жұртшылық Глодвик, Кларксфилд және Вествуд маңындағы аймақтарда тап болған жағдайда шабуылдан қорқады және кеңес расистік болып, азиялықтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын тежеді. Бұл Ричидің баяндамасында расталды, онда тек ақ бояумен белгіленген аймақтардың көптеген жағдайлары туралы хабарланды. Алайда, баяндамада бұл туралы ешқандай институционалдық қаулы шығарылмаған. Ақ жұртшылықтың көптеген мүшелері ақтардың қажеттіліктерін қамтамасыз етудің орнына мешіт салу сияқты Азиялықтардың қажеттіліктеріне көбірек кеңес салық ақшасы жұмсалды деп сенді, дегенмен алдыңғы алты жылда қайта жаңғырту гранттарының көпшілігі ақ аймақтарға кетті: Вествуд пен Глодвик 1995/96 жылы 16 миллион фунт стерлинг алды, ал Хатершоу мен Фитон Хилл негізінен ақ аймақтар 53 миллион фунт стерлинг алды. Бұл аңыз Ричи баяндамасында мүлдем жалған деп аталды. Азиялық қауымдастықтың кейбір азшылықтар тобы полиция Олдэмдегі тәртіпсіздіктерді туғызды деп сенді, ал ақ нәсілділердің кейбірі Англияның туын Азияның мәдени ерекшелігін атап өту үшін алып тастады деп сенді. Олдамдағы тәртіпсіздіктер туралы зерттеулер билік өкілдері ұрпақтан ұрпаққа қарастыра алмаған терең тамыр жайып кеткен сегре...
Орта мерзімді себептері
Көтерілістерге дейінгі жылы Олдхэм ауданында этникалық қатынасқа байланысты 572 қылмыс тіркелді, олардың 60% -ында құрбандар ақ адамдар болып тіркелген. Қиындықтарға дейін Олдхэмге аз қызығушылық танытқан БАҚ бұл аймақтан көбірек хабарлау кезеңін бастады, жергілікті БАҚ-тар, мысалы, Олдхэм Evening Chronicle және Oldham Advertiser жарысқа қатысты оқиғаларды бірінші бетке жариялады. Премьер-министр Тони Блэр тәртіпсіздіктерді "ақ экстремистердің жаман және кері қозғаушы қозғаушы күші" деп айыптады және Олдхэм аймағындағы Ұлттық майдан мен Британдық ұлттық партияның әрекеттерін зорлық-зомбылыққа итермелеуші деп айыптады.
Қысқа мерзімді себептері
Көтерілістерге дейінгі күндері мен апталарда Олдхэмде бірнеше зорлық-зомбылық және нәсілшілдік толқулар болды, олар көтерілістерді туғызды деп есептеледі. Глодвик, Олдхэм қаласының оңтүстік орталығында орналасқан аймақ ұлтаралық жағынан поляризацияға ұшырап кетті. Пакистандықтардың басым көпшілігі тұратын аймақта көптеген жылдар бойы жергілікті ақ нәсілді адамдар шабуылдан қорқып, оған жол бермеген. Бұл мәселе BBC радиосының "Today" бағдарламасында айтылған. Бұл белгіге жергілікті басшылар қарапайым азшылықтың пікірі деп қарсылық білдіргенімен, бұл жағымсыз бедел алғашқы тәртіпсіздіктерден кейін кем дегенде бес жыл бойы сақталып қалды. Сол сияқты, ақ нәсілділер басым және поляризацияланған аймақтарда да Азия қауымдастығының мүшелері үшін бұл бірдей түсінік болды. Бұл жағдай шиеленісті арттырып, BBC-дің "North West Tonight" бағдарламасында әлеуметтік мәселелер жөніндегі репортер Дейв Гест баяндады. 2001 жылы 21 сәуірде екінші дүниежүзілік соғыстың 76 жастағы ақ түсті ардагері Уолтер Чемберленге үш азиялық жастардың қол сұғып, шабуыл жасауы көтеріліске әкелген алғашқы ірі провокациялардың бірі болды. Чемберленге жергілікті регби лигасының ойын-сауығын көргеннен кейін үйіне қарай келе жатқанда жақындады. Оған қарақшылықпен шабуыл жасалып, қатты ұрып-соғылып, бет сүйектері сынылып, басқа да жарақаттар алған. Оның ұрып-соғылған бет-әлпеті "Манчестер евинг ньюс" газетінің бетінде жарияланды, ал оқиға барлық ірі ұлттық газеттерге тарады. Daily Mirror газетінде оның бет-әлпеті "Ақ болғандықтан ұрып-соғылды: Азияның тыйым салынған аймағында 76 жастағы ОАП-ға шабуыл жасалды" деген тақырыппен жарияланды. БАҚ сарапшылары жас азиялық еркектердің ата-анасын құрметтеген, еңбекқор жігіттерден ашулы, зорлық-зомбы қылмыскерлерге айналуы туралы болжаулар жасай бастады. Кейін Сток Ситидің жанкүйерлері шабуыл жасады, содан кейін жергілікті бангладеш еркектерінен жаудың қатаң шабуылдары мен бензин бомбалары атқан. 2001 жылдың 5 мамырында қалада нәсілшіл және нәсілшілдікке қарсы топтар арасында күрес пен шиеленістер көбейді. Қалаға негізінен Бирмингем мен Лондоннан келген Ұлттық майданның елуге жуық жақтастары келді, олар Антинацистік лиганың мүшелерімен және жергілікті азиялық топтармен қақтығысты. Бес жүз полиция қызметкері жұмылдырылды, оқиғалар бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Олдэм тонауларынан бір апта бұрын Глодвик маңындағы Бриз Хилл мектебінде бірнеше нәсілшіл оқиғалар болды. Бірнеше ақ нәсілді жастар, олардың кейбіреулері бұрынғы оқушылар, мектепке жақындап, ғимаратқа тас және снарядтар тастады және көбіне Азиялық оқушыларға расистік қорлаулар жасады. 2001 жылдың 21 мамырынан бастап бес күн қатарынан полиция шақырылды.
Мұрасы мен әсері
Көтерілістердің мұрасы кең және әлі де қозғалуда, бірақ этникалық қатынастардың артуы мен қаладағы кейбір қоғамдық қолайлылықтардың жақсаруын, соның ішінде жаңа Олдхэм мәдени кварталын құруды (оның ішінде заманауи галерея Олдхэм және Олдхэм кітапханасы) және бірқатар ұсынылатын жақсартулар мен инвестициялар. ауданның қоғамдық нысандары. Қазіргі уақытта Олдхэмде бар қоғамдық нысандар қатты сынға алынды; алайда, 2016 жылдан бастап қалада жаңа ODEON кинотеатры салынды. Жаңа қоғамдастық пен жайлылықты жақсартуды ұсынған кейбір органдар мен есептер: Олдэм Beyond (сәуір 2004), Forward Together (қазан 2004), The Heart of Oldham (мамыр 2004). Бірнеше ер адам, негізінен Бангладеш мұрасынан шыққандар, ақырында толғанды және тәртіпсіздікке қатысты айып тағылды. Олдхэм тонауларынан кейін Британдық ұлттық партия жергілікті және жалпы сайлауларда дауыс үлесін арттырды; алайда олар Олдхэм қалашығының бір бөлігін Commons палатасында немесе Олдхэм қалашығы кеңесінде білдіруге орын алмады. 2006 жылғы жергілікті сайлауда БНП-ның дауыс үлесі айтарлықтай төмендеді, бұл сол жылы Кантл баяндамасында атап көрсетілген.