Кіріспе

Ян Скрецуски - поляк жазушысы Генрик Сиенкевичтің "От пен семсер" романында ойдан шығарылған кейіпкер. Ол - ардақты адам, өзінің қожайыны герцог Жереми Висьниовецкийге әрқашан адал. Ол украиналық казак Юрий Бохун ұрлап кеткен Хелена Курцевичковнаны жақсы көреді, ол да оған ғашық. Скрецетуски Михаль Володиевскийдің ең жақын досы. Ян Скретюскидің кейіпкері - Польшаның Збараж қоршауындағы батыры Миколай Скретюски. 1999 жылы шыққан "Отпен және семсермен" фильмінде оның рөлін Михаль Жебровский ойнады.

Әңгіме

Ян Скретюски (Mikołaj Skrzetuski, Jastrzebiec кланынан Ұлы Польшадағы полковниктің тарихи пішіні бойынша) - жас поляк дворяны (szlachcic) Jastrzebiec гербінің ханзадасы Иереми Висьниовецкийге гусар полкінің лейтенанты ретінде қызмет етті. 1647 жылы ол Крымнан елші болып оралды. Жолда ол Даниил Чаплинскийдің қызметшілері шабуылға алған Боддан Хмельницкийді құтқарып қалды. Ол Хмельницкийді босатып, Чигиринге барды. Ол сол жерде Жан Онуфри Заглоба мен Лонгинус Подбипетамен танысып, достасты. Бірнеше күннен кейін ол Подбипятамен бірге Любнюге жолға шықты. Олар жолда ханшайым Елена Курцевич пен оның әпкесімен кездесті. Скрецетуски мен Хелена бір-біріне ғашық болды. Қарт ханшайым әскерлерді үйіне шақырды, Розлоги. Той кезінде Скрецуски Хеленаның казак полковнигі Бохунга уәде етілгенін біледі. Скрецетуски қарт ханшайым Курцевичке қастандық жасап, Еленаның қолын беруге көндірді. Көп ұзамай Скрецетускиді принц Иереми Висьниовецкий Запорожский Сичке елші ретінде жіберді. Миссия кезінде ол жарақат алып, тұтқынға алынды. Оны Скрецетускидің көмегіне риза болған Хмельницкий құтқарды. Алайда Хмельницкий оны бірден босатуға келіспеді. Скрецетуски тұтқын ретінде Жовти Воды шайқасында поляктардың жеңілісіне куә болды. Осы уақыт аралығында Бохун ескі ханшайымның сатқындығын тауып, Розлогиге шабуыл жасап, Еленаны ұрлап алуға ниетті. Ол қашып құтылуға тырысты, бірақ отбасының қалған бөлігі өлтірілді, ал дворды шаруалар өртеп жіберді. Скрецетуски бостандыққа шыққаннан кейін Розлогиге барды, бірақ ол жерде қираған үйінділер ғана болды. Ол Еленаның өліп қалғанын ойлап, қайғырды. Оны достары Розлогиден тауып алған. Скрецуски Висьниовецкийдің қызметіне оралды және көп ұзамай Заглобамен кездесті, ол оған Еленаның аман-есен Барда екенін айтты. Скрецетуски сонда баруды жоспарлаған, бірақ ол қала Бохундармен жаулап алынғанын естіді. Скрецетуски Еленаны іздеуге аттанды, бірақ оның ізін таба алмады. Ол тек сүйіктісінің Киевтегі монастырда өлтірілгені туралы ақпарат алды (бұл шындық емес). Осыдан кейін Скрецетуски ауырып қалды. Ол Хеленаны Рзедзян, Володиевский және Заглоба тапқанын білмеді. Сауыққаннан кейін Скрецетуски Збаражға барды, онда қоршау кезінде батыл шайқасты. Подбипятаның өлімінен кейін ол казак лагеріне жасырын кіруге және Иоанн Казимирге барып, Збараждағы сарбаздарға күш-жігер қажет екенін хабарлауға шешім қабылдады. Ол өз тапсырмасын орындап, патша әскерімен Збаражға аттанады, көп ұзамай келісімге қол қойылады. Сауығып жатқан Скрецетускиді Ржедян емдеген, ол оған Еленаның тірі екенін айтты. Көп ұзамай қыз келді, олар Львовқа үйленуге барды. Хмельницкий көтерілісінен кейін Скрецетуски Хеленамен және олардың балаларымен Бурцецте тұрды. Олардың 12 ұлы мен кем дегенде бір қызы болды. Скрецетуски "Топан су" романында пайда болды және "Степьдегі от" романында аталды. 1673 жылы Хотын шайқасына қатысқан.

Сипаттама

Скрецетуски тартымды, қара шашты жас жігіт ретінде сипатталады. Ол өте жас адам, дене, қара тері, өте сәнді тәсілдермен, нәзік кесу бет және көрнекті бүркіт сияқты мұрынмен. Оның көзінде көрінді үмітсіз батылдық пен төзімділік, бірақ оның бетін болды адал қарап. Оның шаштысы мен сақал-мұрттары, әрине, ұзақ уақыт бойы қырқылмаған, жасына қарағанда, оған үлкен жауапкершілік сыйлаған.