Кіріспе
Үлгілік темір жол калибрі
OO калибрі немесе OO шкаласы (сондай-ақ, 00 калибрі және 00 шкаласы) – Ұлыбританиядағы ең танымал стандартты темір жол моделінің шкаласы, одан тыс жерлерде ол дерлік белгісіз. OO калибрі – 4 мм масштабтағы бірнеше стандарттардың бірі (4 мм – 1 футқа (0 м) немесе 1:76.2), және ірі өндірушілер тарапынан сатылатын жалғыз стандарт. OO рельсінің ені 16,5 мм (1:87 HO шкаласымен бірдей) стандартты еннен гөрі, нақты прототиптің еніне сәйкес келеді. Дегенмен, 1960 жылдардан бері, модельдердің кейбіреулері масштабтың жоғары дәлдігіне қол жеткізу ниетімен, сол масштабтағы басқа ендер – 18,2 мм (EM) және 18,83 мм (Scalefour) пайда болды.
Шығу тегі
Бің 1921 жылы "The Table Railway" деп атаған екі еселік 0 масштабты теміржол үлгісін шығарды, ол 16,5 мм рельстік жолмен және 4 мм-ге бір фут есебімен масштабталған. 1922 жылы британдық прототиптердің алғашқы үлгілері пайда болды. Бастапқыда барлық локомотивтер сағаттық механизмдермен қозғалды, бірақ алғашқы электр қуаты 1923 жылдың күзінде қолданысқа енді. OO – бұл 4 мм = 1 фут (1:76) масштабтағы модельдерді, 16,5 мм (0,650 дюйм) рельстік жолмен жүретін HO масштабы 1:87 (3,5 мм = 1 фут) модельдерін сипаттайды. Бұл комбинацияның пайда болуына себеп – британдық пойыздың HO масштабты модельдеріне ерте замандағы сағаттық механизмдер мен электр моторларын орнатудың қиындығы болды, себебі олар еуропалық және солтүстік американдық аналогтарынан кішідірек. Шапшаң және арзан шешім – модельдің масштабын 4 мм-ге бір фут есебімен ұлғайту болды, бірақ рельстік жолдың 3,5 мм-ге бір фут есебімен өлшемдерін сақтау. Бұл сыртқы клапандық механизмді модельдеу үшін көбірек орын берді. Нәтижесінде 16,5 мм HO рельстік жолының ені 4 мм-ге бір фут есебімен 4 фут 1,5 дюймға тең келеді; бұл масштабтан 7 дюйм кем немесе шамамен 2,33 мм тым тар. 1932 жылы Бің компаниясы банкротқа ұшырады, бірақ "Үстел теміржолы" жаңа Trix компаниясымен өндіріле берді. Trix жаңа HO стандартын пайдалануды шешті, ол еуропалық 0 масштабтың шамамен жартысы (1:43 масштабы). 1938 жылы Meccano компаниясы Hornby Dublo тауарлық атауымен OO модельдерінің жаңа топтамасын ұсынды. 4 мм масштаб пен 16,5 мм рельстік жолдың комбинациясы содан бері Ұлыбританиядағы ең танымал масштаб және рельстік жол болып табылады. АҚШ-та Lionel Corporation 1938 жылы OO модельдерінің топтамасын ұсынды. Көп ұзамай басқа компаниялар да оған қосылды, бірақ ол кең таралмады және 1942 жылға дейін нарықта болды, сол кезде Лионельдің пойыз өндірісі соғыс кезеңіндегі болатты пайдалану шектеулеріне байланысты тоқтатылды. OO масштабы жақсы пропорцияланған HO масштабымен тез арада ығыстырылды. Lionel OO топтамасы 19 мм (3/4 дюйм) рельстік жол енін пайдаланды, бұл 57 дюйм немесе 4 фут 9 дюймға тең, бұл стандартты 4 фут 81/2 дюймға өте жақын. Бүгінде американдық OO масштабын қолдайтындардың шағын тобы бар.
ОО бүгінгі күні
ОО Ұлыбританияда теміржол модельдеуінің ең танымал шкаласы болып қала береді, себебі дайын өнімдер мен бастау жиынтықтары кең қолжетімді. Ұлыбританиядағы дайын өнімдер нарығында Hornby Railways және Bachmann Branchline компаниялары басымдық құрайды. Дapol, Heljan, Peco, ViTrains, Hattons Model Railways, Rapido Trains UK, Sonic Models, Accurascale, Planet Industrials, Dave Jones Models сияқты компаниялар да жылжымалы құрам мен локомотивтердің дайын өнімдерін ұсынады, ал бұрын Lima, Tri-ang Railways және Mainline Railways компаниялары да осы салада жұмыс істеген. Басқа шкалалар, N шкаласынан басқа, Ұлыбританиядағы дайын өнімдердің әртүрлілігі мен қолжетімділігімен салыстырғанда кемшілікке шалдығады. ОО модельдерінің сапасы уақыт өте келе жақсарған.
Өлшемдеу және дәлдігі
16,5 өлшемі 4 мм: 1 фут – бұл өлшем 4 футты (1 м) көрсетеді, бұл нақты прототиптен тар. Бұл айырмашылық жолға қарай қарағанда ерекше байқалады. Жекеменшік рельстер нарығы көбінесе HO өлшемінде болғандықтан, тіреуіштердің мөлшері мен арақашықтығы HO үшін жасалған, сондықтан бұл кіші масштабта болады. OO өлшемі 5ft3in ирландтық өлшемді көрсету үшін де қолданылады, онда ол да тым тар. Бір рельсте жүргенімен, бір прототиптің OO және HO өлшемдері өзара үйлесімсіз, себебі OO модельдері HO модельдерінен үлкен. Осы айырмашылықтар EM өлшемінің және P4 стандарттарының жоғары дәлдікті стандарттарын әзірлеуге алып келді. Дегенмен, OO өлшемін пайдаланып, жоғары дәлдіктен сәл төмен стандарттарда модельдеуге болады. Кез келген масштабтағы практикалық модельдік теміржолдардың көпшілігінде (және OO өлшемінің қателігімен байланысты емес) келесі шаралар қолданылады: қисықтар көбінесе прототипке қарағанда өткір болады және көбінесе ауыспайды, әсіресе "жинақталған жол" жүйелерін қолданғанда (1 радиусы = 371 мм, 2 = 438 мм, 3 = 505 мм, 4 = 571,5 мм). Ұзын вагондардың шығып тұруы жол ортасы арасындағы қалыпты арақашықтықты қисықтардағы жанама жолдардағы вагондардың соқтығысуын болдырмау үшін шамадан тыс етіп, 65 мм-ге дейін (жинақталған жол үшін (Peco Streamline үшін 50 мм-ге дейін азайтылған)) арттырады. Типик модельдерде (әсіресе ескі модельдерде) дөңгелектің ені және терең флангалары үлкен болады, бұл прототипке қарағанда үлкен рельс профилін және стрелочный механизмдерде әлдеқайда үлкен бос орынды талап етеді. Стрелочный механизмдер көбінесе орынды үнемдеу үшін қысқартылады.
4 мм ұсақ өлшемді стандарттар
Көптеген тәжірибелі модельдер OO стандартының модельді алдынан қарағанда "тар көлікті" сияқты көрінетінін айтады. EM өлшегіші немесе нақты масштабқа жақын P4 рельсін пайдалану арқылы жоғары дәлдікке қол жеткізуге болады. Флекстрек EM және P4 өлшемдері үшін де қолжетімді (C&L Finescale, SMP және The P4 Track Company сияқты өндірушілерден), бірақ дайын (RTR) нүктелік және қиылыс (P&C) құрылымдары жоқ, сондықтан модельдер осы рельстің бөліктерін өздері құрастыруы керек. Дегенмен, Peco компаниясы жасаған EM өлшемдік RTR бұрылыстары қазір EM Gauge Society-ден қолжетімді. Осы үшін жиынтықтар да аталған көздерден және басқалардан қолжетімді. Бұл жиынтықтардың бірнешеуі реалистік рельстерді құруды көздейтін OO модельдеріне де қолжетімді, себебі көптеген дайын рельстер HO масштабында жасалған және британдық прототипті көрсетпейді, ал тіреуіштердің арақашықтығы масштабқа сәйкес келмейді. EM өлшегішіндегі нүктелік және қиылыс құрылымдарында флангалар мен флангалық ойыстар сәл үлкейтілген, ал P4 масштабына жақын, бірақ P&C құрылымдарындағы кіші флангалар мен флангалық ойыстар нашар рельс құрылысын аңғартады.
Өндірушілер
Kitmaster – Темір жол локомотивтерінің, вагондарының және ғимараттардың пластикалық модельдер жиынтығын өндіретін компания. Airfix – Kitmaster ассортиментін сатып алып, бастапқы Airfix компаниясы 1981 жылы банкрот болғанға дейін оны Airfix брендімен сатты. Кейбір құралдары жойылды, бірақ қалғандарын Dapol (қ.б.) сатып алды. Airfix әскери көліктерінің көпшілігі де 1:76 масштабта жасалған. Bachmann Branchline – OO масштабты модельдерді дайын күйде шығаратын ең ірі өндірушілердің бірі. Dapol – Airfix-тен сатып алынған Kitmaster құралдарын пайдаланып, модельдер жиынтығын, сондай-ақ локомотивтер мен вагондарды дайын күйде шығарады. Heljan – Локомотивтер мен вагондардың шағын партияларын өндіреді. Hornby Railways – OO масштабты модельдерді дайын күйде шығаратын ең ірі өндірушілердің бірі. Lima – Төмен бағалы OO масштабты модельдерді дайын күйде шығарды, Hornby сатып алды. Peco – Кең ауқымды рельстер, модельдер жиынтығы және басқа да аксессуарларды өндіреді.