Кіріспе

Оңтүстік Австралияның орталық бөлігіндегі ірі геологиялық аймақ Аделаида су бассейні (бұрын Аделаида геосинклинасы және Аделаида рифті кешені деп аталатын) - Оңтүстік Австралияның орталық және оңтүстік-шығысындағы, Жаңа Оңтүстік Уэльстің батыс бөлігіндегі және Викторияның батыс бөлігіндегі Неопротерозойдан орта кембрийге дейінгі ірі геологиялық аймақ. Аделаида су бассейні - Родиния суперконтинентінің ыдырау кезінде Австралияның шығыс шетінде орналасқан қалың шөгінді тау жыныстары мен шағын жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Бірқатар авторлар осы шөгінді тау жыныстарының Солтүстік Американың батысында табылған тау жыныстарымен ұқсастығын атап өтті және олар бұрын Родинияда бір-біріне іргелес болған деп болжады. Бұл Родинияның SWEAT (АҚШ-тың оңтүстік-батысы Шығыс Антарктидаға қарсы) реконструкциясындағы бір негізгі байланыстың бірі. Аделаида су бассейні тау жыныстары жазбасында сақталған ерекше елеулі оқиғалар - бұл екі неопротерозойлық қарлы жер оқиғасы (Стуртиандық және Мариноандық мұздықтар), неопротерозойлық оттегілендіру оқиғасы, Эдиакаран Акраман боллидті экзекта қабаты және Эдиакаран фаунасының көтерілуі.

География

Солтүстік-оңтүстікке қарай Оңтүстік Австралияның орталық солтүстігіндегі Пик және Денисон таулар алқаптарынан Флиндерс таулар алқаптары мен Маунт-Лофти таулар алқаптары арқылы созылып, Флеуриу түбегіндегі Флеуриу аралынан бастап Кенгуру аралына дейін созылады. Батыстан шығысқа қарай ол Гирднер көлінің шығыс шетінен Жаңа Оңтүстік Уэльстің Барьерлік жоталарына дейін созылады. Аделаида су бассейнінің шынайы солтүстік және шығыс аумағы жақсы белгісіз. Бүгінгі таңда тау жыныстарының көпшілігі Оңтүстік Австралияның екі ірі тау жотасында орналасқан: Флиндерс жотасы және Маунт-Лофти жотасы. Біршама бір уақытта пайда болған Централиан супербассейніне ұқсас, онда бірнеше атаулы бассейндер мен суббассейндер бар. Олардың ішіндегі ең көнесі және ең ірісі Аделаида рифті кешені, оған іргелес және салыстырмалы түрде қалыптаспаған Стюарт шельфі, Торренс иінш аймағы және Кумбаларни платформасы қалған неопротерозой провинцияларын құрайды. Стансбери бассейні (оның қосалқы провинциясы Канманту провинциясы / Трау) және Ароуи бассейні (оның қосалқы провинциясы Ялкалпо суббассейні) Аделаида супербассейніне кіретін екі кембрийлік провинция.

Геологиялық тарихы

Аделаида су бассейніндегі шөгінділер 830 млн жыл бұрын Лорантия (әлде бір арадағы материк болса керек, Родинияны қараңыз) Родиния суперконтинентінің ыдырауы кезінде Австралиядан бөлініп шыға бастаған кезде басталды. 514-490 млн. жыл бұрын Деламер оргеніне дейін жалғасты, бұл кезде Аделаида супербассейніне шөгінділер түсіп, тау жыныстары бүктеліп, деформацияланды. Бастапқыда, осаждение пайда болды біртіндеп осаждания peneplained кратондық литосфераның алдында дамуы рифті бассейн. Шамамен 725 млн. жыл өткеннен кейін, қазбалау негізінен Тынық мұхитының батыс шеті бойында пассивті шегінен жалғасты, ал Эдиакаран кезінде негізгі депоцентрлердің шығысында (қазіргі күні) қайтадан жаралар пайда болды, Деламерлік оргенез аяқталғанға дейін. Ең көп таралған тау жыныстары типтері буланған жиналу ортасынан проксималды теңіз, мұздық және теңіз жиналу ортасына өтуді көрсетеді.

Аделаида рифті кешені

Аделаида рифті кешені - Аделаида су бассейнінің ең көне және ең орталық бөлігі. Бұл 840 млн.ж.ж. - 550 млн.ж.ж. аралығында ұзақ уақыт бойы дамыған, ірі алаптың кең бұзылуымен таңбаланған шөгінді реттілігінің жоғарғы жағында кембрий Арроуи және Стэнсбери алаптарынан бөліп тұратын жарақалар мен пассивті шеттік алаптар сериясы.

Торренс аймағы

Торренс-Хиндж аймағы - Стюарт шельфінің салыстырмалы түрде қалыптаспаған платформалық шөгінділері мен орталық Аделаида рифті кешенінің қалыптаспаған жыныстары арасындағы өтпелі аймақ. Ол негізгі жарылыс алабының батыс шетімен бірге өтеді.

Стюарт Шельф

Стюарт шельфі - Гаулер кратонына төңіректегі батыс рифтідегі платформалық шөгінділер аймағы. Ол теңіздің бұзылу кезеңінде Стуртиан мұздық кезеңінен кейін Неопротерозойдың соңында жиналды және осы күнге дейін салыстырмалы түрде өзгермеген.

Кумбаларни платформасы

Кумбаларни платформасы, Стюарт шельфі сияқты, платформалық кен орындарының аймағы; дегенмен, ол негізгі депоцентрдің солтүстік-шығысында Курнамона провинциясына тиесілі. Отырғызу тек Неопротерозойдың соңғы кезеңінде, Стюртиан мұздық кезеңінен кейін болған ірі теңізде орын алған оқиғадан кейін болды.

Стансбери алабы

Стансбери бассейні - Аделаида супербассейні кембрийдің екі белгілі бассейні. Ол супер бассейннің оңтүстігінде, Кенгуру аралы мен Маунт-Лофтхи тау жотасынан Мюррей бассейнінің астындағы Викторияға қарай созылып жатыр. Бұл алаптың шынайы шығысқа қарай таралуы жақсы түсініксіз және Оңтүстік Австралияда қазіргі геологиялық зерттеулердің басты назарында. Бұл шөгінділер солтүстікке қарай Арроуи алабымен жалғасқан болуы мүмкін.

Деламерлік оргенез

Аделаида супербассейніне шөгінділер кемердің ортасында аяқталды, онда тектоникалық инверсия неопротерозойлық және кембрийлік Австралияның шығыс шеті бойымен болды және шеті Палео Тынық мұхитының субдукциялық аймағына айналды. Бұл жануарлар әлемге әйгілі Эдиакара фаунасы, олар 1946 жылы Оңтүстік Австралияда алғаш рет табылған Эдиакара тауларының атымен аталған. Олар неопротерозойдың соңында пайда болады, ал 2004 жылы бұл жер осы дәуірдің соңғы геологиялық кезеңіне, Эдиакаранға өз атын берді.

Жақындағы геологиялық тарих

Деламерлік оргенез кезінде қалыптасқан тау-кен аймақтары ерозияға ұшырап, пластиналар ішіндегі шөгінділер пайда болды. Оңтүстік Тау-Лофти жотасында бұл жарылысқа әкеліп соқты және грабен құрылымдарын қалыптастырды, Аделаида жазығын қалыптастыратын ұзын параллельді қателерді жасады.