Кіріспе
Үндістанның урду ақыны, жазушысы және академигі (1918-2004) Жаған Нат Азад (1918 жылдың 5 желтоқсанынан 2004 жылдың 24 шілдесіне дейін) - үндістанның урду ақыны, жазушысы және академигі. Ол 70-тен астам кітап жазды, соның ішінде поэзия жинақтары, өлеңдер, өмірбаяндар және саяхаттық жазбалар. Ол Мұхаммед Иқбалдың өмірі, философиясы мен шығармашылығы туралы білімі бар адам. Ол 1981-1985 жылдары бес жыл мерзімге Ықбал мемориалдық тресінің президенті болды. Азад 1989 жылы "Анжуман Тараққии Урду" (Хинд) (Адам ресурстарын дамыту министрлігіне қарасты урду тілін насихаттау жөніндегі ұлттық орган) вице-президенті болып сайланды. 1993 жылы президент болып сайланды. Ол 2004 жылы 24 шілдеде Үндістанның Нью-Дели қаласындағы Ражив Ганди онкологиялық институтында он бес күн бұрын карциномадан және қысқа уақыт ауырып қайтыс болған. Ол 84 жаста, әйелі мен бес баласы бар.
Jagan Nath Azad (5 December 1918 – 24 July 2004), was an Indian Urdu poet, writer and academician. He wrote over 70 books, including poetry collections, poems, biographies, and travelogues. He was an authority on the life, philosophy and works of Muhammad Iqbal. He served as President of the Iqbal Memorial Trust for a term of five years (1981–85). Azad was elected vice president of Anjuman Taraqqi i Urdu (Hind) (a national body for the promotion of Urdu under the Ministry of Human Resource Development), in 1989 and President in 1993, remaining in this office till his demise. He was at his writing desk until fifteen days before he died – of carcinoma and a brief illness – at the Rajiv Gandhi Cancer Institute & Research Centre in New Delhi, India on 24 July 2004. He was 84 and is survived by his wife and five children.
Өмірбаян
Азад 1920 жылы 5 желтоқсанда Пенджабтың Мианвали ауданындағы Иса Кель деген шағын қалада дүниеге келген. 1947 жылы Үндістанның бөлінісінен кейін аудан Пәкістанның құрамына енді. Ол өзінің урду әдебиетін әкесі Тилок Чанд Мехрумнан мұра еткен. Ол Хашим Раза, Моинуддин Жафри Уль Чишти, Шабир Хасан Хан (Джош Малихабади деп аталады) сияқты танымал ақындардың жақын серігі болды. Бұл оқиғаның нәтижесінде жас азад Хафиз Жаландхаримен алғаш рет кездесіп, "Хиндустан хамара" кітабына ие болды.
Білім
1933 жылы Раджа Рам Мохан Рай орта мектебінде (Мианвали) магистратурадан өткеннен кейін, Даянанд англо-ведик (DAV) колледжіне (Равалпинди) түсіп, 1934 жылы FA дәрежесін алды және Гордон колледжіне (Равалпинди) ауысып, 1937 жылы MA дәрежесін алды. Біршама уақыт жұмыс істегеннен кейін білім алуына оралып, 1944 жылы Пәнжаб (Лахор) университетінен MA (фарсы) және 1945 жылы MoL дәрежесін алды. Шабнам Румани, Сайед Фахруддин Бали Алиг, Ахмад Надим Касми, доктор Вазир Аға және доктор Вахид Куреши оның ең жақын достары мен серіктестері болды. Пакистанға келген кезінде ол Бали үйінде бірнеше рет болған. Колледжде 1-орынға ие болған ол Рабиндра Нат Тагордың кітаптарының жиынтығымен марапатталды.
Журналист ретінде
Азад журналистикаға жас кезінде, колледж кезінде, "Гордония" газетінің редакторы болып қызмет атқарған. Оның алғашқы ресми қызметі Лахорда жарық көрген "Адаби дуня" атты урду айлық басылымының редакторы болды. Үндістанның бөлінуі кезінде Азад Делиге көшіп келіп, урду тіліндегі "Милап" газетінің редакторының көмекшісі болды.
Мемлекеттік қызметші ретінде
1948 жылы Азад Үндістан Үкіметінің Еңбек министрлігіне Жұмыспен қамту жаңалықтарының редакторы болып қосылды. Бірнеше айдан кейін ол өтініш білдірді және Ақпарат және телерадио хабарларын тарату министрлігінің баспа бөлімінде редактордың көмекшісі (урду) болып тағайындалды. 1955 жылы ақпараттық қызметкер (ұрда) болып тағайындалды. Кейіннен ол Азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрлігінде; Туризм, кеме және көлік министрлігінде, Жұмыс және тұрғын үй министрлігінде қысқа мерзімге ИБ министрлігінде (1964-65) және жаңадан құрылған Шекаралық қауіпсіздік күштерінің Ішкі істер министрлігінде алғашқы қоғамдық байланыс қызметкері болып қызмет етті. Бас ақпараттық қызметкердің орынбасары қызметіне көтерілгеннен кейін ол Үндістан үкіметінің баспасөз-ақпарат бюросына қосылды және Нью-Дели мен Шри-Нагар кеңселерінде қызмет етті. 1973 жылы ол Шри-Нагарда қалды, ал 1977 жылы ол ПИБ және мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты.
Академиялық
1977 жылы мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шыққан соң, Азад ЖАУ-ның урду кафедрасының меңгерушісі және ЖАУ-да профессор лауазымын қабылдады. Бұл лауазым оған әдеби және академиялық қанаттарын жаюға жағдай жасады. Бұл жерде ол Аллама Иқбалдың "Жәуед Нама" кітабын аударған және Алламаның өмірбаянын (Рудад и Иқбал) бес томдық етіп жазудың үлкен тапсырмасын атқарған. Родад и Икбал, 1-томы 2005 жылы белгілі жазушы, сыншы, зерттеуші ғалым және Азадтың жақын серіктесі Әмин Банжара жинақтап, баспадан шығарды. Рудад и Икбал, ІІ том (646 бет), ол қайтыс болғанға дейін бітірілді, оны Әмин Банжара кітап түрінде жинақтады және баспаға шығаруға дайын. Әмин Банжара сонымен қатар Азадтың сұхбаттары мен хаттары бойынша жұмыс істейді. Өкінішке қарай, 1988 жылы су тасқыны кезінде "Рудад и Икбалдың" III-V томдарының зерттеу материалдары мен қолжазбалары жойылған. Азад жоғалған қолжазбаларды қалпына келтіру мүмкін емес екенін анықтады. Университет 1980 жылы оған шығыс білім факультетінің деканы, ал 1984 жылы - "Эмеритус" стипендиясын берді. Ол өмірінің соңына дейін баспана мен қызметкерлерді қамтамасыз етіп, оның әдеби жұмысына жәрдемдесті. Джамму мен Кашмир университеттерінің ДЛИТ дәрежесі, 10+ кітаптар мен көптеген ғылыми мақалалар Азадтың Үндістан мен Пәкістанның әдеби ортасына әсерінің айғағы.
Саяхаттық жазбалар
Урда жазушыларының арасында саяхаттық кітаптар жариялау дәстүрі болмағанмен, Азад өзінің саяхаттары туралы бірнеше егжей-тегжейлі және қызықты жазбаларды өз ерекше стилімен жазған, бұл жалпы урда оқырмандарының, әсіресе урда оқыған саяхатшылардың назарын аударды. Азад КСРО-да болды, сол кезде оған жол табатын саяхатшылар аз еді. Ол үйіне оралғаннан кейін "Пушкин Ке Дес Майн" (Пушкин елінде) атты еңбегін шығарды. Сол сияқты АҚШ-қа ұзақ сапар "Колумб Ке Дес Майн" (Колумбтың елінде) деп аталады. Оның басқа саяхаттары Канада, Еуропа, Ұлыбритания, Пәкістан және Үндістанды қамтиды. Азад қайтыс болғаннан бері, ешбір атақты урду жазушысы соншалықты көп және әртүрлі саяхаттық романдарды шығарған жоқ. Алайда, Үрду тілін дамыту жөніндегі Үнді ұлттық кеңесі осындай басылымдардың (сафарнама) маңыздылығын мойындайды және қазір осы саладағы зерттеулерді қолдайды, бұл Азадтың ізімен жүруге ұмтылатын жазушыларды ынталандырады.
Көпірлер салу
Үндістан мен Пәкістан: Азадқа басқа кез келген оқиғадан гөрі әсер еткен оқиға - Үндістанның бөлінуі. Бөлімшеден бұрын ол бір уақытқа Коммуналдық келісім қозғалысы (Лахор) хатшысының жеке көмекшісі болып жұмыс істеді. Сэр Сикандер Хаят Хан (Одақтас мұсылман лигасы) жаңалық жариялаған кезде Азад (хинду) Пәнжаб бойынша Лига сөзін таратады. Бөлімнен кейін ол әрқашан Пәкістанға жақсылық тіледі және "саяси бөлінулер үнді ақындарын Пәкістанға деген сүйіспеншілігінен, не пакистандық ақындарды Үндістанға деген сүйіспеншілігінен ажырата алмайды" деп сенді. Азад Үндістан мен Пәкістан халқының тығыз достығы мен өзара байланысының жалынды қорғаушысы болды. Кашмир: Сринагарда (Кашмир) 10 жыл бойы қызмет еткен кезінде, Азад Кашмирдегі әр түрлі көзқарастармен, мысалы, Мируаз Молви Мұхаммед Омар Фарук (Кашмирдің діни және саяси көшбасшысы) мен Шейх Мұхаммед Абдулла (Кашмирдің премьер-министрі) арасында тығыз байланыс орнатты. Кашмирліктер Азадты "үкіметтің агенті" емес, тек қана адамгершілік рухымен толы бейтарап зиялы ретінде таныды. 1970 және 1980 жылдары Кашмирде бейбітшілік пен прогресс дәуірі болды. 2001-02 жылдары Кашмирдің Химоткарш, Сахития, Сабскрити айвамы, Жан Каляян Паришадтан Ұлттық бірлік сыйлығын алды.
Марапаттар мен құрметтер
Өзінің өмірінде Азад урду әдебиетіне қосқан үлесі және Аллама Иқбал туралы еңбегі үшін көптеген сыйлықтардың құрметті иегері болды. Үндістан мен Пәкістан (орталық және аймақтық) үкіметтері оған кубоктар мен марапаттар табыс етті. Пәкістан үкіметі оған урду әдебиетіне сіңірген еңбегі үшін Пәкістан президенті Алтын медалімен марапаттады, ал Үндістан үкіметі оған Үнді-Кеңес мәдени байланыстарын нығайтудағы қызметі үшін сыйлық берді. Азадқа Батыс Пәнжаб (Панжаб) қаласының бас министрі "Минар и Пакистан" және Шығыс Пәнжаб (Үндістан) қаласының әкімі "Широмани Сахитиякар" сыйлықтарын және "Құрмет киімін" тапсырды. Жергілікті, ұлттық және халықаралық әдеби ұйымдар, соның ішінде Ғалиб институты, Ғалиб мемориалдық қоғамы, Бүкіл Үндістанның "Мир" академиясы, "Икбал" халықаралық конгресі, "Икбал" мемориалдық қоры, Канаданың урду қоғамы, Хьюстонның (Тексастың) әдеби қоғамы, Дүниежүзілік урду конференциясы, Пекин университетінің (Қытай) әртүрлі университеттері оған құрмет көрсетті. Оған әдеби шығармалары үшін марапаттар берілді, олардың іс-шараларын өткізуге, басылымдарын жариялауға және марапатталғандарға марапаттар беруге шақырылды. Ең танымал жазушы, ақын және журналист Сайед Фахруддин Баллей "Ауаз Е Джаррас Лахор" (әдеби журнал) бас редакторы ретінде негізін қалаушы бас редактор және Сайед Зафар Моин Баллей болды. С. Ф. Баллей Әлиг "Ауаз Е Джаррас Лахор" журналының "Жаһаннат Азат" нөмірін және "Ауаз Е Джаррас Лахор" журналының "Гошэ Е Жаһаннат Азат" санын жариялады. 1997 жылы "Джамму және Кашмир урду форумы" оны "Абру е Адаб" деп таныды.