Кіріспе
Римдік клиенттік патшалық Левантта орналасқан Емезен (немесе Емезан) әулеті, сондай-ақ Сампсигерамидтер немесе Сампсигерами немесе Сампсигерам үйі (آل شمسيغرام) деп аталады, Римдік клиенттік әулеті болған сириялық діни қызметкер патшалар 46 жылы б.з.д. III ғасырдағы атақты неоплатоник философ Ямблих олардың ұрпақтарының бірі, Северан әулетінің матриархы император Джулия Домна сияқты.
The Emesene (or Emesan) dynasty, also called the Sampsigeramids or the Sampsigerami or the House of Sampsigeramus (آل شمسيغرام), were a Roman client dynasty of Syrian priest kings known to have ruled by 46 BC from Arethusa and later from Emesa, Syria, until between 72 and 78/79, or at the latest the reign of Emperor Antoninus Pius (138–161). Iamblichus, the famous Neoplatonist philosopher of the third century, was one of their descendants, as was empress Julia Domna, matriarch of the Severan dynasty.
Ономастика
Қазіргі заманғы дереккөздердің көпшілігі отбасы араб тегіне ие екенін мәлімдейді. Римдік дереккөздер, мысалы, Иродиан, отбасын генос немесе тектес финикиялық деп сипаттайды. Римдік дереккөздерде Юлия Домнаның әкесі Юлий Бассиан сияқты кейбір отбасы мүшелері "Феникиялықтар оны Элагабал деп атайтын Күн діни қызметкері" деп сипатталған. Бұл әулеттің ұрпағы Хелиодор Емесалық жазушы өзін "Феникиялық, Күн нәсіліне жататын" адам деп атаған. Емеса ешқашан тарихи Финикияның бір бөлігі болмағандықтан, қазіргі заманғы тарихшылар бұл дереккөздерде "Феникия" сөзін псевдоэтникалық белгі ретінде қарастырады; 194 жылы Септимий Севердің Сирия Финикиясын саяси құруынан туындаған. Самсигерамус атауы Шамс деген сөзден шыққан, яғни күн дегенді білдіреді; ал герам араб тіліндегі k r m деген сөзге байланысты, яғни "құрметтеу". Азиз, Сохаим сияқты патшалардың арабша аты болған. Ямблихті Цицерон "Арабтардың филархы" деп атаған, ал Кассиус Дио "Араб тайпасының патшасы" деп атаған. Ол кезде Емеса мен оның айналасында араб тілінде сөйлейтін адамдар көп болған, дегенмен қаланың ежелгі атауы арамей тілінде болған. Эмесада арамей және грек тілдері кең тараған, ал Рим империясы кезінде қалада латын тілі кең тараған.
Дін
Емеса III ғасырда Елагабалға табыну орталығы болған деп жазған Иродиан. Оның бастапқы атауы Эль Габал, Эла Габал немесе Ила Габал (Қазіргі араб "إله جبل") болған деп болжанады, яғни "Тау құдайы" дегенді білдіреді. Емесада діни "болашақ" - Бағал - Элагабалға табынушылық болды. Бұл құлшылық әулет әлі билік құрған кезде (бұл діни қызметкер патшалар ретінде) болған деп есептеледі, бірақ бастапқыда екі бөлек құлшылық болуы мүмкін. Елагабал құдай арабтардың аттарын да, бейнелерін де табысты сақтап қалды.
Sampsiceramus I-ден Sampsiceramus II-ге дейін
I Сампсицерам б. з. б. 1-ғасырда өмір сүрген Емезен әулетінің негізін қалаушы діни қызметкері және рубасы немесе филарх болды. Сампсицерамның ата-бабалары Арабтар болған, олар Сирия жерін аралап, Оронт аңғарында және Апамея аймағының оңтүстігінде қоныстанған. Сампсицерам I, оның отбасы және оның ата-бабалары Сирияда Селевкидтер империясының грек билігі астында өмір сүрген. Сампсицерам І - Азиздің (Азиз, 94 ж. б.з.д.) ұлы; Ямблихтың (б.з.д. Селевкидтер әулетінің билігі мен ықпалы және Селевкидтер империясындағы грек қоныстары арқылы аймақ эллинистік кезеңдегі грек тілі мен мәдениетіне сіңірілді. Сондықтан да Сэмпсицерам І және оның ата-бабалары гректердің Сирия мен оның маңындағы аумақтарды билеуі арқылы эллиндікке айналды. Сампсицерам І - Сирияның соңғы Селевкид грек монархтарының одақтасы болды. Бұл уақытта Селевкидтер империясы өте әлсіз болып, саяси немесе мұрагерлік мәселелерді шешуге әрдайым Рим Республикасына жүгінген. Б. з. б. 64 жылы римдік генерал және триумвир Помпей Сирия мен оны қоршаған елдерді Рим провинцияларына қайта ұйымдастырды. Помпей бұл аймақта Римнің одақтастары болатын патшаларды тағайындады. Олардың арасында I Сампсицерам (оның есімі де Сампсигерам деп жазылады) болды. Рим саясаткері Маркус Туллий Цицерон Помпейдің шығыс державасы ретінде күлдіру үшін оны "Сампсицерамус" деп атаған. Помпейдің өтініші бойынша I Сампсицерам б.з.д. Антиох XIII-тің өлімінен кейін Сампсицерам I билікке бекітілді және оның отбасы Рим билігі астында қоршаған аймақты басқаруға қалдырылды. Римнің I Сампсицерам сияқты клиенттік билеушілері жолдарды бақылап, Римнің тұтастығын Римнің адам күшін немесе Рим қазынасын шығынсыз сақтай алды; оларға бұл артықшылық үшін ақы төленген болуы мүмкін. Емеза I Сампсицерамның иелігіне қосылды, бірақ алғашқы Емезен астанасы Аретуса болды, ол Емезаның солтүстігіндегі Оронт өзені бойында орналасқан қала. Сампсицерам I патшалығы - Римнің шөл даланың шетіндегі алғашқы клиенттік патшалығы. Патшалықтың шекарасы батыстағы Бекаа аңғарынан шығыстағы Пальмира шекарасына дейін, оңтүстіктегі Ябрудтан солтүстіктегі Аретузаға және Гелиополиске дейін созылған. Өзінің билігі кезінде Сампсицерам I Шмемисте сөнген жанартаудың басына қамал салып, римдіктер басқаратын аумаққа қосылған Саламия қаласын қайта салды. Уақыт өте келе Сампсицерам I Римнің шығысында билік құрып, күшті династия мен жетекші патшалық құрды. Оның діни қызметкер патшалар әулеті б.з.д. 48 жылы Сампсицерам I қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Ямблих I бағындырды. Оның тұсында Емесаның беделі Ямблих I оны Емезен әулетінің жаңа астанасы ретінде орнатқаннан кейін өсті. Емесей патшалығының экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Емесаның жері егістікке өте қолайлы еді, өйткені Оронт өзенінің оңтүстігінде ормандар бар, ал Емесаның оңтүстігінде үлкен көл бар. Емесадағы шаруашылықтар бидай, жүзім және зәйтүн өнімдерін өндірді. Емеза ежелгі заманда өте бай қала болған. Қала Шығыстан сауда жолының бір бөлігі болды, ол Пальмира арқылы өтіп, жағалауға қарай Емеса арқылы өтті. Эмесаның қаншалықты бай болғанына мысал ретінде Тель-Абу-Сабун некрополында табылған ежелгі зергерлік бұйымдар инженерлік жұмыстардың көл бойымен салынуды талап еткенін көрсетеді. Римдіктер үшін өте маңызды болған Антиохиядан басқа, осы порт қаласы Римнің қол астындағы билеушілерінің қол астында өркендеді. Әкесінің орнын алмастыруға дейін, Ямблих І-ді Цицерон б.з.д. Іамблих патшалық құрғаннан кейін көп ұзамай ол ақылға келіп, Римнің Юлий Цезарь деген саясаткерін Помпейге қарсы Александриядағы соғысында қолдады. Амблих, мен Цезарьге көмек көрсету үшін әскер жібердім. Помпей кейін жеңіліп, өлтірілген Ямблих I-нің отбасының қамқоршысы болды. Эмезене әулеті Рим мемлекетінің адал екенін Республиканың соңғы кезеңінен бастап Император дәуіріне дейін дәлелдеді. Юлий Цезарь қайтыс болғаннан кейін, қысқа уақыт бойы Юлий Цезарьдің өлтірушілерінің бірі болған Сирияның римдік губернаторы Ямблих І-ді қолдады. Римдік азамат соғыстары кезінде Ямблих I Рим триумвирі Октавианды қолдады. Римдік триумф Марк Антоний үшін І Амблих күдікті болды. Антоний Іамблихтың ағасы Александрды бауырының тағын тартып алуға шақырып, Іамблихты өлтірді. Октавиан Антонийді жеңіп, Шығыс Рим провинцияларын қайта ұйымдастырғаннан кейін, 31 жылы Александрды елге опасыздық жасағаны үшін өлтірді. 30 жылдан 20 жылға дейін Емезен патшалығы таратылып, Сирияның римдік губе�...