Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иорданияның Джераш облысындағы қала, Джераш
City in Jerash Governorate, Jordan
Gerasa in Jordan
Джераш 16 ғасырдың басында аймақта Осман билігі орнаған кезде тарихи деректерде қайта пайда болғанша құлсады. 1596 жылғы халық санауында 12 мұсылман үй шаруасы тіркелген, бұл Джераш Осман дәуірінен бұрын қайта қоныстанғанын көрсетеді. 2011 жылдан бері жүргізілген қазба жұмыстары Орта ислам кезеңіне жарық салған, себебі жақындағы жаңа жаңалықтар Орта ислам/мамлюк құрылыстары мен керамиканың көптеп шоғырланғанын анықтады. Ежелгі қала 1925 жылы басталып, бүгінге дейін жалғасып келе жатқан қазбалар арқылы біртіндеп ашылды. Бүгінде Джераш – жақсы сақталған Грек-Рим қалаларының бірі, осы себепті оған "Таяу Шығыстың Помпеясы" деген лақап ат берілді. 2018 жылы шамамен 330 000 келуші Джерашқа келді, бұл оны Иорданиядағы ең танымал орындардың біріне айналдырды. Қала жыл сайын ондаған мыңдаған келушілерді тартатын Таяу Шығыстағы маңызды мәдени оқиғалардың бірі – Джераш фестиваліне өтеді.
Jerash was then deserted until it reappeared in the historical record at the beginning of Ottoman rule in the area during the early 16th century. In the census of 1596, it had a population of 12 Muslim households. which indicates that Jerash was resettled before the Ottoman era. The excavations conducted since 2011 have shed light on the Middle Islamic period as recent discoveries have uncovered a large concentration of Middle Islamic/Mamluk structures and pottery. The ancient city has been gradually revealed through a series of excavations which commenced in 1925, and continue to this day. Jerash today is home to one of the best preserved Greco Roman cities, which earned it the nickname "Pompeii of the Middle East". Approximately 330,000 visitors arrived in Jerash in 2018, making it one of the most visited sites in Jordan. The city hosts the Jerash Festival, one of the leading cultural events in the Middle East that attracts tens of thousands of visitors every year.
Неолит дәуірі
Археологтар неолит дәуіріне жататын елді мекендердің қираған қалдықтарын тапты. Сонымен қатар, 2015 жылдың тамызында Иордания университетінің археологиялық экспедициясы Джераш қаласында неолит кезеңіне (б.з.д. 7500–5500 жылдар) жататын екі адам бас сүйегін қазып шығарды. Бұл сол дәуірде Иорданияда адамдар тұрғандығының нақты дәлелі болып табылады, әсіресе Аммандағы 'Айн Газал' неолиттік елді мекенінің болуымен байланысты. Аталған жаңалықтың маңыздылығы – мұндай бас сүйектерінің өте сирек кездесуі, археологтардың бағасы бойынша, әлемде осындай адам қалдықтары бар жерлердің саны 12-ден аспайды.
Archaeologists have found ruins of settlements dating back to the Neolithic Age. Moreover, in August 2015, an archaeological excavation team from the University of Jordan unearthed two human skulls that date back to the Neolithic period (7500–5500 BC) at a site in Jerash. This forms solid evidence of inhabitance of Jordan in that period, especially in connection with the existence of 'Ain Ghazal Neolithic settlement in Amman. The importance of the discovery lies in the rarity of the skulls, as archaeologists estimate that a maximum of 12 sites across the world contain similar human remains.
Қола дәуірі
Аймақта қола дәуіріне (б.з.д. 3200–1200 жылдар) дейін соққан елді мекендердің іздері табылды.
Evidence of settlements dating to the Bronze Age (3200–1200 BC) have been found in the region.
Эллиндік кезең
Ераста – грек қаласы Герасаның, сондай-ақ Алтын өзендегі Антиохия деп те аталатын қираған орындары. Б.з.д. 80 жылдардың басында хасмонейлік патша Александр Янней Герасаны қоршап алып, жаулап алып, оны Яһудея патшалығының құрамына қосты. Археологиялық қазбалар көрсеткендей, сол кезде Герасадағы қоғамдық ғимараттар қирауы мүмкін.
Jerash is the site of the ruins of the Greek city of Gerasa, also referred to as Antioch on the Golden River. In the early 80s BC Hasmonean king Alexander Jannaeus besieged and conquered Gerasa, incorporating it into the Kingdom of Judea. Archeological findings indicate that public buildings in Gerasa may have been destroyed during that period.
Рим дәуірі
63 жылы римдіктер бұл аймақты жаулап алғаннан кейін, Герасадағы яһудилердің қысқа мерзімді билігі аяқталды. Помпей қаланы Декаполис лигасына қосты, бұл Рим қорғауындағы үлкен тәуелсіздікке ие болған грек қалаларының одағы еді. Тарихшы Иосиф Флавий қалада негізінен сириялықтар тұрғанын, сондай-ақ, шағын яһуди қауымының да бар екенін айтады. Кейбір ғалымдар оны Иосиф Флавийдің жазбаларында Симон бар Гиораның туған жері ретінде айтылған Гереш қаласымен теңейді, бірақ басқалары оны қазіргі Жүрішпен байланыстырады. Біздің заманымыздың I ғасырының екінші жартысында Жераш қаласы зор өркендеуге жетті. 106 жылы Жераш Арабияның Рим провинциясына қосылды, оған Филадельфия (қазіргі Амман), Петра және Бостра қалалары кірді. Римдіктер бұл аймақта қауіпсіздік пен бейбітшілікті қамтамасыз етті, бұл халыққа экономикалық дамуға күш-жігерін жұмсауға және азаматтық құрылыс жұмыстарын дамытуға мүмкіндік берді. Император Траян провинция бойынша жолдар салдырды, соның арқасында Жерашқа сауда көбейді. Император Адриан 129-130 жылдары Жерашқа сапар шекті, ал осы оқиғаны құрметтеу үшін Адриан аркасы деп аталатын триумф аркасы салынды. 530 жылы Жерашта салынған Византия шіркеуінің іргесінен ежелгі грек және еврей-арамей жазулары бар мозаикалық еден табылды. Еврей-арамей жазуының болуы ғалымдарды бұл жердің бұрын шіркеуге айналғанға дейін синагог болған деген ойға жетеледі. 614 жылы Жераш парсы Сасанидтерінің шабуылына ұшырады. 636 жылы Византия армиясы Ярмук шайқасында мұсылман әскерлерінен жеңіліске ұшырады, және бұл аумақтар Рашид халифатының құрамына енді.
With the Roman conquest of the area in 63 BCE, the short lived Jewish rule of Gerasa came to an end. Pompey attached the city to the Decapolis, a league of Hellenistic cities that enjoyed considerable autonomy under Roman protection. The historian Josephus mentions the city as being principally inhabited by Syrians, and also having a small Jewish community. It has been proposed to identify it as Geresh, a place mentioned by Josephus as the birthplace of Jewish Zealot leader Simon bar Giora, but other scholars identify it with modern day Jurish. In the second half of the 1st century AD, the city of Jerash achieved great prosperity. In AD 106, Jerash was absorbed into the Roman province of Arabia, which included the cities of Philadelphia (modern day Amman), Petra and Bostra. The Romans ensured security and peace in this area, which enabled its people to devote their efforts and time to economic development and encouraged civic building activity. Emperor Trajan constructed roads throughout the province, and more trade came to Jerash. Emperor Hadrian visited Jerash in AD 129–130, and the triumphal arch known as the Arch of Hadrian was built to celebrate this occasion. Beneath the foundations of a Byzantine church that was built in Jerash in AD 530 there was discovered a mosaic floor with ancient Greek and Hebrew Aramaic inscriptions. The presence of the Hebrew Aramaic script has led scholars to think that the place was formerly a synagogue, before being converted into a church. Jerash was invaded by the Persian Sassanids in AD 614. In 636, the Byzantine army was defeated in the Battle of the Yarmuk by the invading Muslim forces and these territories became part of the Rashidun Caliphate.
Ерте мұсылман дәуірі
Қала Омейяд халифаты кезінде гүлденді. Онда көптеген дүкендер болды және араб тілінде "Джераш" деп жазылған монеталар шығарылды. Сонымен қатар, қала керамика өндірісінің орталығы болды; қалыптан жасалған керамика шамдарында арабша жазулар болды, онда саңлақтың аты және өндіріс орны Джераш деп көрсетілген. Үлкен мешіт және ғибадат орындары ретінде пайдаланыла берген бірнеше шіркеулер Омейяд кезеңінде Джераштағы мұсылман қауымының христиандармен бірге тыныш өмір сүргенін көрсетеді. 749 жылы болған қатты жер сілкінісі Джераш пен оның төңірегін қиратты.
The city flourished during the Umayyad Caliphate. It had numerous shops and issued coins with the mint named "Jerash" in Arabic. It was also a center for ceramic manufacture; molded ceramic lamps had Arabic inscriptions that showed the potter's name and Jerash as the place of manufacture. The large mosque and several churches that continued to be used as places of worship, indicated that during the Umayyad period Jerash had a sizable Muslim community that co existed with the Christians. In CE 749, a devastating earthquake destroyed much of Jerash and its surroundings.
Крестоносцылар дәуірі
12 ғасырдың басында Дамаск атабегі Захир әд-Дин Тогтекиннің гарнизоны бұл аймақта қамал салды. Иерусалим королі Балдуин II 1121–1122 жылдары қамалға шабуыл жасап, өртеп жіберді. Бұл бекініс орны Артемида храмының қираған жерімен жиі байланыстырылса да, 12 ғасырда храмда бекініс құрылғанына ешқандай дәлел жоқ. Бұл қамалдың орны, бағанасы қала қабырғаларының ең биік нүктесінде, солтүстік-шығыс төбелерінде болуы мүмкін.
In the early 12th century a fortress was built by a garrison stationed in the area by the Zahir ad Din Toghtekin, atabeg of Damascus. Baldwin II, King of Jerusalem, captured and burned the fortress in 1121–1122 CE. Although the site of the fortification has often been identified with the ruins of the temple of Artemis, there is no evidence of the creation of a fortification in the temple in the 12th century. The location of this fort is probably to be found at the highest point of the city walls, in the north eastern hills.
Мұсылман дәуірінің ортасы мен аяғы
Джераш қаласында мамлюк сұлтандығы мен Осман дәуірінде шағын қоныстар жалғасты. Бұл әсіресе Солтүстік-Батыс ауданында және Зевс ғибадатханасының маңында байқалды, онда бірнеше исламдық мамлюк тұрғын үйлері қазылып алынды. 1596 жылы Осман дәуірінде Джераш халық санағында Джарас деп тіркелді, ол Аджлун облысының Бани Ильван ауданында орналасқан. Онда 12 мұсылман отбасы болды. Олар бидай, арпа, зәйтүн және жеміс ағаштары, ешкілер мен ара ұялары сияқты әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдерінен 25% мөлшерінде белгілі бір салық төледі, сондай-ақ қосымша кірістер мен зәйтүн майы/жүзім шырыны үшін қолмен басу құрылысынан түскен табыс барлығы 6000 акчеге тең болды. 1838 жылы Джераш қираған халде еді.
Small settlements continued in Jerash during the Mamluk Sultanate, and Ottoman periods. This occurred particularly in the Northwest Quarter and around the Temple of Zeus, where several Islamic Mamluk domestic structures have now been excavated. In 1596, during the Ottoman era, Jerash was noted in the census as Jaras, being located in the nahiya of Bani Ilwan in the liwa of Ajloun. It had a population of 12 Muslim households. They paid a fixed tax rate of 25% on various agricultural products, including wheat, barley, olive trees/fruit trees, goats and beehives, in addition to occasional revenues and a press for olive oil/grape syrup; a total of 6,000 akçe. In 1838 Jerash was noted as a ruin.
Климат
Жераш ысты жазды Жерорта теңізі климатына ие (Кеппен климаттық жіктелімі Csa).
Jerash has a hot summer Mediterranean climate (Köppen climate classification Csa).
Соңғы римдік және ерте византиялық кезең
Джераш қаласында ірі христиан қауымы өмір сүрді. IV ғасырда қалада үлкен кафедралық собор салынды, ол IV мен VII ғасырлар аралығында салынған кем дегенде 14 шіркеудің біріншісі болды, олардың көпшілігі тамаша мозаикалық едендермен безенді. Герасаның болжамдалатын арақайығы (sawmill) Зияратшылар орталығында жақсы сипатталған. Ағаш немесе тас кесу үшін су қуатын пайдалану Рим әлемінде кеңінен танымал болған: бұл өнертабыс б.з.д. III ғасырында жасалған. Олар диірменнің айналма қозғалысын коленвал (crankshaft) арқылы тура қозғалысқа айналдырды; осыған ұқсас жақсы мысалдар Иераполис және Эфес қалаларынан да белгілі.
A large Christian community lived in Jerash. A large cathedral was built in the city in the 4th century, the first of at least 14 churches built between the 4th and the 7th century, many with superb mosaic floors. The supposed sawmill of Gerasa is well described in the Visitors Centre. The use of water power to saw wood or stone is well known in the Roman world: the invention occurred in the 3rd century BC. They converted the rotary movement from the mill into a linear motion using a crankshaft; good examples are known also from Hierapolis and Ephesus.
Археологиялық мұражайлар
Жераш археологиялық алаңында екі мұражай орналасқан. Бұл екі мұражайдың ескісі – Джераш археологиялық мұражайы, Кардоның шығысындағы «Кэмп-Хилл» деп аталатын төбеде, Овал алаңын көріп тұратындай жерде орналасқан. Кішкентай мұражайда тарихи кезеңнен ислам кезеңіне дейінгі Джераш және оның төңірегінен табылған заттар мерзімдік ретпен көрсетілген. Мұражайда 2016 жылы Джерашта табылған Олимпиада пантеонының Музалары деп саналатын топтың ерекше кішкентай мүсіндері қойылған. Бұл мүсіндер римдік кезеңге жатады, бөлшектер күйінде табылған және жартылай қалпына келтірілген. Мұражайда IV-V ғасырлардың соңына жататын, жақсы сақталған қорғасын саркофаг та бар, онда христиандық және түрлі діндік символдар бейнеленген. Мұражайдың сыртында мүсіндер, құрбандық тастақтары және мозаикалар да қойылған. Джераш келушілер орталығы жақында ашылған археологиялық мұражай болып табылады және Джераш жерін тақырыптық тұрғыдан ұсынады, қаланың эволюциясы мен дамуына, сондай-ақ экономикаға, технологияға, дінге және күнделікті өмірге баса назар аударады. Орталықта 2016 жылы Джерашта табылған қосымша мүсіндер де қойылған, оның ішінде Зевс пен Афродитаның қалпына келтірілген мүсіндері және рим императоршасы Юлия Домнаны бейнелейтін мәрмәр бас бар.
The archaeological site of Jerash has two museums in which are displayed archaeological materials and corresponding information about the site and its rich history. The Jerash Archaeological Museum, which is the older of the two museums, is found on top of the mound known as "Camp Hill" just east of the Cardo and overlooking the Oval Plaza. The small museum contains a chronological display of artifacts found in and around Jerash from prehistoric to Islamic times. The museum displays a unique group of small statues of a group identified as the Muses of the Olympic pantheon which were discovered at Jerash in 2016. The statues, which are Roman in date, were found in a fragmentary condition and have been partially restored. The museum also contains a well preserved lead sarcophagus dated to the late 4th to 5th centuries and features Christian and pagan symbolism. The museum also has a number of sculptures, altars, and mosaics displayed outside. The Jerash Visitor Center serves as a more recent archaeological museum, and presents the site of Jerash in a thematic approach with a focus on the evolution and development of the city of Jerash over time, as well as economy, technology, religion, and daily life. The center also displays further sculptures discovered in Jerash in 2016, including restored statues of Zeus and Aphrodite, as well as a marble head thought to represent the Roman Empress Julia Domna.
Қазіргі заманғы Джераш
Өткен ғасырда Джераш қаласында туризм индустриясының маңыздылығы артуымен бірге қарқынды дамыды. Бүгінде Джераш Иорданиядағы ең танымал туристік орындардың екіншісі, ол Петраның қиратылыстарынан кейін қалады. Қаланың батыс бөлігінде, көптеген көрнекті ғимараттар орналасқан жерде, қиратылыстар мұқият сақталған және жаңа құрылыстардан қорғалған, ал қазіргі қала ежелгі Джерашты екіге бөлген өзеннің шығыс жағына қарай кеңейген.
Jerash has developed dramatically in the last century with the growing importance of the tourism industry in the city. Jerash is now the second most popular tourist attraction in Jordan, closely behind the ruins of Petra. On the western side of the city, which contained most of the representative buildings, the ruins have been carefully preserved and spared from encroachment, with the modern city sprawling to the east of the river which once divided ancient Jerash in two.
Аумақтық кеңейту
Жақында Джераш қаласы өз шегіне көптеген жақын маңайдағы аудандарды қосты.
Recently the city of Jerash has expanded to include many of the surrounding areas.
Демография
Жершаның этникалық құрамы алуан түрлі. Халықтың көп бөлігі арабтар, алайда олармен бірге күрдтер, черкестер және армян халқы да тұрады. Жерша көптеген толқындарда келген шетелдік көшіп келушілер үшін маңызды орынға айналды. 1885 жылы Османдық билік негізінен шаруалар болған черкес иммигранттарын Жершаға қоныстануға бағыттап, оларға егістік жерлерді үлестірді. 1961 жылғы Иордания халық санауы бойынша Жершада 3796 адам тұрды, оның ішінде 270-і христиан. 2004 жылғы Иорданияның ұлттық халық санауы мәліметінше, қаланың халқы 31 650 адамды құрады және Иорданиядағы ең ірі 14-ші муниципалитет ретінде тіркелді. 2015 жылғы соңғы ұлттық халық санағы бойынша қала халқы 50 745 адамға жетті, ал облыстың халқы 237 059 адамды құрады.
Jerash has an ethnically diverse population. The vast majority are Arabs, though the population includes small numbers of Kurds, Circassians and Armenians. Jerash became a destination for many successive waves of foreign migrants. In 1885, the Ottoman authorities directed the Circassian immigrants who were mainly of peasant stock to settle in Jerash, and distributed arable land among them. The Jordanian census of 1961 found 3,796 inhabitants in Jerash, of whom 270 were Christians. According to the Jordan national census of 2004, the population of the city was 31,650 and was ranked as the 14th largest municipality in Jordan. According to the last national census in 2015, the population of the city was 50,745, while the population of the governorate was 237,059.
Мәдениет және ойын-сауық
1981 жылдан бері Жераш қаласының ескі бөлігінде үш аптаға созылатын Жераш мәдениет және өнер фестивалі өткізіліп келеді, ол би, музыка және театрлық қойылымдардан тұрады. Бұл фестивальге Иордания патшалық отбасының мүшелері жиі қатысады және аймақтағы ең ірі мәдени шаралардың бірі деп есептеледі. Сонымен қатар, Жераш ипподромында «Рим армиясы және күймелік тәжірибе» (RACE) атты қойылымдар басталды. Көрсетілім күніне екі рет, сағат 11:00-де және 14:00-де, сейсенбі күнінен басқа жұма күндері сағат 10:00-де өтеді. Онда толық қаруланған қырық бес легионер рим армиясының жаттығуларын және соғыс тактикасын көрсетеді, он гладиатор «өлімге дейін» күреседі, ал бірнеше рим күймелері ежелгі ипподром айналасында жеті айналымдық классикалық жарысқа қатысады.
Since 1981, the old city of Jerash has hosted the Jerash Festival of Culture and Arts, a three week long summer program of dance, music, and theatrical performances. The festival is frequently attended by members of the royal family of Jordan and is hailed as one of the largest cultural activities in the region. In addition performances of the Roman Army and Chariot Experience (RACE) were started at the hippodrome in Jerash. The show runs twice daily, at 11 am and at 2 pm, and at 10 am on Fridays, except Tuesdays. It features forty five legionaries in full armor in a display of Roman army drill and battle tactics, ten gladiators fighting "to the death" and several Roman chariots competing in a classical seven lap race around the ancient hippodrome.
Экономика
Джераш экономикасы көбінесе сауда мен туризмге тіреледі. Джераш Иорданиядағы жоғары білімді және дағдылы жұмыс күшінің маңызды көзі болып табылады. Қаланың орналасқан жері, Иорданияның үш ірі қаласынан (Амман, Зарқа және Ирбид) жарты сағаттық жерде болуы, Джерашты бизнестің тиімді орнына айналдырады.
Jerash's economy largely depends on commerce and tourism. Jerash is also a main source of the highly educated and skilled workforce in Jordan. The location of the city, being just half an hour ride from the largest three cities in Jordan (Amman, Zarqa and Irbid), makes Jerash a good business location.
Білім
Джерашта екі университет бар: Джераш жеке университеті және Филадельфия университеті.
Jerash has two universities: Jerash Private University and Philadelphia University.
Туризм
2005 жылы ежелгі Джераш қаласына келген туристердің саны 214 000-ға жетті. Өткен жылы Иордания азаматтары емес туристердің саны 182 мыңды құрады, ал кіру төлемдерінің жалпы сомасы 900 000 иордандық динарына жетті. Джераш мәдениет және өнер фестивалі – жаз айларында араб және халықаралық мәдениетті жыл сайын тойлайтын шара. Джераш қаласы ел астанасы Амманнан солтүстікке қарай 48 шақырым қашықтықта орналасқан. Фестивальдің өтетін орны ежелгі Джераш қираған жерінде, оның бір бөлігі рим дәуіріне (б.з.д. 63 жыл) дейін барады. Джераш фестивалі – өлең оқу, театрлық қойылымдар, концерттер және өнердің басқа да түрлерін ұсынатын фестиваль. 2008 жылы билік "Иордания фестивалі" деп аталатын жалпыұлттық тақырыптық іс-шараны бастады, оның аясында Джераш фестивалі де бір бөлік болды. Алайда, үкімет "орынбасар (Иордания фестивалі) фестивальден күтілген мақсатқа жетпегенін" көрсеткендіктен, Джераш фестивалін қайта жаңғыртты.
The number of tourists who visited the ancient city of Jerash reached 214,000 during 2005. The number of non Jordanian tourists was 182,000 last year, and the sum of entry charges reached JD900,000. The Jerash Festival of Culture and Arts is an annual celebration of Arabic and international culture during the summer months. Jerash is located 48 km north of the capital city of Amman. The festival site is located within the ancient ruins of Jerash, some of which date to the Roman age (63 BC). The Jerash Festival is a festival which features poetry recitals, theatrical performances, concerts and other forms of art. In 2008, authorities launched the Jordan Festival, a nationwide theme oriented event under which the Jerash Festival became a component. However, the government revived the Jerash Festival as the "substitute (Jordan Festival) proved to be not up to the message intended from the festival."