Дүр Эуропос: Шөлдің Помпейінен тарихы қалған ежелгі қала

Кіріспе

Ежелгі Сирия қаласы

Дура-Европос – Евфрат өзенінің оңтүстік-батыс жағалауындағы жартасқа салынған грек, парфян және рим шекаралық қаласы. Ол қазіргі Сириядағы Сальхие ауылының жанында орналасқан. Дура-Европос б.з.д. 300 шамасында Ұлы Александрдың Диадохияларының бірі – Селевк I Никатор құрған, ол Селевкидтер империясын іргелендірген. Б.з.д. 113 жылы парфтар қаланы басып алды және 114 жылы қысқа ғана римдік үзілістен кейін 165 жылына дейін оны өздерінің билігінде ұстады. Парфтар билігі тұсында қала маңызды провинциялық әкімшілік орталыққа айналды. Римдіктер 165 жылы Дура-Европосты басып алып, Месопотамиядағы ең шығыс бекінісі ретінде кеңейтті, бірақ 256-257 жылдары Сасани империясы оны қоршаудан кейін басып алды. Қала халқы жер аударылды, ал тасталып кеткен қала құм мен лайдың астында көзден жоғалды. Дура-Европос археологиялық тұрғыдан өте маңызды және оны "Шөлдегі Помпей" деп атады. 256-257 жылдары басып алынғаннан кейін тасталып кеткендіктен, оның үстіне ештеңе салынбады және кейінгі құрылыс жобалары ежелгі қаланың сәулеттік ерекшеліктерін жасырмады. Оның империялардың шекарасында орналасқандығы мәдени дәстүрлердің араласуына мүмкіндік берді, олардың көпшілігі қаланың қираған жерлерінде сақталды. Қазылымдар барысында көптеген ғибадатханалар, қабырға безендірулері, жазулар, әскери жабдықтар, қабірлер және тіпті Сасанидтердің қоршауының айқын дәлелдері сияқты тамаша жаңалықтар табылды. 2011-2014 жылдар аралығында Сирия азаматтық соғысы кезінде Ислам мемлекеті оны тонады және көп бөлігін қиратты.

Құрылтай және ерте тарихы

Бастапқыда қамал болған бұл қаланы гректер оны негізін қалаған Селевк Никатордың македониялық тегіне құрмет көрсетіп Еуропос деп атаған. Ежелгі заманда әрбір атау жеке қолданылған; "Dura Europos" атауы қазіргі заманда пайда болды және оны 1922 жылы Франц Кумонт ойлап тапқан. Дура Селевк құрған Антиохия мен Тигр өзеніндегі Селевкия қалалары арасындағы өткелді бақылап тұрған. Оның Гипподамия үлгісі бойынша үлкен қала ретінде қайта жаратылуы, үлкен орталық агораның төңірегінде орналасқан, қиылысқан көшелермен бөлінген тікбұрышты блоктармен б.з.б. II ғасырда жүзеге асты. Дура-Европостың үлкен керуен қаласы ретіндегі дәстүрлі көзқарасы жергілікті өндірістердің табылуымен және Пальмирамен тығыз байланыстың іздерімен өзгертілді. Қазіргі таңда Дура-Европостың дамуының себебі оның аймақтық астана ретінде атқарған рөлі екені анықталды. Бұл көпмәдениетті мемлекет болды, мұны грек, латын, еврей, түрлі арамей диалектілері (хатран, пальмирен, сирия), орта парсы, парфян және сафаиттік жазулары дәлелдейді. Б.з.б. I ғасырда ол Парфян империясының шекаралық бекінісі қызметін атқарды.

Қаланың қайта құрылуы

Дура Европостың ерекше сәулеті парфян дәуірінде қалыптасты. Бұл кезең грек идеяларының жаңа үлгілерге қарай дамуымен еректелді, онда аймақтық дәстүрлер, әсіресе вавилондықтар, маңызды рөл атқарды. Бұл жаңалықтар діни және тұрмыстық құрылыстарға әсер етті. Дура Европостың сәулетінде парфяндық ықпалды табу қиын болғанымен, бейнелеу өнерінде парфян өнерінің әсері байқалады. 209 жылдан кейін осы мақсаттағы маңызы расталды: жердің солтүстік бөлігі кірпіш қабырғамен қоршалған римдік лагерьмен басып алынды; "Кітапханашылар үйі" деп аталатын жерде, азаматтармен қатар, сарбаздар да орналастырылды. Римдіктер әскери аймақтың қолбасшысының сарайын тік жардың үстінде салды. Сол кезде қалада грек құдайлары Зевс пен Артемидаға арналған ғибадатханалармен қатар, бірнеше киелі орындар да болды. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырына қарай Митраға, Пальмиралық құдайларға және жергілікті құдайларға арналған киелі орындар салынды. 216 жылы әскери аймақта сарбаздарға арналған шағын амфитеатр салынды, ал 244 жылы аяқталған жаңа синагога мен христиан ғибадатханасы римдік киімдері, кафтандар мен парфян шалбарларын киген маңызды тұлғалардың суреттерімен безендірілді. Қабырғаларды жабатын бұл көркем суреттер еврей және христиан қауымдастықтарының байлығын көрсетеді. Дура Европостың халқы шамамен 10 000 – 15 000 адамды құрады деп есептеледі; бірақ консервативті бағалаулар бойынша, аймақтың ауыл шаруашылығы шамамен 5 000 – 6 000 адамды ғана асырауға қабілетті болды. Қала 254 жылдан кейін "колония" мәртебесін алды; ресми құжаттарда қала "Селевк Никатордың еуропалықтарының колониясы" (κωλονεία Εὐροπαίων Σελεύκου Νεικάτορος) деп аталды. Бұл ғимараттар мен олардың фрескаларының жақсы сақталғандығы олардың батысқа қараған қала қабырғасына жақын орналасуымен және қабырғаны нығайту қажеттілігімен байланысты болды. Сасанидтер мұндай қабырғалардың астына тоннельдер қазып, оларды бұзуға және жарықтар жасауға шебер болды. Рим гарнизоны қарсы шара ретінде қабырғаға жақын көше мен ғимараттарды қираған үйінділермен толтырып, парсылықтардың кен қазу операциясы кезінде қабырғаны нығайтуды жоспарлады. Осылайша, христиан капелласы, синагога, Митрай және көптеген басқа да ғимараттар жер астында қалды. Римдіктер қабырғаларды сырттан топырақ үйінділерімен нығайтып, эрозияны болдырмау үшін кірпішпен жапты. J. A. Бейрдтің жазуынша: "Сасанидтердің қаупі римдік әскерлер үшін айқын болды, және қабырғалы қала қорғаныс орынына айналды – тіпті, ол қорғанысқа арналған жерге айналды. Сасанидтердің шабуылын тоқтату үшін қала қабырғаларының ішкі жағына үлкен бөгет салынды, бұл ғимараттарды жүйелі түрде қиратуды және көптеген тонналар жерді жылжытуды қамтиды, нәтижесінде аумақтың үлкен бөлігі қирады".

The entirely original architecture of Dura Europos was perfected during the Parthian period. This period was characterized by a progressive evolution of Greek concepts toward new formulas in which regional traditions, particularly Babylonian ones, played an increasing role. These innovations affected both religious and domestic buildings. Although Iranian influence is difficult to find in the architecture of Dura Europos, in figurative art the influence of Parthian art is felt. The military importance of the site was confirmed after 209 AD: the northern part of the site was occupied by a Roman camp, isolated by a brick wall; soldiers were housed among civilians, among others, in the so called "House of Scribes". Romans built the palace of the commander of the military region on the edge of a cliff. The city then had several sanctuaries, beside the temples, dedicated to the Greek gods Zeus and Artemis. There were shrines, dating from the 1st century AD, dedicated to Mithra, to Palmyrene gods, and to local deities. In 216 AD, a small amphitheater for soldiers was built in the military area, while the new synagogue, completed in 244 AD, and a house of Christian worship, were embellished with frescos of important characters wearing Roman tunics, caftans, and Parthian trousers. These splendid paintings, which cover the walls, testify to the richness of the Jewish and Christian communities. The population of Dura Europos is estimated at 10,000 15,000 people, at the most; more conservative estimates say that the agriculture of that region could only support a population of about 5,000 6,000 people. The city received the status of "colonia" after the year 254 AD; official documents called the city "the 'colony of the Europeans of Seleukos Nikator' (κωλονεία Εὐροπαίων Σελεύκου Νεικάτορος)." The good state of preservation of these buildings and their frescoes was due to their location, close to the main city wall facing west, and to the military necessity of strengthening the wall. The Sassanid Persians had become adept at tunneling under such walls in order to undermine them and create breaches. As a countermeasure, the Roman garrison decided to sacrifice the street and the buildings along the wall by filling them with rubble, to bolster the wall in case of a Persian mining operation. So, the Christian chapel, the synagogue, the Mithraeum, and many other buildings were entombed. The Romans also buttressed the walls from the outside with an earthen mound forming a glacis, sealed with a casing of mud brick to prevent erosion. As J. A. Baird writes, "the threat by the Sasanians was keenly felt by the Roman military, and what had been a walled city became a fortress—literally, in that it became a defensive place. A huge embankment was built against the interior of the city walls to hold back the Sasanian incursion, deliberately and with great effort involving the methodical destruction of buildings and the moving of many metric tonnes of earth, ruining a huge swathe of the site".

Қоршау және қирату

Сасанидтердің Дураны қоршауы туралы жазба деректер жоқ. Дегенмен, археологтар қоршаудың және оның қалай дамығандығының айқын дәлелдерін тапты. Қабырғаларды нығайту 256 жылы Шапур I қаланы қоршағанда сынақтан өтті. Қорғаушылардың қаупіне орай, Шапур өзінің инженерлерін археологтар 19-шы мұнара деп атаған екі мұнараны, Пальмирин қақпасының солтүстігінде бұзуға жіберді. Римдіктер қауіпті сезгенде, парсылардың күш-жігеріне қарсы тұру және оларды жұмысты аяқтамай-ақ шабуылдау мақсатымен қарсы мина қазыды. Парсылар қабырға бойында күрделі галереялар қазып қойған еді, бірақ римдіктер оларға қарсы минаны қазып жетті. Олар римдіктердің шабуылына тойтарыс берді. Жарақат алғандар мен қалып қойғандар қамалып, қайтыс болды. (Осы римдік сарбаздардан табылған монеталар қоршауды 256 жылға белгіледі.) Персиялықтар 19-шы мұнарадағы операцияларын тоқтатты. Содан кейін Сасанидтер батыс қабырғаның оңтүстігіндегі 14-ші мұнараға шабуыл жасады. Ол оңтүстікке қарай терең шатқалға қарап тұрды және содан шабуыл басталды. Бұл жолы мина қазу жұмысы ішінара сәтті аяқталды, себебі мұнара мен іргелес қабырғалар құлады. Алайда римдік шаралар қабырғаны нығайтып, құлауына жол бермеді. Бұл үшінші рет қала қабырғасын бұзуға тырысуға әкелді. 14-ші мұнараға шабуылдау үшін пандус салынды, бірақ ол салынып жатқанда және гарнизон пандустың ілгерілеуін тоқтатуға тырысқанда, пандус маңында тағы бір мина іске қосылды. Оның мақсаты қабырғаны құлату емес – бекініс сәтті болды – бірақ оның астынан өтіп, қалаға ену еді. Бұл туннель парсы әскерінің төртеулеп өтуіне мүмкіндік беру үшін салынған. Ақырында ол ішкі бөгетті бұзып, пандус салынып біткен кезде Дураның соңы келді. Парсы әскерлері пандустан жоғары көтерілгенде, туннельдегі олардың қарсыластары қалаға аз қарсылықпен шабуыл жасады, өйткені барлық қорғаушылар қабырғада болып, пандустан шабуылды кері қайтаруға тырысты. Содан кейін қала тастап кетілді, халқы жер аударылды. Бұл қоршау шабуылдаушы парсы әскерінің химиялық қаруды ерте пайдаланғанымен ерекшеленді. Қоршау кезінде шабуылшылар қала қабырғасының астына бірнеше жер асты шахталарын қазыды. Римдіктер шахталарға жету үшін және жер астындағы қазушылармен күресу үшін туннельдер қазыды. Мұндай туннельдердің бірінде римдіктер Сасанидтер туннелін бұзып кіргенде, туннельдегілер күкірт пен шайыр қоспасын тұтандырып, улы газ – күкірт диоксидінің бұлтын шығарды, ол 19 римдікті және 1 парсыны өлтірді, олардың бірі 256 жылғы монетаны алып жүрген, бұл қоршаудың мерзімін анықтауға мүмкіндік берді. 1930 жылдары археологтар бұл жерді қазып шықты. 2009 жылы жасалған сынақтар туннельдің ішінде күкірт диоксидінің бар екенін көрсетті. Римдік сарбаздар қарсы минаны салған, ал Сасанид әскерлері римдік қарсы минамен бұзылғанда газды шығарған деп есептеледі. Денелердің арасында табылған жалғыз парсы сарбазы газды шығарып жіберген адам деп саналады, содан кейін ол да газдың әсерінен қайтыс болды. Шапур I 253 жылы Дура-Европосты ғана емес, Эвфрат бойындағы басқа да Палмир сауда ошақтарын, соның ішінде Анадағы ошақты да жойды. VI ғасырдың тарихшысы Петр Патриций Оденатус Палмир мүдделерін талқылау үшін Шапур I-ге келгенін, бірақ одан бас тартылып, парсыларға жіберілген сыйлықтар өзенге лақтырылғанын жазды. Келіссөздерге жасалған тырысудың күні талқыланады: кейбір ғалымдар, Джон Ф. Дринкуотер сияқты, оқиғаны 253 жылға жатқызады, ал басқалары, Аларик Уотсон сияқты, Дура-Европостың қирауынан кейін 256 жылға жатқызады.

There is no written record of the Sasanian siege of Dura. However, archaeologists have uncovered striking evidence of the siege and how it progressed. The buttressing of the walls would be tested in 256 AD when Shapur I besieged the city. True to the fears of the defenders, Shapur set his engineers to undermine what archaeologists called Tower 19, two towers north of the Palmyrene Gate. When the Romans became aware of the threat, they dug a countermine with the aim of meeting the Persian effort and attacking them before they could finish their work. The Persians had already dug complex galleries along the wall by the time the Roman countermine reached them. They managed to fight off the Roman attack, and when the city defenders noticed the flight of soldiers from the countermine, it was quickly sealed. The wounded and stragglers were trapped inside, where they died. (It was the coins found with these Roman soldiers that dated the siege to AD 256.) The countermine was successful, for the Persians abandoned their operations at Tower 19. Next, the Sassanids attacked Tower 14, the southernmost along the western wall. It overlooked a deep ravine to the south and it was from that direction that it was attacked. This time the mining operation was partially successful, in that it caused the tower and adjacent walls to subside. However, Roman countermeasure bolstered the wall and prevented it from collapsing. This brought on a third attempt at breaching the city wall. A ramp was raised, attacking Tower 14; but, as it was being built and the garrison fought to stop the progress of the ramp, another mine was started near the ramp. Its purpose was not to cause a collapse of the wall — the buttress had been successful — but to pass under it and penetrate the city. This tunnel was built to allow the Persians four abreast to move through it. It eventually pierced the inner embankment and, when the ramp was completed, Dura's end had come. As Persian troops charged up the ramp, their counterparts in the tunnel would have invaded the city with little opposition, as nearly all the defenders would have been on the wall, attempting to repel the attack from the ramp. The city was then abandoned, its population deported. The siege was notable for the early use of chemical weapons by the attacking Persian army. During the siege the attackers dug several underground shaft mines under the city walls. The Romans dug tunnels to reach the mines and fight the diggers underground. In one such tunnel, when the Romans broke through into the Sassanian tunnel, the tunnelers ignited a mixture of sulfur and pitch, producing a cloud of poisonous gas, sulfur dioxide, which killed 19 Romans and 1 Persian, one of which was carrying a coin dated 256, allowing the dating of the siege. Archaeologists excavated the scene in the 1930s. In 2009, tests showed the presence of sulfur dioxide inside the tunnel. The Roman soldiers had been constructing a countermine, and Sasanian forces are believed to have released the gas when their mine was breached by the Roman countermine. The lone Persian soldier discovered among the bodies is believed to be the individual responsible for releasing the gas before the fumes overcame him as well. Shapur I destroyed not only Dura Europos, but also other Palmyrene trade colonies along the Euphrates, including the colony at Anah, in 253. The sixth century historian Peter the Patrician wrote that Odaenathus approached Shapur I to negotiate Palmyrene interests but was rebuffed and the gifts sent to the Persians were thrown into the river. The date for the attempted negotiations is debated: some scholars, including John F. Drinkwater, set the event in 253; while others, such as Alaric Watson, set it in 256, following the destruction of Dura Europos.

Тұрғындар, тілдер мен мәтіндер

[[Файл:Актуардың Heliodoros суретімен төбе тақтасы.jpg|thumb|upright=1.4|Бұл төбе тақтасы Жазушылар үйінен табылған, оған грекше жазу жазылған. Жазуда адамның аты – Heliodoros, ал қызметі – actuarius деп көрсетілген. Фигураның стилі мен техникасы – алдыңғы қарауы, үлкен көздері, нәзік көлеңкелер мен жер түстес пигменттері – қала ғимараттарындағы басқа суреттелген безендірулерді еске түсіреді. Бұл, мүмкін, Татианның «Диатессарон» кітабының бір бөлігі. Сондай-ақ, еврей тілінде дұға да болған. Бұл жазбалар қаладағы күнделікті өмір туралы мәлімет береді. Парфтар дәуірінде құжаттар Арсакидтер дәуірінен және Селевкидтер дәуірінен саналып келген. Парфян және римдік кезеңдердегі құқықтық құжаттарда әйелдердің болуы қызығушылық тудырады, бұл олардың тәуелсіз әрекет еткенін және Жерорта теңізі аймағындағыдай ер адамнан қорғаушыға мұқтаж болмағанын көрсетеді. Көптеген грек құжаттары аттикалық диалектіде жазылған және аз ғана грамматикалық қателерге ие. Құжаттардың көп бөлігі құқықтық сипатта болғандықтан, авторлардың көпшілігі грек тілін жақсы білгенін көрсетеді. Алайда, Осса ауылынан келген адамның үшінші ғасырдағы хаты классикалық аттикалық тілден көбірек ауытқуларды көрсетіп тұр. Дегенмен, қалада грек тілінің ерекше диалектісі, «дурен» диалектісі пайда болғаны туралы ешқандай дерек жоқ. Сол жақтағы суретте Ярхибол құрбандық тастағындағы грек жазуы, оны Скрибоний Муциан, хилиарх жасаған. Әртүрлі халықтардың қолданған тілдері қаланың көпмәдениетті екенін көрсетеді. Мысалы, Heliodoros төбе тақтасында (Рим әскеріндегі жалақыны бөлуге жауапты лауазымды адам) грекше жазу бар. Грек тілінің римдік шенеунікті анықтау үшін қолданылуы Дура-Европостың көпмәдениетті ортасына тән. Тағы бір мысал: «шайқаста батыл, соғыста күшті, қаза тапқан» деген жазу. Бұл сөздер ХХ Пальмирен когортасының трибуны Юлий Теренцийдің епитафиясының бір бөлігі. Тарихшы Дженнифер Бэрд жазғандай, Юлий туралы Дюрадағы көптеген римдік сарбаздарға қарағанда көбірек мәлімет бар, өйткені ол әскери архивтерден алынған папирустарда да, оның әскерімен суреттелген картинада да тіркелген. Оның грек тіліндегі жерлеу жазуы қаланың орталығына жақын жердегі үйден табылған, көрініп тұрғандай, толық емес – соңғы бөлігі ойылмаған, бірақ боялған бағыт-бағдар сызықтары сақталған. Оның әйелі Аурелия Аррияның немесе оның тапсырысы бойынша жасалған адамның ескерткіштің құрылысын аяқтауға өздері аман қалмағаны белгісіз. Бұл сурет толық емес болғанымен, оның үстінде әйелінің грекше жазған ескерткіші бар римдік трибунаның суреті бейнеленген. Сонымен қатар, ол Дурада бірегей болып табылады, онда жерлеу салты табылған жоқ: жерлеу жазбалары жоқ, және оның әйгілі сириялық көршісі Пальмирадан айырмашылығы, жерлеу портреттері де жоқ. Тағы бір қызықты мысал – жергілікті Ярхибол құдайының құрбандық тастағы. Оның үстіне грек тілінде: «Ярхибол құдайы үшін, Скрибоний Муциан, мыңбасы, бұл әмір бойынша жасады» деп жазылған. Бұл жазу ерекше, өйткені онда латынша аты Скрибоний Муциан болған адам және Рим армиясындағы грек атағын иеленген офицер жергілікті құдайға табынып, өз өмірін грек тілінде бағыштағаны көрсетілген. Кейбір табылған құжаттарда адамдардың бірнеше аты болғаны туралы жергілікті дәстүрдің дәлелі бар: мысалы, грек және семит аты. Мысалы, Дура 19 пергаментінде (б.з.б. бірінші ғасырға жататын) төрт бауырға әкесінен мұра болып қалған үйді бөлу туралы жазылған. Байрд жазғандай: Әкесі грек аты Полемократ (өзінің әкесі мен бабасы да Дмитрий және Полемократ есімдерін иеленген), ал кіші Полемократтың ұлдарының барлығы грек және арамей аттарын иеленген, мысалы, Димитрий, сонымен қатар Набусамус деп аталған. Олар Europaioi, «европалықтар» деп сипатталған, бұл жердің атауы, ол [ ] әдетте азаматтық мәртебені көрсетеді деп есептеледі. Еврей жазбалары бар пергамент түрмелерінің үзінділері де табылды; олар мағыналы аудармаға қарсы тұрды, бірақ Ж. Л. Тейхер бұл дұғалар Дидахедегі дұғалармен тығыз байланысты екенін және Дидахе мәтінінің жарығында ол олқылықтарды толтыра алатынын көрсетті. 1933 жылы Пальмирин қақпасының сыртындағы қала қоқыс үйіндісінен табылған мәтін фрагменттерінің арасында Татианның «Диатессаронына» ұқсас, бірақ одан тәуелсіз, евангелиелік жазбаның белгісіз грек гармониясынан фрагмент мәтіні табылды.

[[File:Ceiling Tile with Heliodoros, an Actuarius. jpg|thumb|upright=1.4|The tile from the ceiling of a House of Scribes that bears a Greek inscription that identifies the man by name, Heliodoros, and occupation, actuarius. The style and technique of the figure—the frontal pose, large eyes, subtle shading, and earth toned pigments—recall other painted decoration in the city's buildings. It is perhaps a fragment of Tatian's Diatessaron. There was also a prayer in Hebrew. The texts shed light on daily life in the city. In Parthian times, documents were dated from the Arsacian era and from the Seleucid era. Interesting is the appearance of women in the legal documents of the Parthian and Roman periods, which indicated that they acted independently and did not need a male advocate, as they did in the Mediterranean region. Many Greek documents are in the Attic dialect and have few grammatical errors. Since most of the texts are legal documents, this shows that most of the writers were well educated in the Greek language. On the other hand, a letter dating from the third century that was sent by a person from the village of Ossa shows more deviations from the classic Attic. Still, there is no indication that any dialect of Greek peculiar to the city, a "Durene" dialect, developed. thumb|left|Altar of Yarhibol with Greek inscription by Scribonius Moucianus, a chiliarch. The languages used by different people show how multicultural the city was. For example, on a ceiling tile of Heliodoros, an actuarius (an official responsible for the distribution of wages in the Roman military), there is a Greek inscription that identifies the man by name and occupation. The use of Greek to identify a Roman official is typical of the multicultural environment at Dura Europos. Another example is an inscription that reads: " brave in campaigns, mighty in wars, dead " These words are part of the epitaph of Julius Terentius, tribune of the twentieth Palmyrene cohort. As historian Jennifer Baird wrote, Julius is known better than most of the Roman soldiers who were stationed at Dura, as he is recorded in papyri from the military archives as well as from a painting, depicting him with his men. His Greek funerary inscription was found in a house near the centre of the city, apparently incomplete—as can be seen, the last section was not carved, but the painted guiding lines are preserved. Whether his wife, Aurelia Arria, or the person she commissioned to create this, did not themselves survive to complete the memorial, we do not know. While it is incomplete, this shows a Roman tribune commemorated with a Greek inscription by his wife. Also, it is virtually unique at Dura, where no tradition of funerary commemoration was found: no funerary inscriptions, and, unlike its more famous Syrian neighbour Palmyra, no funerary portraits. One more interesting example is an altar of the local god Yarhibol. On it there is an inscription in Greek: "[For] the god Yarhibol, Scribonius Moucianus, chiliarch, made this as commanded." It is notable because it shows that a man who bears a Latin name, Scribonius Moucianus, and holding a Greek titled office in the Roman army, worshipped a local deity and offered his dedication in Greek. Some documents that were found are evidence of a local tradition of people having several names: for example, a Greek one and a Semitic one. One of the examples is Dura parchment 19 (P. Dura 19) (dating from first century AD), which records the division of a house inherited by four brothers from their father. As Baird wrote:

The father is recorded as having the Greek name Polemocrates (his own father and grandfather also bearing the names Demetrius and Polemocrates, respectively), and amongst the younger Polemocrates' sons, all had both Greek and Aramaic names, for instance Demetrius, also known as Nabusamus. The document records the concern with noting patrilineal descent – descent along the male line – and a pattern of sons taking the Greek name of their grandfathers. They are described as Europaioi, 'of Europos', a designation of place which [ ] is generally assumed to indicate citizen status. Fragments of parchment scrolls with Hebrew texts have also been unearthed; they resisted meaningful translation until J. L. Teicher pointed out that they were Christian Eucharistic prayers, so closely connected with the prayers in Didache that he was able to fill lacunae in the light of the Didache text. In 1933, among fragments of text recovered from the town dump outside the Palmyrene Gate, a fragmentary text was unearthed from an unknown Greek harmony of the gospel account—comparable to Tatian's Diatessaron, but independent of it.

Грек-римдік, палмирендік және жергілікті құлшылықтар

Артемида ғибадатханасынан әйелдің, мүмкін Артемиданың, бюсті. Артемида Наная ғибадатханасы қаладағы ең көне ғибадатхана болған шығар. Селевкидтер дәуірінде ортасында дориялық бағаналы және құрбандық тасы бар temenos (қабырғалы, қасиетті аймақ) болды. Б.з.б. II ғасырдың соңында ол өртеніп кетті. Оның орнына наикос (кішігірім ғибадатхана) салынды, бірақ ол ешқашан аяқталмады. Б.з.б. бірінші ғасырдың ортасында ғибадатхана қайта салынды: аула кешені құрылды, оның ортасында антреум және үш бөлімді камерасы бар жаңа ғибадатхана тұрды. Қала құлағанға дейін ғибадатхана бірнеше рет қайта салынды. Оның қираған жерінен табылған мүсін аң аулау киімін киген әйелдің бейнесі, мүмкін Артемида. Тек оның жоғарғы бөлігі ғана табылды, екі қолы сынған. Тарихшы Сюзан Б. Дауни мүсіннің "бір көкірегі жалаңаш болғандықтан Амазонкаға тән екенін" жазады. Айкелдің мойнында жарты ай пішіндес әшекей және ерекше пішінді жамылғы бар. Бел ғибадатханасы (сонымен қатар Пальмириялық құдайлар ғибадатханасы деп те аталады) б.з.б. үшінші ғасырда қала қабырғасының бір бұрышында салынды. Ғибадатхананың бірнеше құрылыс кезеңдерін ажыратуға болады. Жоспарында ауланың айналасында орналасқан бірнеше бөлмелер болды, ал ғибадатхана солтүстік жағында орналасып, кейіннен төрт бағанамен белгіленді. Бұл ғибадатхана бір кезде қабырғаларына суреттер салынған. Мүмкін, құлшылық мүсіні болған ғибадат орны да болды. Сондай-ақ, бір ғана залдан тұратын Белдің кішкентай ғибадатханасы да табылды. Некрополь ғибадатханасы б.з.б. 33 жылы салынды және жазуларға сәйкес Бағал мен Ярхиболға арналған. Ғибадатхана қала сыртында орналасқан, қала тастандалғанға дейін сақталған болса керек. Ғибадатхана қаланың некрополінде орналасса да, ол бұрын салынған; және ғибадатхананың зиратпен ешқандай байланысы жоқ. Ғибадатхана Пальмирадан келетін керуендердің алғашқы аялдамасы болған болар. Ғибадатхананың жанындағы құдыққа малға су беру үшін су құйылған. Ғибадатханада қабырғаға салынған суреттердің қалдықтары табылды. Үш жазудың маңызы ерекше. Олардың ең көнесі Пальмирия тілінде жазылған, б.з.б. 33 жылы (Селеукид дәуірінің 279 жылы) жазылған. Бұл Дура-Европоста табылған ең көне жазу; 1935 жылы табылған және жарияланған кезде бұл кез келген жердегі ең көне Пальмирия жазуы болды. Ғибадатхананы салғандардың есімдері белгілі: Баяшу ұлы Забдибол және Раму ұлы Мәлік. Забдибол Бене Гаддибол кланынан, Малику Бене Комаре кланынан шыққан. Қамқоршылар Дура-Европоста тұратын Пальмириялықтар болған. Донорлардың екі түрлі кланнан шыққандығына назар аудару керек. Пальмирадағы жазуларда әр түрлі донорлардың есімдері бірге аталса, олар бір кланнан шыққан. Бене Гаддибол кланы Пальмирада жақсы құжатталған, онда кланға тиесілі болу адамның жеке басын анықтаудың маңызды бөлігі болды. Дура-Европоста кланға мүшелік мәнін жоғалтты, ал екі түрлі кланнан шыққан адамдар жазуларда бірге көріне алды. Дура-Европада олардың бірегейлігі - жалпы Пальмириялық тегі. Атаргатис ғибадатханасының рельефі. Онда Атаргатистің қасиетті жануарлары - бұғылар бейнеленген. Қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан Атаргатис ғибадатханасы (археологтар агора деп атайды) және H2 блогының солтүстік бөлігін алып жатыр, шамамен бірдей қағида бойынша салынған. Ғибадатхананың ортасында үлкен аула, ескерткіш тәрізді кіреберіс және алдыңғы жағында пронаос (портал) және артқы жағында үш наой (бөлме) бар киелі үй болды. Ауланың айналасында көптеген кішкентай бөлмелер бар еді, олардың кейбіреуі әртүрлі құдайларға арналған киелі орындар болған шығар. Ғибадатхананың киелі үйінде Атаргатис құдайының екі жағында арыстан, күйеуі Хададтың жанында бейнеленген. Екі құдайдың арасында құлшылық стандарты бейнеленген. Атаргатис Адонистің анасы болды; Адад пен Адониске де осы жерде табынуға болады. Ежелгі келушілердің жазған жазуларында ғибадатханаға келген адамдар туралы айтылған. Хатрадан келген адамдар ғибадатханаға жиі келгенін Хатран (арамей тілі) тілінде жазылған, Хатра қаласының Шмаш деген құдайына арналған жазудан көруге болады. Ал ғибадатхананың қабырғаларына жазылған жазулардың көбісін әйелдер жасаған. Біздің заманымыздың бірінші ғасырының бірінші жартысындағы бір жазуда шіркеудің құлшылыққа бағышталғаны туралы айтылған. 69 жылы жазылған басқа да жазулар бар. Жазбаларда аталған кейбір әйелдер Дура-Европостың әкімдері әулетіне жататын көрінеді. Олардың бірі - әмірші Лисидің немересі, екіншісі - әмірші Селевтің әйелі. Ғибадатхананың қабырғасында ежелгі вавилон жазуы жазылған тақта табылды, ол осы жердің атын Да ва ра деп атады, бұл Дураның ежелгі аты болуы мүмкін. Қаланың қалған бөлігінен уадымен бөлінген оңтүстік-шығыс бөлігінде грек қаласына тән акрополь тұрған сияқты. Алайда, сол кездегі ғибадатханалардан ештеңе қалмады. Зевс Теостың ғибадатханасы б.з. II ғасырында салынды және қаланың ең маңызды киелі орындарының бірі болды. Ғибадатхана қаланың орталығында орналасқан. Оның ауданы шамамен және бір инсуланың жартысын алып жатты. Ғибадатханада монументалды аула және оның ішінде үлкен наос болды. Құдайдың бейнесі артқы қабырғада бейнеленген. Ол көлікке отырған және екі Никамен тәж кигізілген. Залдың қабырғаларында осы ғибадатхананы қаржылаған донорлар мен олардың отбасы мүшелерінің суреттері салынған. Гадде ғибадатханасы қала мен Пальмираның қамқоршы құдайларына (гадде) арналған қос ғибадатхана болды. Ғибадатхана агораға жақын орналасқан. Ғибадатхана парфян билігінің соңғы жылдары салынды. Пропилеон (монументалды қақпа) аулаға алып келетін, ал қақпаның қарсы жағында басқа бөлмелермен бірге наос орналасқан. Оң жақта қабырғаларында ойықтары бар зал тағы бір аулаға, ал онда тағы бір наосқа алып келетін. Ғибадатхана кешенінің нақты жасы белгісіз. Ол уақыт өте келе бірнеше рет кеңейтілді. Ғибадатханада екі арнау рельефі табылды. Олардың бірі Пальмираның әйел-қорғаушы құдайының Антиохияның Тихесінің үлгісімен жасалған бейнесін көрсетеді. Ол қабырғасымен безендірілген және грек киімін киген, екі фигураның арасында отыр. Оның сол жағында рельефті арнаған адам, шамамен дін қызметкері бейнеленген, ал оң жағында Ника тұр. Екіншісі Дура-Европостың ер қақпашы құдайының сақалды және туника киген бейнесін көрсетеді. Бұл Зевс Мегистостың бейнесі болуы мүмкін. Оның оң жағында Селевк Никатор, сол жағында рельефті арнаған адам тұр. Қала Селевк Никатормен құрылғандықтан, ол осы жерде ерекше құрметке ие болды. Жазуға сәйкес, рельефтер "Құдай, Дураның Гаддесіне арналған, Hairan bar Maliku Nasor жасаған, Нисан айында, 470 жыл [159 ж.]" деп арналған. Наоста Семит құдайы Ярхиболды бейнелейтін рельеф те болды. Жазуда "Бани Мита, садақшылар" донорлар ретінде көрсетілген. Адонис ғибадатханасы да парфян дәуірінде салынды. Бұл да ауланың айналасына топталған ғибадатхана кешені. Нақты ғибадатхана оңтүстік жағында орналасқан және пронаостан және наостан тұрады. Фрагменттер күйінде табылған қабырға суреттері құдайға от алдында құрбандық шалып тұрған мүсінді және отбасын бейнелейді. Көрініс қайта құрастырылды. Ғибадатхана кешенінде түйеде отырған Арсу құдайының бейнеленген тағы бір рельеф болды. Фигураның астындағы жазуда: "Oga мүсінші m..." деп жазылған.

thumb|upright=0.7|Bust of a woman, probably Artemis, from the Temple of Artemis. The Temple of Artemis Nanaïa was perhaps the oldest temple in the city. In the Seleucid period there was a temenos (a walled, sacred area) with a Doric colonnade and an altar in the middle. At the end of the second century BC it burned down. A naiskos (small temple) was built in its stead, but it was never finished. In the middle of the first century BC the temple was rebuilt: a courtyard complex was created, in the middle of which stood a new temple, with an anteroom and three aisled cella. The temple was rebuilt several times before the city fell. A statue, found in its ruins, represents a woman's figure, probably Artemis, dressed in hunting garb. Only the upper part was found, both arms having been broken off. Historian Susan B. Downey writes that the statue has "an Amazonian aspect by the fact that one breast is left bare". There is a crescent shaped necklace on the statue, and a veil of unusual form. thumb|upright=0.7|left|The sacrifice of Konon, wall painting in the Temple of Bel

There were at least three Palmyric temples in the city. The Temple of Bel (also known as the Temple of the Palmyric Gods) was built in one corner of the city wall, in the third century BC. Several construction phases can be distinguished in the building. The plan consisted of various rooms ranged around a courtyard; the actual temple stood to the north and was later marked by four columns. This temple was once richly decorated with wall paintings. There was also a shrine here, which probably contained the cult image. A small sanctuary of Bel, consisted of a single hall, was also found. The Necropolis Temple was built in 33 BC and, according to the inscriptions, was dedicated to Baal and Yarhibol. The temple was just outside the city and probably was maintained until the city's abandonment. Although the temple was located in the city's necropolis, it was built prior; and the cult there had no connection to the cemetery. The temple could have been a first port of call for caravans coming from Palmyra. A cistern next to the temple may have served to water pack animals. Remains of wall paintings were found in the temple. Three inscriptions are particularly important. The oldest of them, written in Palmyric, dates from 33 BC (year 279 of the Seleucid era) It is the oldest known inscription at Dura Europos; and when it was found and published in 1935, it was the oldest known Palmyric inscription anywhere. The names of the founders of the temple are known: Zabdibol, son of Ba'yashu, and Maliku, son of Ramu. Zabdibol came from the Bene Gaddibol clan, Maliku from that of the Bene Komare. The donors were obviously Palmyrians who lived in Dura Europos. It is noteworthy that the donors come from two different clans. In inscriptions at Palmyra, when different donors are named together, they come from the same clan. The Bene Gaddibol clan is well documented in Palmyra, where belonging to a clan was an important part of one's identity. In Dura Europos clan membership obviously lost its meaning, and two people from different clans could appear together in inscriptions. In Dura Europos, their identity was their common Palmyrene origin. thumb|upright=0.7|Relief from the Temple of Atargatis
thumb|upright=0.7|Thymiaterion (incense altar) from the Cistern at the Temple of Atargatis. It depicts a group of deer, Atargatis sacred animals. The Temple of Atargatis, which is south of the centre of the city (referred to by the excavators as the agora) and which occupies the northern part of H2 Block, was built on roughly the same principle. The temple complex had a large courtyard in the middle, a monumental entrance, and a sanctuary with a pronaos (portico) in front and three naoi (chambers) at the back. There were numerous small rooms around the courtyard, some of which were probably shrines that were consecrated to various deities. A relief on the sanctuary of the temple shows the goddess Atargatis, with a lion on either side of her, and her husband Hadad nearby. A cult standard is depicted between the two deities. Atargatis was the mother of Adonis; Hadad and Adonis could also be worshipped here. Various inscriptions by ancient visitors tell of the people who visited the sanctuary. That the temple was frequented by people from Hatra is shown by a visitor's inscription, in Hatran (an Aramaic language), that is addressed to the god of the city of Hatra named Šamaš. Otherwise, a striking number of inscriptions in the temple, some of which were scratched into the walls, were made by women. There is an inscription from the first half of the first century AD that mentions the consecration of a chapel. A number of other inscriptions date from 69 AD. Some of the women named in the inscriptions appear to have come from the family of the governors of Dura Europos. One woman was the granddaughter of the governor Lysias, another woman the wife of the governor Seleucus. In a wall of the temple there was a cuneiform tablet with old Babylonian script, which names the place as Da wa ra, which may be an old name for Dura. In the southeast part of the site, which was separated from the rest of the city by a wadi, apparently stood an acropolis typical of a Greek city. However, hardly anything has survived from the temples of that time. The Temple of Zeus Theos was built in the second century AD and was among the most important sanctuaries of the city. The building was in the centre of the city. It had an area of around and occupied half an insula. The building had a monumental courtyard and in it a large naos. The cult figure of the god was depicted on the back wall. He stood next to a chariot and was crowned by two Nikes. On the side walls of the hall are the pictures of the donors, and their family members, who financed this temple. thumb|upright=0.7|left|The female protective deity of Palmyra from the Temple of the Gadde

The Temple of the Gadde was a double temple dedicated to the patron deities (gaddē) of the city and of Palmyra. The building is located near the agora. The temple was built in the last years of Parthian rule. A propylaeon (monumental gateway) led into a courtyard; opposite the gateway was the cella with other rooms. On the right side, a hall with benches on the walls led to another courtyard, with another cella there. The exact age of the temple complex is unknown. It was expanded several times over time. Two consecration reliefs were found in the temple. One of them shows the female protective deity of Palmyra in a guise modelled on the Tyche of Antioch. She sits between two figures, wearing a mural crown and Greek clothing. On her left is the dedicator of the relief, depicted as a priest, and on her right a Nike. The other depicts the male patron deity of Dura Europos, bearded and wearing a tunic. It is very likely a depiction of Zeus Megistos. To his right is Seleukos Nikator, on the left is the one consecrating the relief. The city was founded by Seleukos Nikator, so the ruler enjoyed a special veneration here. According to an inscription, the reliefs were dedicated to "The god, Gad of Dura; made by Hairan bar Maliku Nasor, in the month of Nisan, year 470 [159 AD]." The cella also contained a relief that depicted the Semitic god Yarhibol. An inscription records "Bani Mitha, the archers" as the donors. thumb|upright=0.7|Relief with the god Arsu, from the Temple of Adonis

The Temple of Adonis was also built in Parthian times. It is also a temple complex that is grouped around a courtyard. The actual temple was located to the south and consisted of a pronaos and the naos. Wall paintings, which were discovered in a fragmentary state, depicted a statue and a family making an offering to the god on a fire altar at left. The scene has been reconstructed. In the temple complex there was also another relief, which shows the god Arsu on a camel. The inscription under the figure reads: "Oga the sculptor has made (this to) 'Arsu the camel rider', for the life of his son". The Temple of Artemis Azzanathkona was on the north side of the city and had two naoi. The temple has stood here since at least 13 AD. In Roman times, the complex was partly integrated into the military camp, although the cult worship was continued. The archive of the Cohors XX Palmyrenorum was found in one room of the temple. An inscription from 161 AD said that the temple was dedicated to Artemis Azzanathkona. Her followers believed in a "syncretized combination" of a Greek goddess Artemis and local Syrian deity Azzanathkona (Atargatis). thumb|upright=0.7|left|Relief with figure of Iarhibol from Dolicheneum

The Dolicheneum was a temple where Jupiter Dolichenus and the god called Zeus Helios Mithras Turmasgade may have been worshiped. The temple entrance was in the south part. The building had a columned courtyard with two altars; behind it were two cellae. The temple was therefore dedicated to two deities. Various rooms were arranged around the courtyard, some of them had benches along the walls. Remnants of wall paintings were also found in one room. Various inscriptions were discovered in and around the temple. One cella was dedicated to the little known god Turmasgade. The second cella was for Jupiter Dolichenus, several dedications to whom were found in the temple. Another room was dedicated to an unnamed goddess, probably Juno Dolichena. The temple was built by units of the Roman army around 211 AD, and was in use until 256 AD, mainly by Roman soldiers stationed in the city. Soldiers left several inscriptions that mention "centurio princeps of a vexillation of IV (Scythia) and XVI Flavia Firma, a vexillation of Cohors II Paphlagonum with the titles 'Galliana Volusiana', a cohors equitata with the same titles, and Julius Julianus, of A. D. 251". thumb|upright=0.7|Head, perhaps of Zeus Megistos

The Temple of Zeus Megistos (second century AD) on the Acropolis probably replaced a Greek temple of Zeus Olympius. The assignment of the temple to Zeus Megistos is based only on a dedicatory inscription, according to which parts of the building were made by Seleucus, Strategos (strategos kai epistates) of the city, rebuilt and consecrated to the god. The inscription dates to 169/170 AD and tells of numerous construction works on the temple, perhaps after it was destroyed by an earthquake. Probably then the building received its final form. The founder, Seleukos, was practically a governor in Dura Europos and belonged to a Greek family who held this office for several generations. The governor's family's house was right next to the temple. Other members of the governor's family, such as Lysias, are also mentioned in inscriptions, but no titles are mentioned, so there is a possibility that these are other people of the same name who did not belong to the governor's family. thumb|upright=0.7|left|The stele from the Temple of Zeus Kyrios

The Temple of Zeus Kyrios was a small sanctuary built against the city wall. A stele was found in the sanctuary, with either a cult image or a dedicatory relief on it. The stele shows Zeus seated on the right and a donor who appears to be a Palmyrene man. The stele has a Palmyrene language inscription that states that it was erected by Baratheh, son of Luke and his son Abubuhi in 31 AD. The god is named as Baalshamin. A Greek inscription also gives the name of the donor as Seleukos, son of Luke, and names the god as Zeus. A further Greek inscription on the stele again names Seleukos, gives the date, and refers to the god as Zeus Kyrios. thumb|upright=0.7|Relief of Aphrodite in a niche

Multiple images of Greco Roman deities were also found. Among them are Nemesis, Nike, and Aphrodite. One of the reliefs of Aphrodite was found in a private house, and is one of three such reliefs that were made in the same mold. The composition is derived from Hellenistic art, but the goddess's attributes—her bracelets, anklets, breast ornaments, and lack of modesty—is similar to the images of nude Near Eastern fertility goddesses. Perhaps it can explain her popularity at Dura Europos. The relief is dated to 200 256 AD. The house where the relief was found is close to the military quarter and may have been a brothel. Two other nearly identical and one fragmentary versions of this relief were excavated across the site. One of the additional Aphrodite reliefs was found at what is called the House of Priests, which led to speculation about women's roles in the domestic cult. A marble statue of Aphrodite Urania was found in the Temple of Artemis; it is thought to have been imported to Dura Europos. Wall paintings of Aphrodite and Cupid were found in the House of Scribes. It was dedicated to the goddess by soldiers on behalf of their commander and his family.

Археология

Қазба жұмыстары мен Евфрат көрінісі.

Шолу

Dura Europos-тың бар екендігі әдеби дереккөздер арқылы бұрыннан белгілі болды. Оның нақты орны 1885 жылы американдық «Вулф экспедициясы» арқылы қайта ашылды, сол кезде Джон Генри Хейнс Палмирин қақпасын фотоға түсірді. Бірінші дүниежүзілік соғыс және араб көтерілісінен кейін капитан Мерфи басқаратын британдық әскерлер де бұл қираған жерді зерттеді. 1920 жылдың 30 наурызында траншея қазып жатқан сарбаз Бел ғибадатханасының қабырғаларында керемет жақсы сақталған суреттерді тапты. Бағдадта болған американдық археолог Джеймс Генри Брестэд хабардар етілді. 1920-1930 жылдары француз және американдық командалармен ауқымды қазба жұмыстары жүргізілді. Франц Кумонт жүргізген және 1922-1923 жылдары жариялаған алғашқы археологиялық зерттеулер осы жерді Dura Europos екендігін анықтады, сондай-ақ аймақтағы жаңадан басталган қақтығыстарға дейін ғибадатхананы ашты, бұл археологиялық жұмыстарды тоқтатты. Кейін Кларк Хопкинс және Майкл Ростовцев басқарған жаңа экспедициялар 1937 жылға дейін жалғасты, алайда қаржы жетіспеуіне байланысты қазба жұмыстарының тек бір бөлігі ғана жарияланды. 1986 жылы Пьер Лерише басшылығымен франко-сириялық бірлескен экспедиция қазба жұмыстарын қайта бастады. Он бес жылдық қазба жұмыстары эллинистік кезеңдерге (П. Лерише) және қала тарихына қатысты мәселелерді жаңартты. Экспедиция бұрын қазылған кейбір ескерткіштерді зерттеуді де қайта жаңғыртты, оларға Одеон, Стратег сарайы, Зевс Мегистос, Бел және Азанаткона ғибадатханалары, сондай-ақ C7 және D1 аралдарындағы үйлер кірді.

Археологиялық нысан

Жер учаскесі 45 га аумақты жазық бөліктен, батыс қамал сызығымен және солтүстік және оңтүстік вадилердің бейінді орналасуымен шектелген, 218 м биіктіктегі, цитадель қабырғаларымен көмкерілген тар бөліктен және плато үстінен 20 м төмен жатқан төменгі бөліктен тұрады. Бұл ойыс екі шатқалдың қиылысқан жері: біріншісі учаскенің солтүстік-шығысында басталып, цитадельдің батыс шегімен жүреді, содан кейін платоның ортасымен өтетін шығыс-батыс шатқалымен қосылады. Бұл ішкі вадидің қазіргі түрі табиғи эрозияның және тас карьері ретінде кеңінен пайдаланылудың нәтижесі, бұл платоның батыс жағындағы тік беткейлерде көрінеді. Бұл жер ежелгі заманнан бері қайталап тұратын жер сілкіністерінен зардап шекті, осының салдарынан цитадельдің шығыс бөлігі мен учаскенің оңтүстік-шығыс бөлігі құлап кеткен. Йель археологтары толық тазарған қоршау, солтүстік және оңтүстік қамалдардың жекелеген бөліктерін қоспағанда, биіктігін сақтап қалған.

Археологиялық табылған жерлер

Археологиялық қазбалардың арасында таңғаларлықтай жақсы сақталған қару-жарақтар мен әскери киімдер табылды, олар б.з. 256 жылы сасанилердің соңғы қоршауы кезіндегі рим гарнизонына тиесілі болған. Оларға боялған ағаш қалқандар мен толық атты әскер киімдері кірді, қаланың қирауынан туған толық жойылғандық салдарынан сақталған. Журналистер бұл қаланы "шөлдегі Помпей" деп атады. Дура-Европостан табылған заттар Дейр-эз-Зор мұражайында және Йель университетінің өнер галереясында қойылған. Қазылымдар барысында екі жиын атты әскер киімі табылды. Тарихшы Лиза Броди былай деп жазды: "[бұл] жаңалық рим атты әскерінің жабдықтары туралы тарихшылардың түсінігін түбегейлі өзгертті". Бұл – табылған жалғыз толық атты әскер киімдері. Әрбір киімге шамамен 2000-ге жуық жеке, бірін-бірі жабатын, жіңішке, қабықша тәрізді пластиналар кірді, олар сыммен байланыстырылған. Мұндай киім парфяндықтар, сасанилер және кейіннен римдік ауыр атты әскерлері қолданған. Археолог Саймон Джеймс 19-шы мұнарада табылған қабықшалы киім туралы жазды. Скутум – негізінен ағаштан жасалған, тікбұрышты, қисайған қалқан. Ол он үш бөлікке бөлінген күйінде табылған. Оның ені және қалыңдығы әртүрлі ағаш жолақтарынан жасалған. Олар үш қабатқа біріктірілген, сондықтан ағаш қабатының жалпы қалыңдығы ... қалқанның ортасындағы тесік, ағаш дайын болғаннан кейін кесілген болуы мүмкін; орталық дөңгелек (umbo) жоқ. Қалқанның артқы жағын нығайту үшін ағаш жолақтары болған керек, бірақ олар табылған жоқ. Арқасы қызыл терімен жабылған болуы мүмкін; бұл туралы қазба жұмысының алдын ала есебінде айтылған, бірақ кейіннен жоғалған. Алдыңғы беті матамен, содан кейін сурет салынған терімен немесе паршментпен жабылған. Орталық тесіктің айналасында бірнеше сәндік ленталар бар. Олардың ішінде лавр гүлшоғыры бар бүркіт, қанатты Викториялар мен арыстан бейнеленген. Таңғы астан кейін үш боялған қалқан табылды, бірінің үстіне бірі қойылған. Мен оларды таңертең алып тастауға уақыт жұмсадым. Ағаштың көп бөлігі оңай жылжытуға мүмкіндік беретіндей берік болды және суреттің көп бөлігі көрінеді. Сарапшылар тобы да "қалқанда Сирияға тән және сауда арқылы алынған материалдардың қызықты үйлесімі бар екенін" атап өтті. 2011 жылы бұл орын, жақын орналасқан ежелгі Мари қаласымен бірге, тізімге қайта енгізілді. Халықаралық Карло Скарпа бақшалар сыйлығының қазылар алқасы 2010 жылғы сыйлықты, осы жылдық сыйлықтардың жиырма біріншісін, бірауыздан Дура-Европосқа берді.

Among the archaeological finds were astonishingly well preserved arms and armour belonging to the Roman garrison at the time of the final Sasanian siege of 256 AD, which included painted wooden shields and complete horse armour, preserved by the very finality of the destruction of the city that journalists have called "the Pompeii of the desert". Finds from Dura Europos are on display in the Deir ez Zor Museum and the Yale University Art Gallery. Two sets of horse armor were found at the site. As the historian Lisa Brody wrote, "[t]he discovery singularly transformed historians' understanding of Roman cavalry equipment." These are the only full sets of scale horse armor ever found. Each set of armor was made of nearly 2000 individual overlapping thin, scale like plates bound together with wire. Such armor was used by Parthians, Sasanians, and later by Roman heavy cavalry. Archaeologist Simon James wrote about the discovery of the scale armor in Tower 19. The scutum is a rectangular arched shield that measures and is made mostly of wood. It was found broken into thirteen pieces. It is made from strips of wood that are wide and thick. They are put together in three layers, so that the total thickness of the wood layer is In the center of the shield is a hole that was probably cut in the wood after the board was made; the umbo (central boss) is missing. The back of the shield should be provided with reinforcing strips of wood, but they weren't found. There appears to have been red skin covering the back; it is mentioned in the preliminary report of the excavation that later was lost. The surface of the front was covered with fabric and then with skin or parchment, with a painting on it. There are several decorative ribbons around the central hole. Decorations include an eagle with a laurel wreath, winged Victories, and a lion. Just after breakfast, three painted shields were found one right a top of the other Herb and I spent all morning removing them. Most of the wood was strong enough to move easily and much of the painting is visible. It was also noted by the examiners' team that "the shield has an interesting combination of materials — some that are indigenous to Syria and others that would have been traded." In 2011, was again included on that list, with the nearby ancient city of Mari. The jury of the International Carlo Scarpa Prize for Gardens unanimously decided that their 2010 award, the twenty first of those annual awards, would go to Dura Europos.

ИМ-нің тонаулары

Dura Europos қазбалары, 2011–2015, DigitalGlobe спутниктік суреттері. 2011 және 2014 жылдар аралығында Сирия азаматтық соғысы кезінде Дура Европос "Ислам мемлекеті" тарапынан тоналып, көбінесе қиратылды. 2015 жылы спутниктік суреттерге сәйкес, Дура Европостың 70% астамы тонаушылармен жойылды; ал National Geographic аймақтағы билікке ұстау үшін "Ислам мемлекеті" тарапынан осы орынның ірі көлемде тоналуы туралы хабарлады.

Танымал мәдениетте

Шығыстағы өрт (2008) – Оксфорд ғалымы Гарри Сайдеботттомның «Рим жауынгері» сериясындағы алғашқы кітабы. Бұл кітап 256 жылы Сасанидтердің Дура-Европос қаласын қоршауының толыққанды сипаттамасына негізделген, бұл сипаттама қала орнындағы археологиялық қазбаларға сүйенеді, алайда қаланың аты «Арете» деп өзгертілген. «Парфян» (2011) – Питер Дарманның «Парфян жылнамалары» сериясындағы алғашқы роман. Бұл жылнамалардың басты ойдан туған кейіпкері – Дура-Европос патшасы Пакор I (Парфян империясы кезінде де Пакор есімі жиі кездеседі). Ол бүлікші римдік гладиатор Спартакпен бір заманда өмір сүрген және Италияда босатылып, туған жері Парфияға оралғанға дейін Спартак әскерінің құрамында болған. Содан кейін ол империядағы ең қауіпті жауынгерге айналды. Агата Кристидің 1936 жылғы «Мезопотамиядағы қылмыс» кітабының алғашқы басылымының мұқабасында Дурадағы биік тік жардан көрініс бейнеленген. Кристи, оның күйеуі Макс Маллован және мұқабаны жасаған Робин Холлидей Маккартни 1934 жылғы 8 қарашада Дура-Европосқа сапар шеккен.